Đề nghị chấm dứt tình trạng người dân vẫn phải cung cấp lại thông tin cơ quan nhà nước đã lưu trữ

 Quang cảnh phiên chất vấn và trả lời chất vấn của Quốc hội sáng 12/11. Ảnh: Quốc hội

Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, sáng 12/11, Quốc hội khóa XVI tiến hành phiên chất vấn đối với các nhóm vấn đề thuộc lĩnh vực khoa học và công nghệ.

Tại phiên chất vấn, các đại biểu đã đặt ra nhiều vấn đề "nóng" về tình trạng nghẽn kết nối dữ liệu quốc gia, năng lực thực sự trong làm chủ công nghệ lõi và tỷ lệ giải ngân ngân sách khoa học công nghệ còn thấp.

Trả lời chất vấn, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân đã thẳng thắn phân tích các nguyên nhân cốt lõi, đồng thời đưa ra hệ thống giải pháp cụ thể nhằm tháo gỡ khó khăn trong thời gian tới.

Vì sao người dân vẫn phải kê khai lại thông tin?

Phát biểu chất vấn, đại biểu Nguyễn Văn Huy (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Hưng Yên) đặt vấn đề về hiệu quả kết nối, chia sẻ dữ liệu và công tác giải quyết thủ tục hành chính cho người dân.

 Đại biểu Nguyễn Văn Huy (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Hưng Yên) phát biểu chất vấn. Ảnh: Quốc hội

Đại biểu cho biết, theo báo cáo của Bộ Khoa học và Công nghệ, nền tảng tích hợp chia sẻ dữ liệu quốc gia đã ghi nhận gần 5 tỷ giao dịch. Tuy nhiên, hiện vẫn còn 34 trong tổng số 104 cơ sở dữ liệu chưa có dữ liệu đồng bộ về Trung tâm dữ liệu quốc gia. Đáng chú ý, 7 trong số 8 cơ sở dữ liệu trọng yếu dù đã kết nối nhưng vẫn trong tình trạng đồng bộ ngoại tuyến.

Từ thực tế này, đại biểu Nguyễn Văn Huy phản ánh tình trạng người dân khi đến làm thủ tục hành chính vẫn phải cung cấp lại những thông tin mà cơ quan nhà nước vốn đã lưu trữ. Đại biểu đề nghị Bộ trưởng làm rõ trách nhiệm của Bộ trong việc bảo đảm hệ thống thực sự liên thông, dữ liệu được tái sử dụng hiệu quả; đồng thời chỉ ra cơ chế bắt buộc để chấm dứt tình trạng các cơ quan yêu cầu người dân kê khai, nộp lại thông tin đã có trong cơ sở dữ liệu nhà nước.

Trả lời chất vấn của đại biểu Nguyễn Văn Huy, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho biết, về công tác quản lý dữ liệu, Bộ Công an là cơ quan đầu mối phụ trách chính. Dù vậy, qua theo dõi và phối hợp, Bộ Khoa học và Công nghệ nhận diện 3 khó khăn lớn khiến tiến độ xây dựng và đồng bộ cơ sở dữ liệu còn chậm.

 Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân trả lời chất vấn. Ảnh: Quốc hội

Thứ nhất, dữ liệu tích lũy qua thời kỳ lịch sử rất dài, lưu trữ tản mạn ở nhiều nơi và nhiều đơn vị khác nhau, đòi hỏi phải có thời gian để rà soát, chuẩn hóa và đồng bộ.

Thứ hai, chi phí và định mức tính toán cho việc xây dựng dữ liệu chưa thống nhất do độ phức tạp của từng loại tài liệu, hồ sơ hoàn toàn khác nhau.

Thứ ba, nguồn nhân lực chuyên trách phục vụ công tác xây dựng và xử lý dữ liệu hiện còn rất hạn chế.

Về tình trạng người dân phải đi lại nhiều lần làm thủ tục hành chính và cán bộ cấp xã phải sử dụng cùng lúc nhiều phần mềm, Bộ trưởng chỉ ra 5 nguyên nhân cơ bản: Phần mềm của các bộ, ngành chưa kết nối tự động; quy trình biểu mẫu và phần mềm chưa được điều chỉnh thống nhất; cơ sở dữ liệu chưa đầy đủ; hạ tầng thiết bị, đường truyền và hỗ trợ kỹ thuật tại một số địa phương chưa đáp ứng yêu cầu; năng lực tiếp cận công nghệ số của một bộ phận người dân cũng như cán bộ cơ sở còn hạn chế.

