Để mỗi chiếc bánh trung thu đều an toàn với người tiêu dùng

Thành phố Hà Nội đang kiểm soát nguy cơ này ra sao, người tiêu dùng cần làm gì để tự bảo vệ mình? Đây là những vấn đề được phóng viên Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội đặt ra trong cuộc trao đổi với Phó Chi cục trưởng Chi cục An toàn vệ sinh thực phẩm Hà Nội Nguyễn Quang Trung.

Phó Chi cục trưởng Chi cục An toàn vệ sinh thực phẩm (Sở Y tế Hà Nội) Nguyễn Quang Trung. Ảnh: Phương Thu

Kiểm soát chặt từ gốc

- Thưa ông, hoạt động sản xuất, tiêu thụ bánh trung thu đang rất sôi động, nhất là khi Rằm tháng Tám đã cận kề. Từ góc độ quản lý an toàn vệ sinh thực phẩm, ông có thể chia sẻ, đâu là những vấn đề đáng lưu ý?

- Hoạt động sản xuất và nhu cầu tiêu thụ bánh trung thu tăng cao cũng tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn thực phẩm. Các vi phạm cần đặc biệt lưu ý là: Sử dụng nguyên liệu không rõ nguồn gốc, phụ gia, hương liệu không đúng quy định; điều kiện vệ sinh trong quá trình sản xuất, bảo quản không phù hợp; sản phẩm quá hạn sử dụng hoặc không bảo đảm chất lượng nhưng vẫn lưu thông trên thị trường.

Bên cạnh đó, kinh doanh qua mạng xã hội và nền tảng trực tuyến phát triển nhanh cũng đặt ra yêu cầu tăng cường trách nhiệm của người bán, cơ quan quản lý và đặc biệt là sự thận trọng của người tiêu dùng khi lựa chọn sản phẩm.

Thành phố đã xác định, việc kiểm tra, hậu kiểm phải có trọng tâm, trọng điểm, ưu tiên kiểm tra đột xuất tại các cơ sở có nguy cơ cao, cơ sở sản xuất, kinh doanh theo thời vụ và các điểm kinh doanh.

- Như ông đề cập, nguy cơ mất an toàn vệ sinh thực phẩm xuất hiện ở nhiều khâu, từ nguyên liệu, phụ gia đến sản xuất, bảo quản và lưu thông. Điều đó cho thấy, nếu chỉ kiểm tra thành phẩm, có lẽ chưa đủ. Vậy, với thành phố Hà Nội, việc kiểm soát được đặt ra như thế nào?

- Quan điểm của chúng tôi là kiểm soát vệ sinh an toàn thực phẩm phải thực hiện theo chuỗi và theo đúng trách nhiệm quản lý của từng ngành, không chỉ tập trung kiểm tra sản phẩm cuối cùng.

Đối với lĩnh vực ngành Y tế quản lý, Chi cục An toàn vệ sinh thực phẩm Hà Nội tập trung kiểm tra, hậu kiểm các điều kiện bảo đảm an toàn vệ sinh thực phẩm của cơ sở; nguồn gốc nguyên liệu; việc sử dụng phụ gia thực phẩm; điều kiện sản xuất, chế biến, bảo quản; hồ sơ công bố hoặc tự công bố sản phẩm theo quy định và chất lượng sản phẩm.

Đồng thời, Sở Y tế Hà Nội phối hợp chặt chẽ với Sở Công Thương Hà Nội trong kiểm soát hoạt động sản xuất, kinh doanh và lưu thông hàng hóa trên thị trường; phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội trong kiểm soát các sản phẩm, nguyên liệu thực phẩm thuộc lĩnh vực quản lý của ngành Nông nghiệp. UBND các xã, phường cũng tổ chức kiểm tra theo phân cấp, đặc biệt với cơ sở thời vụ và các điểm kinh doanh trên địa bàn.

Nói riêng về nguyên liệu, đây là yếu tố quyết định đầu tiên đến chất lượng và vệ sinh an toàn sản phẩm. Cơ sở sản xuất phải lựa chọn nhà cung cấp có nguồn gốc rõ ràng, lưu giữ đầy đủ thông tin, hồ sơ phục vụ truy xuất khi cần.

