Để người phạm tội hợp tác thực chất và khắc phục hậu quả sớm

Khuyến khích tự giác nhận trách nhiệm

Qua thảo luận, các ĐBQH tán thành chính sách khoan hồng đối với người tự nguyện nhận tội, chủ động khai báo và chấp nhận hình phạt được đề nghị thể hiện tại Điều 3 và Điều 57 của dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi). Đây là đổi mới quan trọng do Chính phủ trình Quốc hội, được Bộ Công an chủ trì nghiên cứu xây dựng từ yêu cầu thực tiễn đấu tranh phòng, chống tội phạm. Đồng thời, có ý nghĩa thực tiễn cao, thể hiện rõ chủ trương xử lý nghiêm minh hành vi phạm tội, đồng thời khuyến khích người phạm tội tự giác nhận trách nhiệm, hợp tác với các cơ quan tiến hành tố tụng và tích cực khắc phục hậu quả.

ĐBQH Dương Đức Hải (TP. Hà Nội) phát biểu. Ảnh: Quang Khánh

Nhất trí với dự thảo Bộ luật, ĐBQH Dương Đức Hải (TP. Hà Nội) cho rằng, chính sách hình sự cần tạo động lực để người phạm tội hợp tác thực chất và khắc phục hậu quả sớm. Khi một vụ án xảy ra, chúng ta mong người phạm tội bị xử lý nghiêm minh, người bị hại mong sự thật sớm được làm rõ, tài sản sớm được thu hồi và hậu quả sớm được khắc phục. Chính sách hình sự cần đáp ứng đầy đủ những mong đợi ấy.

Trong những vụ án có nhiều người tham gia, thủ đoạn che giấu tinh vi, tài sản bị dịch chuyển qua nhiều khâu, sự hợp tác của người phạm tội có thể giúp xác định đồng phạm, truy tìm tài sản và ngăn chặn các hành vi sai phạm tiếp theo. “Pháp luật đã có chính sách khoan hồng đối với người thành khẩn khai báo; đề xuất lần này tạo thêm một cơ chế có điều kiện, khuyến khích sự hợp tác sớm, đầy đủ và có trách nhiệm hơn”, đại biểu Dương Đức Hải nhấn mạnh.

Khẳng định đây là chính sách khoan hồng tiến bộ, có điều kiện, khuyến khích người phạm tội tự giác chịu trách nhiệm về hành vi của mình, ĐBQH Bùi Mạnh Cường (Khánh Hòa) ghi nhận, chính sách này không chỉ xem xét hành vi phạm tội và hậu quả đã xảy ra mà còn coi trọng thái độ, hành động cụ thể của người phạm tội trong quá trình giải quyết vụ án. Người tự nguyện thừa nhận hành vi phạm tội, chủ động khai báo đầy đủ, chấp nhận hình phạt được đề nghị và tích cực bồi thường, khắc phục hậu quả, thể hiện sự hợp tác thực chất, từ đó có cơ sở để được xem xét mức khoan hồng tương xứng theo quy định của pháp luật.

ĐBQH Bùi Mạnh Cường (Khánh Hòa) phát biểu. Ảnh: Hồ Long

Đại biểu Bùi Mạnh Cường cũng chỉ rõ, chính sách này không trùng với các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự như tự thú, đầu thú, thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải. Những tình tiết đó chủ yếu phản ánh thái độ và hành vi của người phạm tội, còn chế định mới gắn với việc tự nguyện nhận tội, khai báo đầy đủ với việc chấp nhận hình phạt được Viện kiểm sát đề nghị, được ghi nhận và kiểm tra theo trình tự tố tụng riêng.