Đưa ra giải pháp khắc phục, Bộ trưởng cho biết Bộ Khoa học và Công nghệ đã ban hành Khung kiến trúc tổng thể Quốc gia số và đang quyết liệt tổ chức triển khai. Trực tiếp khảo sát tại cấp xã, Bộ đã thống kê được 29 nhóm bài toán mà cán bộ cơ sở đang gặp phải trong quá trình chuyển đổi số.

Trên cơ sở đó, Bộ đang hình thành các giải pháp cụ thể để hướng dẫn trực tiếp cho từng cán bộ xã, sau đó sẽ tổng quát hóa để nhân rộng trên toàn quốc. Bên cạnh đó, Bộ duy trì việc lắng nghe phản ánh hàng ngày, hàng tuần về các bài toán, báo cáo phát sinh ở cấp xã để tích hợp, xây dựng hệ thống bài giảng cập nhật kiến thức và nâng cao kỹ năng số cho lực lượng cán bộ cơ sở.

Chúng ta thực sự đang làm chủ công nghệ lõi ở công đoạn nào?

Nêu câu hỏi chất vấn tiếp theo, đại biểu Nguyễn Minh Tuấn (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Phú Thọ) đề nghị làm rõ nội hàm khái niệm "làm chủ công nghệ lõi" trong các lĩnh vực như thiết bị bay không người lái (UAV) và robot mà Bộ trưởng đã đề cập. Căn cứ vào Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị, đại biểu Nguyễn Minh Tuấn đề nghị Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ giải thích cụ thể công nghệ lõi ở đây là loại công nghệ gì?

 Đại biểu Nguyễn Minh Tuấn (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Phú Thọ) phát biểu chất vấn. Ảnh: Quốc hội

Đặt vấn đề về ngành công nghệ vật liệu, đại biểu chỉ ra thực trạng: Nghiên cứu vật liệu hiện nay đã làm được những công nghệ gì, vật liệu gì khi sắt, thép, nhôm, nhựa đều phải nhập khẩu. Ngay cả việc chế tạo động cơ cũng phải nhập khẩu, trong nước về chỉ thực hiện đúc.

“Vậy chúng ta thực sự làm chủ là làm chủ cái gì? Nếu chúng ta không nghiên cứu đi sâu vào những lĩnh vực công nghệ vật liệu thì làm sao có thể phát triển bền vững được? Tôi đề nghị Bộ trưởng cho biết với vai trò quản lý nhà nước, Bộ đã có định hướng nghiên cứu công nghệ lõi như thế nào?”, đại biểu Nguyễn Minh Tuấn đề nghị.

Giải trình trước Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân ghi nhận đây là vấn đề rất thiết thực và cho biết Bộ Chính trị đã ban hành thông báo kết luận riêng về phát triển ngành công nghệ vật liệu.

 Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân trả lời chất vấn. Ảnh: Quốc hội

Về bản chất của việc “làm chủ công nghệ lõi”, Bộ trưởng phân tích: Một sản phẩm công nghệ chiến lược bao gồm nhiều công đoạn khác nhau và khả năng làm chủ của Việt Nam đang nằm ở một số công đoạn nhất định. Bộ trưởng dẫn chứng cụ thể trong lĩnh vực sản xuất chip bán dẫn 5G: Việt Nam đã làm chủ được khâu thiết kế chip. Tuy nhiên, ở khâu chế tạo (công đoạn đòi hỏi công nghệ vật liệu phức tạp và hạ tầng kỹ thuật đặc thù), hiện nay chúng ta vẫn phải gửi ra các cơ sở gia công ở nước ngoài.

Về định hướng chiến lược, Bộ Khoa học và Công nghệ chia các đối tượng tiếp cận thành 2 nhóm:

Nhóm thứ nhất là các công nghệ chiến lược có thể áp dụng ngay để phục vụ phát triển kinh tế, điển hình như công nghệ sản xuất vắc-xin. Với nhóm này, Việt Nam chủ động nhận chuyển giao công nghệ từ nước ngoài về tổ chức sản xuất ngay trong nước.

Nhóm thứ hai là các ngành công nghệ phức tạp, đòi hỏi quá trình nghiên cứu lâu dài như UAV hay robot. UAV là một hệ thống tích hợp phức tạp từ chip bán dẫn thu phát tần số, chip điều khiển, đến cơ khí và công nghệ vật liệu. Do đó, đối với bài toán công nghệ dài hạn, Bộ chọn phương án phân chia thành từng nhóm vấn đề nhỏ, sau đó giao nhiệm vụ và đặt hàng cụ thể cho từng nhóm nghiên cứu giải quyết từng bước, thay vì dàn hàng ngang triển khai đồng loạt tất cả các công đoạn cùng một lúc.