- Trong chuỗi, các cơ sở nhỏ lẻ, thời vụ dường như là một “mắt xích” khó kiểm soát hơn. Ông có thể cho biết, Chi cục kiểm soát nhóm này theo cách nào?

- Đây là nhóm cơ sở chúng tôi đặc biệt quan tâm trong dịp cao điểm trung thu. Thành phố đã chỉ đạo ưu tiên kiểm tra, hậu kiểm đột xuất đối với các cơ sở sản xuất, kinh doanh theo thời vụ, cơ sở có nguy cơ cao hoặc có dấu hiệu vi phạm. UBND các xã, phường có trách nhiệm kiểm tra theo phân cấp, đặc biệt tại các khu dân cư, chợ, tuyến phố và điểm tập trung kinh doanh bánh trung thu.

Tuy nhiên, quan điểm của chúng tôi là không chỉ phát hiện và xử lý vi phạm. Trong quá trình kiểm tra, cơ quan chức năng cũng kết hợp hướng dẫn, tuyên truyền để cơ sở hiểu và thực hiện đúng các yêu cầu về điều kiện sản xuất, vệ sinh, nguồn gốc nguyên liệu, phụ gia, bảo quản và ghi nhãn.

Đối với những hành vi vi phạm nghiêm trọng, có nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe người tiêu dùng, cơ quan chức năng sẽ kiên quyết xử lý theo quy định.

Sở Y tế Hà Nội sẽ phối hợp chặt chẽ với các ban, ngành liên quan trong kiểm tra, kiểm soát hoạt động sản xuất, kinh doanh bánh trung thu trong thời gian tới. Ảnh: Hoa Mai

Giữ an toàn cho cả chuỗi sản xuất - lưu thông - tiêu dùng

- Ở góc độ phân phối, lưu thông, thị trường bánh trung thu đã mở rộng sang các nền tảng trực tuyến. Ông có lời khuyên gì với người tiêu dùng khi mạng xã hội, các nền tảng thương mại điện tử tràn ngập hình ảnh quảng cáo sản phẩm đa dạng, mẫu mã hấp dẫn cũng như giá bán phù hợp nhiều phân khúc khách hàng?

- Người tiêu dùng không nên lựa chọn bánh dựa trên hình ảnh quảng cáo hoặc giá bán hấp dẫn. Điều quan trọng nhất là phải biết rõ sản phẩm mình mua được sản xuất bởi ai, có nguồn gốc từ đâu và có đầy đủ thông tin hay không.

Khi mua bánh trung thu, người tiêu dùng cần lựa chọn sản phẩm có nhãn mác đầy đủ, thông tin rõ ràng về cơ sở sản xuất, xuất xứ, thành phần, ngày sản xuất và hạn sử dụng; không mua bánh không rõ nguồn gốc, không có nhãn hoặc thông tin về người sản xuất, kinh doanh không rõ ràng.

Khi mua bánh trên mạng xã hội, người tiêu dùng nên lựa chọn cơ sở, tổ chức, cá nhân kinh doanh có thông tin rõ ràng và có khả năng liên hệ, truy xuất khi xảy ra vấn đề.

Kinh doanh thực phẩm qua môi trường mạng không có nghĩa là các yêu cầu về vệ sinh an toàn thực phẩm được giảm bớt. Sản phẩm bán trực tuyến vẫn phải đáp ứng các quy định của pháp luật như sản phẩm bán trực tiếp.

Thành phố cũng yêu cầu công khai kết quả kiểm tra, cảnh báo thực phẩm không bảo đảm an toàn và khuyến khích người dân phản ánh kịp thời các hành vi vi phạm đến cơ quan có thẩm quyền.

- Khi phát hiện sản phẩm không bảo đảm an toàn, cơ quan chức năng sẽ xử lý thế nào để không chỉ dừng ở việc thu hồi một lô hàng mà còn cảnh báo được cho những người đã mua sản phẩm?

- Việc lấy mẫu kiểm nghiệm sẽ được thực hiện trên cơ sở đánh giá nguy cơ và tình hình thực tế, tập trung vào các sản phẩm tiêu thụ nhiều trong dịp trung thu như các loại bánh trung thu, sản phẩm có dấu hiệu không bảo đảm an toàn hoặc cơ sở có nguy cơ cao.

