Đề nghị xem xét một số chỉ tiêu công tác đối với các cơ quan tư pháp để đảm bảo tính khả thi

 Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn chủ trì; Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định điều hành nội dung làm việc (Ảnh: Media Quốc hội).

Tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, chiều 11/8, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, Quốc hội thảo luận ở Hội trường Diên Hồng về dự án Nghị quyết của Quốc hội về công tác phòng, chống tội phạm và vi phạm pháp luật, công tác của Viện kiểm sát nhân dân, của Tòa án nhân dân và công tác thi hành án. 

Đề xuất không ấn định tỷ lệ phần trăm giảm án tạm đình chỉ

Phát biểu thảo luận, đại biểu Lê Văn Đông (Đoàn ĐBQH Thành phố Hồ Chí Minh) bày tỏ thống nhất cao với sự cần thiết của việc Quốc hội ban hành Nghị quyết thay thế Nghị quyết số 96.

 Đại biểu Lê Văn Đông phát biểu thảo luận (Ảnh: Media Quốc hội).

Theo đại biểu, Nghị quyết số 96 thực hiện qua 6 năm đã phát huy nhiều hiệu quả. Một số chỉ tiêu vẫn còn phù hợp và đang phát huy hiệu quả trên thực tế. Qua đó nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của các cơ quan tư pháp, bảo vệ tốt hơn quyền con người, quyền công dân, tăng cường hoạt động giám sát tối cao của Quốc hội.

Ngoài ra, đại biểu cũng cho rằng, việc đặt ra một số chỉ tiêu, nhiệm vụ mới với một tinh thần mới, dự thảo Nghị quyết đã tạo điều kiện và tăng cường các điều kiện bảo đảm theo hướng đơn giản hóa quy trình báo cáo, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số, liên thông dữ liệu điện tử và góp phần phục vụ công tác tư pháp theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại. Các nội dung này là phù hợp với xu thế tất yếu, góp phần giảm tải thủ tục hành chính, rút ngắn thời gian xử lý công việc, nâng cao tính công khai, minh bạch và hoạt động hiệu quả.

Để Nghị quyết được ban hành có tính khả thi cao, phù hợp với chức năng, nhiệm vụ của từng cơ quan tư pháp và đặc biệt là đảm bảo các căn cứ pháp luật, đại biểu góp ý một số nội dung cụ thể.

Thứ nhất, liên quan đến chỉ tiêu, nhiệm vụ trong công tác phòng, chống tội phạm và vi phạm pháp luật, Khoản 1, Điều 2 Dự thảo Nghị quyết quy định: “Không để xảy ra trường hợp tạm đình chỉ, đình chỉ không đúng quy định của pháp luật; thường xuyên rà soát, tích cực xác minh tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố và vụ án đang tạm đình chỉ; kịp thời phục hồi giải quyết, phục hồi điều tra khi lý do tạm đình chỉ không còn; phấn đấu giảm ít nhất 5% số vụ việc, vụ án tạm đình chỉ so với năm trước. Đối với các trường hợp sắp hết thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự, phải kịp thời áp dụng các biện pháp theo quy định của pháp luật, bảo đảm không bỏ lọt tội phạm, không làm oan người vô tội”, đại biểu Lê Văn Đông nhất trí với việc phải siết chặt quản lý tạm đình chỉ để chống bỏ lọt tội phạm.

 Các đại biểu tham dự Phiên họp (Ảnh: Media Quốc hội).

Tuy nhiên, theo đại biểu, việc ấn định tỉ lệ giảm 5% là chưa phù hợp, vì thực tế muốn giảm án tạm đình chỉ, các cơ quan tiến hành tố tụng phải hạn chế ra quyết định tạm đình chỉ mới và tăng cường phục hồi các vụ việc đang tạm đình chỉ.

Đại biểu phân tích, theo quy định của pháp luật, các căn cứ để xuất hiện việc tạm đình chỉ cũng như căn cứ phục hồi mới để giải quyết thì phải theo quy định của pháp luật, và đó là những căn cứ khách quan của vụ án, không phụ thuộc vào ý chí chủ quan của cơ quan tiến hành tố tụng hay mong muốn của người tiến hành tố tụng.

Thực tế, có những đơn vị trong năm đã tập trung giải quyết dứt điểm và đảm bảo căn cứ pháp luật để giảm đáng kể số vụ việc tạm đình chỉ. Nhưng đến thời điểm năm công tác mới lại phát sinh các căn cứ và ra quyết định tạm đình chỉ mới thì rất khó thực hiện đảm bảo việc giảm 5% vụ việc theo dự thảo Nghị quyết.

“Do đó, tôi đề xuất Quốc hội xem xét không ấn định tỷ lệ phần trăm giảm án tạm đình chỉ, mà quy định rất rõ rằng: không để xảy ra trường hợp tạm đình chỉ, đình chỉ không đúng quy định của pháp luật; thường xuyên rà soát, tích cực xác minh tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố và vụ án đang tạm đình chỉ, kịp thời phục hồi giải quyết, phục hồi điều tra khi lý do tạm đình chỉ không còn. Đối với các trường hợp sắp hết thời hạn truy cứu trách nhiệm hình sự, phải kịp thời áp dụng các biện pháp theo quy định của pháp luật, bảo đảm không bỏ lọt tội phạm và không làm oan người vô tội”, đại biểu Lê Văn Đông kiến nghị.