“Đây không phải là việc giảm nhẹ chỉ vì nhận tội mà là chính sách khuyến khích sự hợp tác có trách nhiệm trên cơ sở vẫn phải làm rõ sự thật khách quan của vụ án. Tôi cho rằng cách tiếp cận này rất hợp lý. Khoan hồng không có nghĩa là bỏ qua trách nhiệm hình sự; ngược lại, sự khoan hồng được đặt trên cơ sở người phạm tội thừa nhận trách nhiệm và có việc làm tích cực để sửa chữa. Chính sách này vì vậy vừa thể hiện tính nhân văn, vừa giữ được yêu cầu công bằng, nghiêm minh của pháp luật”, đại biểu Bùi Mạnh Cường nêu quan điểm.

Khoan hồng phải gắn với công bằng và bảo vệ người bị hại

Cũng cho rằng khoan hồng không làm giảm tính nghiêm minh của pháp luật, ĐBQH Trần Thế Kính (Thanh Hóa) phân tích, chính sách này thể hiện bước phát triển trong tư duy lập pháp hình sự theo hướng nhân văn, khuyến khích trách nhiệm và thúc đẩy phục hồi các quan hệ xã hội bị tội phạm xâm hại. Khi được đặt trên cơ sở trách nhiệm hình sự và sự tự nguyện của người phạm tội, chính sách khoan hồng còn đóng góp vào việc nâng cao tính thuyết phục của pháp luật, củng cố niềm tin của xã hội vào công lý và thúc đẩy việc giải quyết những hậu quả của tội phạm theo hướng tích cực, bền vững hơn. Cách tiếp cận này cũng thể hiện nhất quán tinh thần chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm: "Pháp luật không chỉ để trừng trị mà còn để giáo dục, cảm hóa, bảo vệ và khai mở lối đi cho sự hướng thiện".

ĐBQH Trần Thế Kính (Thanh Hóa) phát biểu. Ảnh: Phạm Thắng

Song, đại biểu Trần Thế Kính cũng lưu ý, cần bảo đảm sự thống nhất giữa quy định của Bộ luật Hình sự và các thủ tục tố tụng trong Bộ luật Tố tụng hình sự. Điều 57 của dự thảo Bộ luật đã quy định cơ sở pháp lý về mức giảm hình phạt trong trường hợp người phạm tội tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt được đề nghị. Để chính sách này được thực hiện trong thực tế, cần có các quy định tố tụng tương ứng về điều kiện, trình tự, thủ tục và trách nhiệm của các cơ quan có thẩm quyền trong từng giai đoạn tố tụng của vụ án một cách hết sức chặt chẽ.

Cơ chế khoan hồng phải vận hành cùng những bảo đảm vững chắc về quyền con người và công lý là quan điểm của đại biểu Dương Đức Hải. Theo đại biểu, đây là điều cần được quan tâm khi hoàn thiện đồng bộ Bộ luật Hình sự và Bộ luật Tố tụng hình sự.

Đại biểu Dương Đức Hải cho rằng, cần bảo đảm rõ ba nguyên tắc: một là, sự lựa chọn phải thực sự tự nguyện; hai là, lời nhận tội phải được kiểm chứng bằng chứng cứ; ba là, tòa án quyết định độc lập về tội danh và hình phạt.

Toàn cảnh phiên họp. Ảnh: Quang Khánh

Cùng với đó, khoan hồng phải gắn với công bằng và bảo vệ người bị hại. Dự thảo Bộ luật đã phân hóa điều kiện áp dụng giữa các trường hợp giảm hình phạt dưới khung. Theo nội dung Chính phủ báo cáo bổ sung, trường hợp quy định tại điểm c khoản 2 Điều 57 còn gắn với việc tích cực bồi thường, khắc phục hậu quả và có những giới hạn áp dụng.

Vì vậy, đại biểu Dương Đức Hải chỉ rõ, không thể hiểu rằng cứ nhận tội, chấp nhận hình phạt là được giảm sâu. Khi xem xét khoan hồng, phải đánh giá toàn diện tính chất hành vi, mức độ lỗi, sự hợp tác và các điều kiện luật định. Đồng thời, quyền và lợi ích hợp pháp của người bị hại phải được bảo đảm, không để họ chịu sức ép phải chấp nhận một sự dàn xếp bất lợi.