Để doanh nghiệp trở thành trung tâm của đổi mới sáng tạo

Thực hiện: Hương Giang - Hữu Quân • 29/08/2026

Đặt mục tiêu đến năm 2030 trở thành một trong những tỉnh dẫn đầu về khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo, hướng tới trở thành 1 trong 5 trung tâm khởi nghiệp sáng tạo của cả nước, Nghệ An đang thúc đẩy việc đưa khoa học công nghệ vào thực tiễn sản xuất, kinh doanh. Trong quá trình đó, doanh nghiệp được xác định là chủ thể quan trọng, song để doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư và đổi mới, vẫn còn không ít rào cản cần được tháo gỡ.

* * * * *

Trong phòng nuôi cấy mô của Công ty TNHH Nông nghiệp Hùng Cường tại xã Đông Hiếu, những cây dứa giống MD2 và dứa Kim Cương đang được nhân giống bằng công nghệ invitro. Đây là hai giống dứa có giá trị kinh tế cao, được doanh nghiệp lựa chọn để phát triển vùng nguyên liệu và hướng tới mô hình sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao.

Vườn ươm giống dứa nuôi cấy mô theo công nghệ Invitro của Công ty TNHH Nông nghiệp Hùng Cường tại xã Đông Hiếu. Ảnh: P.V

Để triển khai công nghệ này, doanh nghiệp đã đầu tư xây dựng phòng lab, vườn ươm, đồng thời tìm kiếm và đào tạo nguồn nhân lực có khả năng tiếp cận quy trình mới. Theo kỹ sư Phùng Thanh Ngọc, việc đưa kỹ thuật invitro vào sản xuất tại địa phương là một quá trình đòi hỏi sự đầu tư đáng kể, đặc biệt khi doanh nghiệp triển khai trên quy mô lớn.

Công ty TNHH Nông nghiệp Hùng Cường không phải là doanh nghiệp duy nhất lựa chọn đầu tư vào công nghệ để thay đổi phương thức sản xuất. Tại Công ty CP Khoáng sản và Thương mại Trung Hải, việc đổi mới được thực hiện theo hướng tự động hóa. Doanh nghiệp đã đầu tư chuyển đổi hệ thống sản xuất, từng bước đưa các công đoạn về quản lý và điều hành tập trung.

Ông Đào Xuân Nuôi, Phó Giám đốc Công ty CP Khoáng sản và Thương mại Trung Hải cho biết, việc ứng dụng khoa học công nghệ được doanh nghiệp xác định là một trong những điều kiện quan trọng để duy trì năng lực cạnh tranh trong bối cảnh mới.

Hoạt động trong hai lĩnh vực khác nhau, song điểm chung của các doanh nghiệp này là việc đầu tư cho công nghệ đều xuất phát từ yêu cầu thực tế của sản xuất, kinh doanh. Với Hùng Cường, đó là nhu cầu nâng cao chất lượng giống và tổ chức lại sản xuất nông nghiệp theo hướng công nghệ cao. Với Trung Hải, việc tự động hóa hướng tới nâng cao năng lực sản xuất và khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp.

Hệ thống tự động hóa điều khiển bằng phòng điều khiển trung tâm BLC tại Công ty CP Khoáng sản và Thương mại Trung Hải. Ảnh: P.V

Thực tế cho thấy, đổi mới sáng tạo trong doanh nghiệp không nhất thiết bắt đầu bằng những dự án nghiên cứu quy mô lớn. Nhiều doanh nghiệp bắt đầu từ việc thay đổi một công đoạn sản xuất, đầu tư thiết bị mới, số hóa quy trình quản lý hoặc ứng dụng công nghệ để kiểm soát chất lượng sản phẩm. Quá trình này đang diễn ra cùng với sự thay đổi trong cách doanh nghiệp tiếp cận thị trường và tổ chức hoạt động sản xuất, từ việc khai thác những lợi thế sẵn có sang chủ động tìm kiếm công nghệ và giải pháp mới.

Theo số liệu thống kê, Nghệ An hiện có hơn 18 nghìn doanh nghiệp đang hoạt động, trong đó hơn 90% là doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ. Đặc điểm này ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng đầu tư cho khoa học công nghệ, bởi phần lớn doanh nghiệp phải cân đối nguồn lực cho hoạt động sản xuất, kinh doanh trước khi có thể dành vốn cho nghiên cứu hoặc đổi mới công nghệ.

