Để mạch nguồn di sản tiếp nối trong đời sống

Từ sân khấu trở về bản làng

Tại Liên hoan nghệ thuật quần chúng trong khuôn khổ Ngày hội, những thanh âm của tiếng khèn, lời ca và điệu múa truyền thống tạo nên không gian văn hóa giàu bản sắc. Mỗi tiết mục không chỉ thể hiện tài năng của nghệ nhân, diễn viên quần chúng mà còn góp phần giới thiệu phong tục, tập quán, đời sống tinh thần và tình yêu văn hóa của đồng bào dân tộc Mông đến với công chúng.

Đoàn Cao Bằng mang lời ca, điệu múa truyền thống đến Ngày hội, góp phần lan tỏa những giá trị di sản văn hóa dân tộc Mông.

Chị Đào Thị Pha, xã Quảng Lâm chia sẻ: Được tham gia Ngày hội Văn hóa dân tộc Mông lần thứ IV năm 2026, em rất vui và tự hào khi được cùng đoàn Cao Bằng mang lời ca, tiếng hát đến giao lưu với các đoàn bạn. 

Những cuộc giao lưu tạo cơ hội để các nghệ nhân, diễn viên giới thiệu giá trị văn hóa của dân tộc mình, đồng thời học hỏi cách thực hành, gìn giữ di sản ở các địa phương. Tuy nhiên, ý nghĩa của Ngày hội không chỉ dừng lại ở những tiết mục được trình diễn trên sân khấu. Điều quan trọng hơn là sau mỗi lần giao lưu, niềm tự hào và tình yêu văn hóa tiếp tục được nuôi dưỡng, để mỗi người trở về địa phương với ý thức rõ hơn về trách nhiệm gìn giữ những giá trị truyền thống.

Bởi văn hóa không chỉ hiện diện trong những dịp lễ hội hay các chương trình biểu diễn. Trong đời sống thường ngày, tiếng khèn gắn với sinh hoạt cộng đồng, những điệu múa được thực hành trong các dịp phù hợp, những làn điệu dân ca được cất lên và những phong tục, tập quán tiếp tục được duy trì. Khi các giá trị ấy vẫn được cộng đồng thực hành và trân trọng, di sản mới thực sự có sức sống bền lâu.

Gìn giữ di sản từ chính cộng đồng

Một trong những yếu tố quan trọng để văn hóa truyền thống được tiếp nối là vai trò của những người trực tiếp gìn giữ, thực hành và truyền dạy di sản. Họ không chỉ am hiểu những giá trị được trao truyền từ thế hệ trước mà còn góp phần đưa các giá trị ấy đến gần hơn với lớp trẻ, giúp thế hệ sau hiểu, yêu và có ý thức tiếp nối văn hóa dân tộc.

Tiếng khèn Mông - âm thanh văn hóa truyền thống được dân tộc Mông gìn giữ, trao truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Nghệ nhân Hoàng Văn Hồ, xã Quảng Lâm cho biết: Tôi mong muốn thông qua việc tham gia trình diễn múa tại các lễ hội và trên những sân khấu lớn, nét văn hóa đặc sắc của dân tộc Mông sẽ được nhiều người biết đến hơn. Đặc biệt, tôi mong muốn truyền tình yêu văn hóa truyền thống đến thế hệ trẻ, để các em hiểu, trân trọng và tiếp tục gìn giữ, phát huy những giá trị văn hóa của dân tộc mình, góp phần để những nét đẹp ấy được lưu truyền qua nhiều thế hệ.

Có thể thấy, biểu diễn là một cách giới thiệu văn hóa, nhưng để di sản được tiếp nối cần có quá trình học hỏi, thực hành và truyền dạy lâu dài. Những người am hiểu văn hóa dân tộc giữ vai trò quan trọng trong việc hướng dẫn lớp trẻ, song sự bền vững của công tác bảo tồn còn phụ thuộc vào việc cộng đồng có tiếp tục đón nhận, thực hành và coi những giá trị ấy là một phần trong đời sống của mình hay không.

Những lời ca, điệu múa hòa cùng nhịp khèn kết nối cộng đồng, để di sản văn hóa dân tộc Mông tiếp tục được gìn giữ, trao truyền và lan tỏa qua các thế hệ.

Nghệ nhân Vương Văn Tề, xã Thông Nông cho biết: Với tôi, truyền dạy tiếng khèn không chỉ là hướng dẫn cách thổi một nhạc cụ mà còn là trao truyền những giá trị văn hóa, phong tục và niềm tự hào của dân tộc Mông cho thế hệ trẻ. Tôi luôn mong muốn có thêm nhiều người trẻ học thổi khèn, biết yêu quý và trân trọng tiếng khèn của dân tộc mình. Chỉ khi có người tiếp nối, tiếng khèn mới tiếp tục vang lên trong đời sống, được lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác và không bao giờ dừng lại.

Câu chuyện truyền dạy tiếng khèn cũng cho thấy bảo tồn di sản không đơn thuần là lưu giữ một nhạc cụ hay một kỹ năng biểu diễn. Đằng sau mỗi giai điệu còn là tri thức, phong tục, ký ức và niềm tự hào văn hóa được trao truyền. Khi người đi trước chủ động truyền dạy, người trẻ sẵn lòng học hỏi và cộng đồng tạo điều kiện để các giá trị truyền thống tiếp tục được thực hành, di sản sẽ không chỉ được lưu giữ mà còn được tiếp nối trong đời sống.

Để mạch nguồn văn hóa không ngừng chảy

Ngày hội Văn hóa dân tộc Mông lần thứ IV khép lại, nhưng hành trình gìn giữ bản sắc vẫn tiếp diễn tại các địa phương. Từ những nghệ nhân gắn bó với tiếng khèn, điệu múa đến những người trẻ yêu văn hóa dân tộc, mỗi cá nhân đều có thể góp phần duy trì mạch nối giữa truyền thống và hiện tại.

Để làm được điều đó, bảo tồn văn hóa cần gắn với đời sống thực tế của cộng đồng, khuyến khích việc thực hành và truyền dạy những giá trị phù hợp với từng địa phương. Những hoạt động biểu diễn, giao lưu, giới thiệu di sản cần tiếp tục được tổ chức để khơi dậy niềm tự hào, nâng cao nhận thức và tạo cơ hội kết nối, trở thành động lực để cộng đồng tiếp tục gìn giữ văn hóa trong sinh hoạt thường ngày.

Đặc biệt, việc trao truyền thế hệ trẻ cần được quan tâm, để các em không chỉ biết đến văn hóa dân tộc qua những tiết mục trên sân khấu mà còn hiểu được ý nghĩa, giá trị của những phong tục, tập quán, làn điệu dân ca và nhạc cụ truyền thống. Khi di sản được tiếp cận bằng sự hiểu biết, tình yêu và trải nghiệm thực tế, ý thức gìn giữ sẽ có điều kiện hình thành bền vững hơn.

Từ sân khấu Ngày hội trở về với bản làng, những lời ca, điệu múa và thanh âm truyền thống chỉ thực sự tiếp tục ngân vang khi vẫn được đồng bào nâng niu, thực hành và trao truyền. Giữ gìn di sản vì thế không chỉ là câu chuyện của những ngày hội, mà là hành trình bền bỉ của cả cộng đồng, để mạch nguồn văn hóa dân tộc Mông tiếp tục chảy trong đời sống hôm nay và mai sau.