Đề nghị chỉ rõ nguyên nhân cơ bản dẫn đến tình trạng chậm giải ngân

Chất vấn về tình hình phân bổ và giải ngân ngân sách nhà nước dành cho khoa học công nghệ, đại biểu Hoàng Minh Hiếu (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Nghệ An) đưa ra các số liệu cụ thể: Năm 2026, ngân sách nhà nước bố trí khoảng 95.000 tỉ đồng cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số (tổng nguồn tính chung đạt hơn 104.000 tỉ đồng).

 Đại biểu Hoàng Minh Hiếu (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Nghệ An) phát biểu chất vấn. Ảnh: Quốc hội

Dù nguồn lực bố trí lớn, nhưng tính đến ngày 30/10/2026, tỷ lệ giải ngân mới đạt 42,12%. Trong đó, lĩnh vực đổi mới sáng tạo đạt 27,98%, chuyển đổi số đạt 29,90% (tính trên phạm vi 53.000 tỉ đồng thuộc quản lý thống kê của Kho bạc Nhà nước). Xét trên tổng nguồn 104.000 tỉ đồng, số thực chi mới đạt khoảng 1/5. Đặc biệt, hiện còn hơn 18.000 tỉ đồng chưa phân bổ chi tiết và hơn 8.000 tỉ đồng bị đề nghị hoàn trả hoặc hủy dự toán.

Từ bức tranh số liệu trên, đại biểu Hoàng Minh Hiếu đề nghị Bộ trưởng chỉ rõ nguyên nhân cơ bản dẫn đến tình trạng chậm giải ngân, xác định rõ trách nhiệm thuộc về cơ quan, cấp nào nếu do khâu thực thi. Đồng thời, đại biểu đặt câu hỏi về căn cứ để Bộ đề xuất tăng nguồn ngân sách khoa học công nghệ lên mức 120.000 tỉ đồng cho năm 2027 trong khi năng lực hấp thu vốn hiện tại còn nhiều hạn chế.

Trả lời đại biểu Hoàng Minh Hiếu, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân làm rõ quy trình phân bổ dự toán ngân sách gồm 3 bên liên quan: Các bộ, ngành, địa phương chịu trách nhiệm lập dự toán ban đầu với đầy đủ thông tin và hạch toán rõ sản phẩm đầu ra; Bộ Khoa học và Công nghệ chịu trách nhiệm rà soát, tổng hợp và thẩm định; Bộ Tài chính thực hiện cấp phát ngân sách.

 Các đại biểu tham dự phiên chất vấn và trả lời chất vấn. Ảnh: Quốc hội

Bộ trưởng thừa nhận, trong tiến trình này, trách nhiệm của Bộ Khoa học và Công nghệ có phần nguyên nhân xuất phát từ việc công tác tổng hợp, thẩm định dự toán đôi lúc còn chậm chạp.

Để giải quyết triệt để tình trạng nghẽn giải ngân, Bộ Khoa học và Công nghệ đang triển khai 3 nhóm giải pháp trọng tâm:

Bộ Khoa học và Công nghệ tăng cường làm việc trực tiếp với các địa phương, tổ chức các phiên họp trực tuyến với Giám đốc các Sở Khoa học và Công nghệ để hướng dẫn chi tiết quy trình đề xuất và lập dự toán.

Bộ Khoa học và Công nghệ đang khẩn trương xây dựng và đưa vào vận hành Hệ thống thông tin quản lý dự toán trực tuyến. Hệ thống này cho phép các bộ, ngành, địa phương lập dự toán trực tiếp trên môi trường số, đồng thời Bộ thực hiện thẩm định và hướng dẫn trực tuyến, giúp cắt giảm tối đa thời gian trao đổi văn bản qua lại và nâng cao chất lượng hồ sơ.

Về quan điểm chỉ đạo giải ngân, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ nhấn mạnh: Nhu cầu vốn của các doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo là vô cùng lớn. Tuy nhiên, áp lực lớn hơn cả là bảo đảm từng đồng ngân sách khi xuất cấp phải đạt hiệu quả thiết thực. Bộ Khoa học và Công nghệ kiên quyết không vì áp lực tiến độ mà bằng mọi giá giải ngân các khoản kinh phí khi chưa bảo đảm đầy đủ các điều kiện và hiệu quả đầu tư…