Để rừng phòng hộ là 'lá chắn' ven biển

Khoảng trống của rừng phòng hộ

Những ngày đầu tháng 9, đi qua các khu vực rừng phòng hộ ven biển Nam Quảng Trị, dấu vết của những vụ cháy vẫn còn hiện rõ. Những mảng thực bì cháy sém, thân cây khô đen nằm rải rác trên nền cát. Nhưng điều khiến người ta suy nghĩ không chỉ là những gì ngọn lửa đã thiêu rụi, mà còn là những khoảng đất vốn được xác định là rừng phòng hộ nhưng cây cối thưa thớt, không tạo thành một vành đai xanh đủ sức che chắn.

Nhiều vụ cháy rừng xảy ra hồi tháng 6/2026 ở các xã ven biển Nam Quảng Trị đã để lộ rõ khoảng trống của rừng - Ảnh: L.T

Từ những vụ cháy, thực trạng rừng phòng hộ nghèo, thiếu cây rừng ở một số khu vực ven biển càng được nhìn thấy rõ hơn. Theo tuyến đường DH43C dẫn vào tiểu khu 794 thuộc xã Triệu Cơ, dấu tích của vụ cháy rừng vẫn còn hiện rõ.

Tháng 6 vừa qua, tại đây đã xuất hiện nhiều điểm cháy rừng với diện tích khu vực xảy ra cháy được xác định hơn 90ha. Theo kiểm đếm của cơ quan chức năng, chỉ khoảng 40% diện tích cháy có cây rừng; khoảng 60% còn lại là đất trống, được bao phủ bởi cỏ dại, cây bụi và thảm thực bì.

Tương tự, khu vực rừng phòng hộ trên cát tại thôn Linh Chiểu, xã Triệu Cơ, ở nhiều vị trí, cây rừng chỉ xuất hiện rải rác. Đáng chú ý, một số cây keo tràm được trồng hơn 20 năm nhưng đường kính thân chỉ khoảng hơn 25cm, chiều cao thấp, tán nhỏ. Xen giữa là khoảng cát trắng rộng phủ nhiều cỏ dại. Đối với những vùng thấp trũng thường xuyên bị ngập úng, gần như không có bóng dáng của cây rừng.

Dấu vết các vụ cháy rừng vẫn còn hiện hữu tại các khu vực rừng phòng hộ ven biển Nam Quảng Trị - Ảnh: L.T

Theo ông Nguyễn Hữu Bá, kiểm lâm địa bàn xã Triệu Cơ, thuộc Hạt Kiểm lâm Triệu Phong, qua kiểm tra thực tế, một số diện tích rừng phòng hộ ven biển có chất lượng rừng không đồng đều, có nơi cây rừng thưa, khả năng phòng hộ hạn chế. Đây là vấn đề cần được đánh giá, phân loại để có giải pháp phục hồi phù hợp, nhất là đối với những diện tích sau cháy hoặc không còn khả năng tái sinh tốt.

Rừng phòng hộ ven biển, về bản chất, không đơn thuần là những hàng cây được trồng trên đất lâm nghiệp. Đó là một “lá chắn” tự nhiên có nhiệm vụ chắn gió, chắn cát, bảo vệ đất, giảm tác động của thiên tai và góp phần bảo vệ cuộc sống, sản xuất của người dân. Bởi vậy, nếu một diện tích rừng phòng hộ tồn tại nhưng cây rừng quá thưa, chức năng phòng hộ suy giảm thì cần được nhìn nhận một cách nghiêm túc.

Gỡ vướng để phục hồi

Thông tin từ Chi cục Kiểm lâm tỉnh cho biết, trong 6 tháng đầu năm 2026, trên địa bàn tỉnh xảy ra hàng chục vụ cháy rừng. Qua rà soát, tại các vị trí cháy, cây trồng có mật độ thấp, phân bố không đều, sinh trưởng kém hoặc già cỗi. Đáng nói, diện tích đáp ứng tiêu chí thành rừng chỉ đạt khoảng 50-60% tùy theo địa bàn.

Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm Triệu Phong Nguyễn Khánh Chưởng cho biết, các chương trình trồng rừng trước đây đã góp phần phủ xanh vùng cát, nhưng điều kiện khắc nghiệt khiến nhiều cây chết do hạn, ngập úng; số còn lại già cỗi, suy giảm sinh trưởng. Vì vậy, nhiều khu vực hiện đan xen cây rừng, đất trống và cát trắng, khiến chức năng phòng hộ suy giảm. Do đó, cần phát triển rừng hỗn loài, tăng tỉ lệ cây bản địa phù hợp với vùng cát. Rừng nhiều tầng, nhiều loài sẽ nâng cao khả năng phòng hộ và hạn chế nguy cơ cháy lan.

Theo lãnh đạo UBND xã Triệu Cơ, trước tình hình cháy rừng xảy ra thời gian qua, địa phương xác định phòng cháy, chữa cháy rừng phải được thực hiện ngay từ cơ sở, trong đó chú trọng tuyên truyền, kiểm tra các khu vực có nguy cơ cao và huy động người dân cùng tham gia bảo vệ rừng.

Trong phạm vi do Hạt Kiểm lâm Triệu Phong quản lý tại xã Triệu Cơ và Nam Cửa Việt, diện tích đáp ứng tiêu chí thành rừng mới đạt khoảng 50-60% - Ảnh: L.T

Về lâu dài, việc phục hồi những diện tích rừng nghèo, thưa cây cũng là giải pháp quan trọng để nâng cao khả năng phòng hộ. Nhìn từ những vụ cháy vừa qua, có thể thấy yêu cầu cấp thiết hiện nay không phải chỉ là giữ cho rừng “không cháy”, mà phải làm cho rừng có khả năng chống chịu tốt hơn trước cháy, nắng nóng, gió bão và những tác động ngày càng khắc nghiệt của thời tiết.

Đại diện lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết, phần lớn diện tích rừng phòng hộ ven biển Nam Quảng Trị được hình thành từ các chương trình PAM, 327 và 661, cách đây 20-30 năm. Sau khi hết chu kỳ chăm sóc, cây trồng bị tác động liên tục bởi nắng hạn, bão, gió mạnh, cát bay và ngập úng. Nếu không được trồng bổ sung, phục hồi hay chuyển hóa phù hợp, mật độ cây rừng sẽ tiếp tục suy giảm.

Mặc dù vậy, công tác phục hồi rừng phòng hộ ven biển đang gặp nhiều trở ngại bởi những vướng mắc về cơ chế, quy định. Cụ thể, Nghị định số 156/2018/NĐ-CP, được sửa đổi, bổ sung tại Nghị định số 42/2026/NĐ-CP đã quy định trình tự, thủ tục thanh lý rừng trồng. Tuy nhiên, những diện tích rừng phòng hộ có mật độ thưa, già cỗi, thoái hóa hoặc có nhiều cây bụi không thuộc các trường hợp được thanh lý theo quy định hiện hành. Do đó, những diện tích keo tràm đã suy giảm chất lượng vẫn không đủ cơ sở pháp lý để thanh lý, chuyển hóa đồng bộ sang các loài cây khác phù hợp hơn.

Trước mắt, ngành Nông nghiệp và Môi trường yêu cầu các chủ rừng thực hiện trồng bổ sung theo quy định về biện pháp lâm sinh, nhằm bảo đảm mật độ cây trồng chính hoặc mật độ thành rừng. Việc trồng mới, trồng bổ sung rừng phòng hộ có thể được triển khai thông qua hỗ trợ từ Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng tỉnh.