Đột phá khoa học đổi mới sáng tạo trong nông nghiệp. Ảnh: P.V

Đột phá khoa học đổi mới sáng tạo trong nông nghiệp. Ảnh: P.V

Đột phá khoa học đổi mới sáng tạo trong nông nghiệp. Ảnh: P.V

Tại Công ty TNHH Nông nghiệp Hùng Cường, quá trình đầu tư công nghệ nuôi cấy mô cho thấy một trong những khó khăn của doanh nghiệp là khả năng tiếp cận thông tin và đội ngũ chuyên gia trong lĩnh vực nông nghiệp công nghệ cao. Do thiếu các đầu mối hỗ trợ trực tiếp, doanh nghiệp phải tự tìm hiểu, học hỏi kinh nghiệm, trong đó có việc tiếp cận công nghệ từ nước ngoài, kéo theo chi phí đầu tư lớn hơn.

Kỹ sư Phùng Thanh Ngọc cho rằng doanh nghiệp mong muốn có sự kết nối chặt chẽ và thuận tiện hơn với các cơ quan quản lý, cơ quan chuyên môn, để khi cần hỗ trợ về khoa học kỹ thuật có thể nhanh chóng tìm được đầu mối phù hợp.

Với Công ty CP Khoáng sản và Thương mại Trung Hải, nguồn vốn và nhân lực là hai vấn đề được đặt ra trong quá trình đầu tư đổi mới công nghệ. Theo ông Đào Xuân Nuôi, doanh nghiệp mong muốn tiếp tục nhận được sự hỗ trợ trong tiếp cận nguồn vốn cũng như đào tạo đội ngũ lao động có khả năng đáp ứng yêu cầu vận hành các dây chuyền sản xuất hiện đại.

Trong khi đó, Công ty TNHH KS Long Anh đang quan tâm đến việc tháo gỡ các thủ tục liên quan đến đầu tư và đất đai khi doanh nghiệp có nhu cầu xây dựng, mở rộng nhà máy và đầu tư công nghệ mới.

Những vấn đề được các doanh nghiệp phản ánh không nằm ở một lĩnh vực riêng lẻ. Đầu tư đổi mới công nghệ thường đi cùng nhu cầu về vốn, mặt bằng, thủ tục đầu tư và nguồn nhân lực. Đối với doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ, việc giải quyết đồng thời những vấn đề này càng trở nên khó khăn hơn khi nguồn lực nội tại có hạn và khả năng tiếp cận các nguồn hỗ trợ bên ngoài chưa đồng đều.

Tại Đông Hiếu, nơi Công ty TNHH Nông nghiệp Hùng Cường đang triển khai mô hình nông nghiệp công nghệ cao, chính quyền địa phương cũng nhìn nhận việc đưa các chủ trương về khoa học công nghệ vào thực tiễn cần được thực hiện bằng những cơ chế cụ thể và phù hợp với nhu cầu của doanh nghiệp.

Ông Trần Khánh Sơn, Bí thư Đảng ủy xã Đông Hiếu, cho rằng bên cạnh việc phổ biến các chủ trương, chính sách, điều quan trọng là phải tạo điều kiện để người dân và doanh nghiệp nhận thấy hiệu quả thực tế từ việc ứng dụng khoa học công nghệ.

Tuy nhiên, việc hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận khoa học công nghệ cũng đang đặt ra những yêu cầu mới đối với chính quyền cơ sở. Ông Vy Hoàng Hà - Phó Chủ tịch UBND xã Quỳ Hợp, cho biết trong điều kiện hiện nay, khả năng hỗ trợ trực tiếp của chính quyền cấp cơ sở đối với doanh nghiệp trong lĩnh vực khoa học công nghệ vẫn còn hạn chế. Trong khi đó, nhu cầu đào tạo nhân lực, tiếp cận máy móc và vận hành công nghệ hiện đại của doanh nghiệp ngày càng tăng.

Từ thực tế này, vấn đề đặt ra không chỉ là doanh nghiệp cần được hỗ trợ những gì, mà còn là cách tổ chức hệ thống hỗ trợ sao cho doanh nghiệp có thể tiếp cận một cách thuận lợi. Các doanh nghiệp cần thông tin về chính sách, công nghệ và nguồn lực; trong khi chính quyền cơ sở cần có cơ chế và công cụ để hướng dẫn, kết nối doanh nghiệp với các cơ quan chuyên môn, cơ sở nghiên cứu và các nguồn hỗ trợ phù hợp.

Toàn cảnh cụm công nghiệp Châu Quang, xã Quỳ Hợp. Ảnh: P.V

Để khuyến khích doanh nghiệp đầu tư ứng dụng, chuyển giao và đổi mới công nghệ, Bộ Khoa học và Công nghệ mới đây đã đề xuất chính sách hỗ trợ 50% lãi suất vay, tối đa 6%/năm trong thời gian không quá 5 năm. Chính sách dự kiến được thí điểm với 20 doanh nghiệp đến hết tháng 9/2026 trước khi tổng kết và xem xét mở rộng.