Tùy từng loại sản phẩm và dấu hiệu nguy cơ, cơ quan chức năng sẽ lựa chọn các chỉ tiêu kiểm nghiệm phù hợp về vi sinh, hóa lý, phụ gia và các chỉ tiêu vệ sinh an toàn thực phẩm khác.

Khi phát hiện sản phẩm không bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm, cơ quan chức năng sẽ tổ chức truy xuất nguồn gốc, xác định phạm vi ảnh hưởng, áp dụng các biện pháp xử lý như: Thu hồi, tiêu hủy hoặc xử lý vi phạm theo quy định và thẩm quyền.

Thông tin về các vụ việc vi phạm, các sản phẩm có nguy cơ hoặc không bảo đảm an toàn sẽ được công khai, cảnh báo theo quy định để người dân biết, chủ động phòng tránh.

Trong quá trình này, tùy tính chất sản phẩm và vi phạm, Sở Y tế, Sở Công Thương, Sở Nông nghiệp và Môi trường cùng UBND cấp xã sẽ phối hợp xử lý theo lĩnh vực và phân cấp quản lý, bảo đảm không để tồn tại khoảng trống.

- Kiểm tra, hậu kiểm có thể giúp ngăn chặn vi phạm, nhưng rõ ràng không thể chỉ trông chờ vào những đợt cao điểm. Theo ông, làm thế nào để các cơ sở sản xuất, kinh doanh chuyển từ tâm lý “đối phó với kiểm tra” sang chủ động chịu trách nhiệm về sản phẩm của mình?

- Điều quan trọng nhất là các cơ sở phải chuyển từ tư duy “đối phó với kiểm tra” sang “tự chịu trách nhiệm về vệ sinh an toàn thực phẩm” đối với sản phẩm do mình sản xuất, kinh doanh. Bởi đây là điều kiện để doanh nghiệp, cơ sở sản xuất có thể tồn tại trong môi trường kinh doanh hiện nay.

Cơ sở cần xây dựng và duy trì quy trình kiểm soát từ lựa chọn nhà cung cấp, tiếp nhận nguyên liệu, sản xuất, bảo quản đến phân phối; chủ động kiểm soát chất lượng thay vì để cơ quan quản lý phát hiện vi phạm.

Về phía người tiêu dùng, mỗi người cần trở thành một “người giám sát thông minh, người tiêu dùng thông thái”: Không tiếp tay cho hàng hóa không bảo đảm an toàn và chủ động phản ánh các dấu hiệu vi phạm đến cơ quan chức năng.

Khi doanh nghiệp có trách nhiệm, người tiêu dùng có lựa chọn thông minh và cơ quan quản lý thực hiện tốt vai trò kiểm tra, giám sát, công tác bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm mới có hiệu quả bền vững.

- Như ông phân tích, vệ sinh an toàn thực phẩm chỉ bền vững khi cả cơ quan quản lý, người sản xuất - kinh doanh và người tiêu dùng cùng tham gia. Nếu gửi một thông điệp ngắn gọn tới người tiêu dùng Thủ đô trong mùa trung thu này, ông muốn nhấn mạnh điều gì?

- Tôi có một số khuyến cáo ngắn gọn. Trước hết, người tiêu dùng chỉ nên mua bánh có nguồn gốc, xuất xứ rõ ràng, nhãn đầy đủ thông tin, còn hạn sử dụng và được bày bán, bảo quản trong điều kiện phù hợp. Đối với việc bảo quản, cần thực hiện đúng hướng dẫn của nhà sản xuất, đặc biệt với những loại bánh có nhân dễ hỏng; không để bánh ở nơi nắng nóng, ẩm thấp.

Và một điều rất quan trọng là nói “Không” với bánh không rõ nguồn gốc, xuất xứ. Mỗi lựa chọn của người tiêu dùng sẽ góp phần thúc đẩy các cơ sở sản xuất, kinh doanh tuân thủ tốt hơn các quy định về vệ sinh an toàn thực phẩm.

- Trân trọng cảm ơn ông!