Để kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo, dẫn dắt

Nhiều hạn chế, thách thức

Từ 1992, Nhà nước chủ trương thực hiện cổ phần hóa, thoái vốn một số doanh nghiệp nhà nước (DNNN), nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động, năng lực cạnh tranh, thu hút vốn đầu tư và thúc đẩy hội nhập. Đến nay, cả nước có 866 doanh nghiệp có vốn nhà nước do 49 bộ, ngành, địa phương thực hiện vai trò đại diện chủ sở hữu phần vốn nhà nước tại doanh nghiệp, trong đó có 500 doanh nghiệp do nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ, 203 doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ trên 50% vốn điều lệ đến dưới 100% vốn điều lệ, 163 doanh nghiệp do nhà nước nắm giữ từ 50% vốn điều lệ trở xuống, hoạt động trong các ngành, lĩnh vực then chốt như: quốc phòng an ninh; năng lượng; hạ tầng giao thông, vận tải; tài chính - ngân hàng; khoa học-công nghệ; điện tử-viễn thông; khoáng sản...

Tính đến cuối năm 2024, các doanh nghiệp có vốn nhà nước (không tính 04 ngân hàng thương mại nhà nước) đang quản lý tổng tài sản có giá trị trên 4,3 triệu tỷ đồng, tổng vốn chủ sở hữu trên 1,9 triệu tỷ đồng, đóng góp vào ngân sách nhà nước trên 400 ngàn tỷ đồng/năm.

Tuy nhiên, theo bà Nguyễn Thu Thủy, Phó Cục trưởng, Cục Phát triển Doanh nghiệp Nhà nước (Bộ Tài chính), DNNN chưa khẳng định được vai trò dẫn dắt, tạo động lực cho các thành phần kinh tế phát triển. Nguồn lực về vốn, tài sản của DNNN chưa được khơi thông do quy định về phân công, phân cấp thẩm quyền quyết định đầu tư chưa trao quyền tự chủ cho doanh nghiệp. Hoạt động đầu tư của DNNN chủ yếu vẫn mang tính đơn lẻ, chưa có sự phối hợp, liên kết hình thành chuỗi giá trị trong nước và quốc tế cũng như tận dụng thế mạnh trong các lĩnh vực. Một số DNNN kinh doanh thua lỗ kéo dài, rơi vào trình trạng mất an toàn tài chính, công tác đổi mới quản trị doanh nghiệp còn chậm. Đáng chú ý, quá trình cổ phần hóa, thoái vốn tại một số DNNN rất ì ạch, kéo dài và thường không đạt mục tiêu đề ra, do vướng nhiều thủ tục, quy trình phức tạp.

KTNN cần phát huy vai trò mở đường, dẫn dắt các thành phần kinh tế phát triển

Quan điểm của Đảng luôn khẳng định KTNN đóng vai trò chủ đạo trong nền kinh tế, PGS. TS Vũ Văn Phúc, nguyên Tổng Biên tập Tạp chí Cộng sản cho rằng, việc tổ chức thực hiện quan điểm chủ trương của Đảng về KTNN còn yếu kém, bất cập.

“Chúng ta chưa tách bạch được nhiệm vụ sản xuất hàng hóa thông thường với hàng hóa dịch vụ phục vụ nhiệm vụ chính trị - xã hội. Chúng ta đặt DNNN phải theo cơ chế thị trường nhưng trên thực tế DNNN được giao rất nhiều nhiệm vụ để ổn định kinh tế vĩ mô, tuy nhiên lúc giao nhiệm vụ lại chưa đầu tư vốn tương xứng, không có cơ chế để DNNN thực hiện. Chúng ta cũng chưa xác định được lĩnh vực nào, ngành nào DNNN phải hiện diện và đóng vai trò then chốt là lực lượng vật chất giúp Nhà nước điều tiết để vừa phát triển kinh tế, vừa thực hiện tiến bộ công bằng xã hội, vì vậy thể chế, cơ chế phát triển DNNN còn nhiều điểm nghẽn, dẫn đến DNNN khó phát triển mạnh”, ông Phúc nhấn mạnh.

Đổi mới, xây dựng hệ sinh thái thể chế

Trong các định hướng, chủ trương của Đảng, Nhà nước, DNNN luôn mang sứ mệnh là đầu tầu dẫn dắt nền kinh tế, để thực hiện được điều đó.