Cân nhắc đến tính khả thi nếu quy định cứng bằng tỷ lệ định lượng về thu hồi tiền, tài sản

Thứ hai, đối với quy định về thu hồi tiền, tài sản trong dự thảo Nghị quyết đã nêu rõ các cơ quan tiến hành tố tụng và các cơ quan liên quan phối hợp và áp dụng các quy định của pháp luật để thu hồi tiền, tài sản trong các vụ việc, vụ án hình sự về tham nhũng, kinh tế đạt trên 60%, trong đó giai đoạn điều tra đạt từ 65% trở lên trên tỷ lệ 60%. Theo đại biểu Lê Văn Đông, việc đưa ra chỉ tiêu định lượng cụ thể áp dụng cho tất cả các trường hợp trên thực tế là rất khó có tính khả thi bởi hai nguyên nhân.

 Các đại biểu tham dự Phiên họp (Ảnh: Media Quốc hội).

Thứ nhất, nhiều vụ việc, vụ án đối tượng phạm tội đã tẩu tán, che giấu hoặc hợp thức hóa tài sản trước khi bị phát hiện. Quy định này có cơ sở nhưng phải cân nhắc đến tính khả thi nếu quy định cứng bằng tỷ lệ định lượng.

Mặt khác, Bộ luật Tố tụng hình sự hiện hành quy định trong giai đoạn điều tra mới thực hiện việc kê biên, phong tỏa tài khoản, còn trong giai đoạn giải quyết nguồn tin, các cơ quan tố tụng chỉ linh hoạt áp dụng các biện pháp ngăn chặn việc chuyển dịch tài sản.

Thứ hai, về chỉ tiêu thu hồi tài sản từ 65% trở lên trên tỷ lệ 60% khó bảo đảm thực hiện trong thực tiễn bởi vì giai đoạn này mới chỉ thực hiện kê biên, phong tỏa, chưa thể xác định chắc chắn giá trị thu hồi cuối cùng. Vì vậy, theo đại biểu, nên quy định theo hướng xác định đây là mục tiêu cần đạt được, không quy định cứng tỷ lệ.

“Do đó, tôi đề xuất bổ sung thêm nội dung về yêu cầu chủ động áp dụng biện pháp kê biên tài sản, phong tỏa tài khoản, tạm giữ, thu giữ tài sản ngay từ giai đoạn tiếp nhận, giải quyết nguồn tin tố giác tội phạm; tăng cường phối hợp liên ngành, đẩy mạnh hoạt động tương trợ tư pháp hình sự để truy tìm, phong tỏa, thu giữ và thu hồi tài sản”, đại biểu Lê Văn Đông kiến nghị.

Liên quan đến quy định về tỷ lệ chấp nhận kháng nghị của Viện kiểm sát, đại biểu Lê Văn Đông cho biết, đã có những kiến nghị rất cụ thể: không nên quy định về tỷ lệ 70% và 75% Tòa án chấp nhận kháng nghị.

Không nên quy định thêm chỉ tiêu về tỷ lệ giải quyết để tạo ra áp lực không đáng có

Phát biểu thảo luận, đại biểu Bùi Mạnh Cường (Đoàn ĐBQH tỉnh Khánh Hòa) bày tỏ đồng tình cao với sự cần thiết xây dựng nghị quyết mới thay thế Nghị quyết số 96, nhất là với 8 quan điểm chỉ đạo xây dựng nghị quyết. Theo đại biểu, cơ bản những nội dung trong dự thảo đã thể hiện 8 quan điểm này. Để đảm bảo tính khả thi, phù hợp với thực tiễn của các chỉ tiêu nêu ra trong dự thảo, đại biểu nêu một số ý kiến.

 Đại biểu Bùi Mạnh Cường phát biểu thảo luận (Ảnh: Media Quốc hội).

Thứ nhất, đại biểu đề nghị xem xét một số chỉ tiêu để đảm bảo tính khả thi, không đặt chỉ tiêu không thể thực hiện hoặc quá khó thực hiện. Như tại điểm a khoản 1 Điều 2 quy định: tăng cường các biện pháp phòng ngừa để kéo giảm các loại tội phạm, trong đó, số vụ phạm tội về trật tự xã hội phấn đấu giảm ít nhất 10% so với năm trước.

Đại biểu phân tích, theo như chỉ tiêu này thì lũy kế đến năm 2030 (tức là chỉ sau 4 năm so với năm nay) phải giảm tới 34,4% số vụ phạm tội về trật tự xã hội. Trong khi đó, theo số liệu thống kê của các cơ quan tư pháp, từ năm 2021 đến năm 2025, số vụ phạm tội về trật tự xã hội đều tăng hàng năm. Chỉ có năm 2025 giảm nhẹ về số vụ phạm tội mới.