Tại Nghệ An, ngày 14/7/2026, HĐND tỉnh đã ban hành Nghị quyết số 16/2026/NQ-HĐND quy định một số chính sách hỗ trợ phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trên địa bàn tỉnh Nghệ An giai đoạn 2026 - 2030 (có hiệu lực từ ngày 24/07/2026). Theo Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Nghệ An Nguyễn Quý Linh, nghị quyết gồm 22 nhóm chính sách, trong đó có các chính sách liên quan đến hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ, phát triển sản xuất và thực hiện các hoạt động về tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng.

Một số hình ảnh doanh nghiệp đổi mới, sáng tạo. Ảnh: P.V

Một số hình ảnh doanh nghiệp đổi mới, sáng tạo. Ảnh: P.V

Một số hình ảnh doanh nghiệp đổi mới, sáng tạo. Ảnh: P.V

Một số hình ảnh doanh nghiệp đổi mới, sáng tạo. Ảnh: P.V

Từ nền tảng chính sách này, ngành Khoa học và Công nghệ đang tập trung vào việc giúp doanh nghiệp tiếp cận các nguồn lực và công nghệ phù hợp. Một trong những hướng triển khai là phối hợp với các cơ quan thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ để đăng ký, tiếp cận các công nghệ chiến lược trên địa bàn, đồng thời tổ chức các hoạt động tuyên truyền, đào tạo và tập huấn nhằm đưa các chính sách hỗ trợ đến gần hơn với cộng đồng doanh nghiệp.

Theo ông Nguyễn Quý Linh, một vấn đề được tỉnh quan tâm là giải quyết tình trạng doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc tìm kiếm chuyên gia, kết nối với các cơ sở đào tạo, nghiên cứu và tiếp cận các phòng thí nghiệm. Từ yêu cầu này, UBND tỉnh đang chỉ đạo thành lập Trung tâm Đổi mới sáng tạo trực thuộc Sở Khoa học và Công nghệ, đồng thời định hướng xây dựng Trung tâm Đổi mới sáng tạo của tỉnh.

Ông Nguyễn Quý Linh - Giám đốc Sở Khoa học Công nghệ tham gia diễn đàn thúc đẩy khởi nghiệp sáng tạo năm 2025. Ảnh: Nguyễn Hải

Trung tâm được kỳ vọng sẽ thực hiện vai trò kết nối giữa doanh nghiệp, nhà khoa học và cơ quan quản lý. Thay vì doanh nghiệp phải tự tìm kiếm từng đầu mối khi có nhu cầu đổi mới công nghệ, những vấn đề đặt ra từ thực tiễn sản xuất có thể được kết nối với các chuyên gia, nhà khoa học và cơ sở nghiên cứu phù hợp.

Việc hình thành những đầu mối kết nối như vậy được đặt ra trong bối cảnh nhiều doanh nghiệp có nhu cầu đầu tư công nghệ nhưng chưa có điều kiện tiếp cận đầy đủ thông tin, chuyên gia và các cơ sở nghiên cứu. Trong khi đó, các trường đại học, viện nghiên cứu và nhà khoa học cũng cần những bài toán cụ thể từ thực tiễn sản xuất để đưa kết quả nghiên cứu vào ứng dụng.

Mục tiêu của Nghệ An là đến năm 2030 trở thành một trong những tỉnh đi đầu về đổi mới sáng tạo và khoa học công nghệ, hướng tới trở thành 1 trong 5 trung tâm khởi nghiệp sáng tạo của cả nước. Để hiện thực hóa mục tiêu đó, việc xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo cần bắt đầu từ những nhu cầu cụ thể của nền kinh tế và cộng đồng doanh nghiệp.

Khi một doanh nghiệp cần tìm kiếm công nghệ mới, đầu tư đổi mới dây chuyền hay giải quyết một bài toán trong sản xuất, cần có cơ chế để họ tiếp cận nguồn vốn, nhân lực, nhà khoa học và các cơ sở nghiên cứu phù hợp. Khi những nhu cầu thực tế ấy được kết nối hiệu quả với chính sách và các nguồn lực hỗ trợ, doanh nghiệp sẽ không chỉ là đối tượng thụ hưởng, mà thực sự trở thành chủ thể của quá trình đổi mới sáng tạo.

Toàn cảnh trang trại nông nghiệp hữu cơ SunMart+ với công nghệ hiện đại bậc nhất ở Nghệ An. Ảnh: P.V

Đặt doanh nghiệp ở vị trí trung tâm cũng là cách để khoa học công nghệ bắt đầu từ những vấn đề của thực tiễn và được kiểm chứng bằng hiệu quả sản xuất, kinh doanh. Với những chính sách đang được triển khai và định hướng xây dựng các đầu mối kết nối giữa doanh nghiệp, nhà khoa học và cơ quan quản lý, Nghệ An đang từng bước tạo thêm điều kiện để đổi mới sáng tạo đi sâu hơn vào đời sống kinh tế, trở thành một động lực mới cho sự phát triển của tỉnh.