Ông Đặng Huy Đông, Chủ tịch Viện Quy hoạch và Phát triển cho rằng, cần có một môi trường kinh doanh lành mạnh, khung khổ pháp lý minh bạch, dễ làm, dễ hiểu và không rủi ro công vụ. Doanh nghiệp nhà nước phải được hoạt động theo cơ chế thị trường, lấy hiệu quả kinh tế làm tiêu chí đánh giá, tuy nhiên phải tách bạch nhiệm vụ sản xuất, kinh doanh hàng hóa, dịch vụ thông thường của doanh nghiệp với nhiệm vụ cung ứng sản phẩm, dịch vụ công ích do nhà nước kiểm soát, điều tiết giá.

“Cần rà soát, đánh giá toàn diện thực trạng, có biện pháp xử lý dứt điểm các tập đoàn kinh tế, tổng công ty nhà nước, các dự án, công trình đầu tư của DNNN kém hiệu quả, thua lỗ kéo dài. Tập trung đầu tư vốn nhà nước vào các ngành, lĩnh vực then chốt, quan trọng, thiết yếu cần có sự hiện diện của doanh nghiệp nhà nước để dẫn dắt nền kinh tế”, ông Đông nói.

Tập trung đầu tư vốn nhà nước vào các ngành, lĩnh vực then chốt

Các bộ, ban, ngành đang nghiên cứu, xây dựng để ban hành các nghị quyết, kế hoạch và chiến lược phát triển kinh tế nhà nước – đây sẽ là cơ sở pháp lý quan trọng giúp DNNN phát huy vai trò chủ đạo trong kỷ nguyên mới. Ông Nguyễn Tất Thái, Phó Vụ trưởng Vụ Dự báo, thống kê - ổn định tiền tệ, tài chính (NHNN) đề nghị, tiếp tục đẩy nhanh tái cơ cấu và đổi mới cơ chế quản lý, giám sát, quản trị DNNN theo chuẩn mực kinh tế thị trường và thông lệ quốc tế. Sớm ban hành văn bản cụ thể hóa Luật Quản lý và Đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp, để thực sự trao quyền tự chủ nhiều hơn cho doanh nghiệp và người đại diện vốn nhà nước tại doanh nghiệp.

“Theo báo cáo của Bộ Tài chính, kế hoạch giai đoạn 2023-2025 phải thực hiện cổ phần hóa 30 doanh nghiệp, dự kiến thu về 36.823 tỷ đồng. Tuy nhiên, trong các năm 2023, 2024 và quý I/2025 chưa thực hiện cổ phần hóa được doanh nghiệp nào. Vì vậy, cần quyết liệt thúc đẩy cổ phần hóa DNNN và từng bước niêm yết theo kế hoạch, bảo đảm hoàn thành mục tiêu đề ra”, ông Thái nhấn mạnh.

Đảng, Nhà nước đặt mục tiêu đưa Việt Nam trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao vào năm 2030; trở thành nước phát triển, thu nhập cao vào năm 2045; hướng đến mục tiêu tăng trưởng hai con số bắt đầu từ năm 2026. Để hiện thực hóa điều đó đều phải có sự đóng góp quan trọng của các thành phần kinh tế, trong đó KTNN thực hiện được vai trò đầu tầu và mở đường.

Nhà nước cần cải cách và xây dựng hệ sinh thái thể chế, tạo lập môi trường cạnh tranh công bằng, để KTNN được vận hành thực chất, hiệu quả và dẫn dắt các thành phần kinh tế phát triển. Thiết lập cơ chế đo lường hiệu quả kinh doanh của DNNN và hệ thống giám sát thực chất, dựa trên hiệu quả sử dụng vốn, tài sản công, mức độ đóng góp vào tăng trưởng GDP, khả năng dẫn dắt đổi mới sáng tạo, đầu tư R&D cũng như sự tác động lan tỏa đến khu vực tư nhân và năng lực chống chịu trước khủng hoảng. Chỉ khi kinh tế nhà nước được định hình theo tinh thần mới, thể chế mới và cách thức vận hành mới thì hoàn toàn có thể trở thành trụ cột vững chắc dẫn dắt nền kinh tế phát triển bền vững và tự cường.

Lê Thanh-CTV Phượng Ngọc/VOV.VN