Mặt khác, Nghị quyết số 18 ngày 28/7/2026 của Ban Chấp hành Trung ương về xây dựng xã hội kỷ cương, an toàn, văn minh, hài hòa, phát triển chỉ nêu mục tiêu phấn đấu hàng năm giảm 10% số vụ phạm tội về trật tự xã hội.

Theo đại biểu, Nghị quyết số 18 chỉ nêu ở mức phấn đấu giảm 10%, có nghĩa là có thể thấp hơn; nhưng dự thảo nghị quyết lại quy định là phấn đấu giảm "ít nhất" 10%. Như vậy, 10% lại trở thành mức tối thiểu.

Đại biểu cho rằng, quy định như trên, trên thực tế sẽ thực sự khó khả thi. Do đó, theo đại biểu, nếu cần thể hiện mục tiêu trong Nghị quyết số 18 thì đề nghị bỏ từ “ít nhất” trong dự thảo, quy định đúng như Nghị quyết 18 là “phấn đấu giảm 10%.

 Các đại biểu tham dự Phiên họp (Ảnh: Media Quốc hội).

Bên cạnh đó, theo đại biểu, đối với những chỉ tiêu mà theo quy định của pháp luật tố tụng có thời hạn giải quyết, thì việc các cơ quan tiến hành tố tụng đảm bảo giải quyết đúng thời hạn, đúng thẩm quyền, đúng căn cứ, đảm bảo chất lượng giải quyết đã là rất tốt.

“Không nên quy định thêm chỉ tiêu về tỷ lệ giải quyết để tạo ra áp lực không đáng có. Áp lực là cần thiết, nhưng không để áp lực ảnh hưởng tới chất lượng giải quyết khi cơ quan tố tụng chạy theo chỉ tiêu số lượng. Cụ thể như quy định về tỷ lệ giải quyết đơn đề nghị giám đốc thẩm, tái thẩm đạt từ 60% trở lên quy định tại điểm h khoản 1 Điều 3 và điểm c khoản 1 Điều 4, thực tế là rất khó thực hiện vì thực tiễn số vụ việc cả hình sự, dân sự, hành chính ngày càng tăng, tính chất ngày càng phức tạp, trong khi biên chế các cơ quan tố tụng đều giảm theo chủ trương chung”, đại biểu Bùi Mạnh Cường phân tích.

Theo đại biểu, cơ quan tiến hành tố tụng cần phải có hồ sơ mới nghiên cứu trả lời thấu đáo, trong khi đơn gửi cho cả Viện kiểm sát và Tòa án, nên cơ quan nào nhận hồ sơ thì cơ quan khác không có hồ sơ để nghiên cứu trả lời. Nếu quy định tỷ lệ giải quyết 60% dễ dẫn đến ảnh hưởng chất lượng trả lời đơn, đồng thời cũng để tránh tình trạng công dân coi giám đốc thẩm, tái thẩm như một cấp xét xử.

“Do đó, tôi đề nghị quy định theo hướng phương án 2: chỉ quy định tăng tỷ lệ giải quyết đơn, hạn chế thấp nhất việc trả lời đơn không có căn cứ”, đại biểu Bùi Mạnh Cường kiến nghị.

Sẽ tiếp tục nghiên cứu kỹ lưỡng, đầy đủ các ý kiến đại biểu Quốc hội

Thay mặt Ban Soạn thảo phát biểu tiếp thu, giải trình, làm rõ ý kiến đại biểu nêu, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu cho biết, liên quan đến chỉ tiêu định lượng và chỉ tiêu định tính, các đại biểu Quốc hội đề nghị tiếp tục rà soát để lượng hóa các chỉ tiêu trong dự thảo Nghị quyết và có ý kiến đại biểu Quốc hội đề nghị chuyển một số chỉ tiêu định lượng thành chỉ tiêu định tính, dự thảo Nghị quyết đã giao rất nhiều chỉ tiêu định tính so với Nghị quyết số 96.

 Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu phát biểu tiếp thu, giải trình, làm rõ ý kiến đại biểu nêu (Ảnh: Media Quốc hội).

Vì vậy, Ban soạn thảo sẽ tiếp tục nghiên cứu để lượng hóa các chỉ tiêu hoặc chuyển từ chỉ tiêu định lượng sang chỉ tiêu định tính để đảm bảo phù hợp với tính chất của văn bản này là một văn bản quy phạm pháp luật.

Về chỉ tiêu giảm giải quyết đơn đề nghị giám đốc thẩm, tái thẩm như nhiều đại biểu quan tâm, Ban soạn thảo cũng sẽ cân nhắc kỹ lưỡng, đồng thời, nghiên cứu, xem xét tới đặc thù, những đổi mới trong mô hình tổ chức của Tòa án nhân dân và Viện kiểm sát nhân dân trong thời gian qua. Cùng với đó, Ban soạn thảo sẽ nghiên cứu phương án để báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội quy định chỉ tiêu này sao cho phù hợp.

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp khẳng định, Ban soạn thảo sẽ tiếp tục nghiên cứu kỹ lưỡng, đầy đủ các ý kiến đại biểu Quốc hội để báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội phương án tiếp thu chỉnh lý trong dự thảo Nghị quyết…