Chủ động gia cố 'lá chắn', bảo vệ vùng Đồng Tháp Mười trước mùa lũ

Bài học từ mùa lũ lớn

Nước lũ tràn đồng tại vùng Đồng Tháp Mười của tỉnh Tây Ninh.

Đầu tháng 10/2025, mực nước tại vùng Đồng Tháp Mười, tỉnh Tây Ninh, tăng trung bình 0,02-0,04 m/ngày đêm. Đỉnh lũ cao hơn năm 2024 khoảng 0,1-0,5 m và cao hơn năm 2018 từ 0,1-0,3 m, đã gây thiệt hại nặng nề đến sản xuất và đời sống của người dân.

Theo ngành chuyên môn, lũ lên nhanh khiến nhiều tuyến đê bao vốn được xây dựng từ hàng chục năm trước không còn đủ khả năng bảo vệ sản xuất và đời sống, hơn 250 căn nhà bị ngập hoàn toàn; hơn 1.522ha lúa bị thiệt hại; gần 400ha cây ăn trái, hơn 190ha rau màu bị ngập úng; hơn 30ha thủy sản bị thất thoát. Ba tuyến đường giao thông bị sụt lún, hơn 4km đê bao bị sạt lở, vỡ cục bộ, cuốn trôi hơn 37.000m3 đất công. Nguyên nhân chủ yếu là lũ về nhanh, kết hợp mưa lớn và triều cường dâng cao, tại một số khu vực chưa có đê bao hoặc đê bao chưa khép kín, một bộ phận nông dân vẫn xuống giống lúa vụ 3 bất chấp khuyến cáo.

Nhiều diện tích lúa và cây trồng bị ngập úng khi lũ lên nhanh, kết hợp mưa lớn và triều cường.

Tại xã Tuyên Bình, Trưởng phòng Kinh tế xã Hồ Minh Cần cho biết, mùa lũ năm 2025 có 345ha lúa bị thiệt hại, 7ha cây hàng năm và 3ha cây lâu năm bị ảnh hưởng; tổng thiệt hại ước hơn 10,5 tỷ đồng, tác động đến 162 hộ dân. Đáng chú ý, phần lớn diện tích lúa thiệt hại nằm ngoài các tuyến đê bao. Dù đã từng chịu thiệt hại trong mùa lũ năm 2024, một số hộ vẫn xuống giống lúa vụ 3 năm 2025, làm gia tăng nguy cơ thiệt hại khi lũ về.

Tại xã Vĩnh Châu, tất cả các tuyến đê bao đều đứng trước nguy cơ bị vỡ nếu không được gia cố kịp thời, gần 200 căn nhà từng bị ngập trong mùa lũ năm 2025. Anh Trương Văn Đoàn (ngụ ấp Võ Văn Be) vẫn nhớ cảnh gia đình phải kê toàn bộ đồ đạc lên cao, một chiếc giường được dùng để kê tài sản, chiếc còn lại dành cho trẻ nhỏ; vợ chồng anh phải xuống xuồng ngủ. "Nhớ lại mùa lũ năm 2025, tôi vẫn cảm thấy ám ảnh", anh Đoàn chia sẻ.

Không chỉ tài sản, việc sản xuất thiếu đồng bộ cũng có thể biến nguy cơ thành thiệt hại thực tế. Tại ấp Gò Bún, xã Vĩnh Thạnh, khoảng 10ha lúa bị nước tràn vào khi chỉ còn vài ngày đến kỳ thu hoạch. Phó Chủ tịch UBND xã Vĩnh Thạnh Phạm Thanh Hùng cho biết khu vực này đất trũng thấp, người dân gieo sạ không đúng khung lịch thời vụ, lại sử dụng giống lúa nếp có thời gian sinh trưởng hơn 100 ngày. Khi các hộ xung quanh thu hoạch và xả nước ngâm lũ, diện tích này bị nước nhấn chìm.

Nước lũ bao phủ nhiều cánh đồng, gây ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp của người dân vùng Đồng Tháp Mười.

Tại xã Hưng Điền, bài toán tương tự cũng đặt ra khi việc xuống giống vụ Thu Đông chưa đồng loạt. Phó Chủ tịch UBND xã Hưng Điền Lê Phan Quang Trung cho hay, các ô đê bao: Gò Pháo, KT11, ngọn Sông Trăng và KT9 đã được khép kín, bảo đảm sản xuất vụ Thu Đông 2026 trên tổng diện tích 658ha. Tuy nhiên, khoảng 40ha do người dân từ nơi khác đến thuê đất sản xuất có nguy cơ không thể thu hoạch nếu các khu vực lân cận xả nước để ngâm lũ.

Thực tế này cho thấy, bên cạnh đầu tư hạ tầng, việc tổ chức sản xuất phải được xem là một mắt xích quan trọng trong phòng, chống thiên tai.

Gia cố "lá chắn"

Chưa vào đỉnh lũ, nhưng nhiều diện tích sản xuất nông nghiệp tại xã Vĩnh Hưng, tỉnh Tây Ninh đã bị ngập do triều cường dâng cao.

Theo dự báo của Viện Quy hoạch Thủy lợi miền Nam, lũ năm 2026 nhiều khả năng nhỏ hơn trung bình nhiều năm. Mực nước dự kiến tăng trở lại từ nửa cuối tháng 9 đến nửa đầu tháng 10 và đạt đỉnh lũ chính vụ vào thời kỳ này. Đáng lưu ý, triều cường năm 2026 được dự báo ở mức cao, đỉnh triều đạt vào kỳ triều cường đầu tháng 11, cao hơn đỉnh triều trung bình nhiều năm từ 1996-2025 khoảng 0,19-0,21m và cao hơn năm 2025 khoảng 0,05-0,07m. Như vậy, ngay cả khi lũ không lớn, triều cường vẫn có thể tạo áp lực đáng kể lên hệ thống đê bao, nhất là những tuyến đã xuống cấp.

Tại xã Vĩnh Châu, ông Lê Văn Thức, Trưởng ấp Vĩnh Ân cho biết, tuyến đê bao bờ Nam kênh Bảy Hồ từng bị lũ đe dọa nghiêm trọng năm 2025, bảo vệ vùng sản xuất hơn 320ha. Người dân đã chủ động hiến đất để gia cố, nâng cấp nhưng do kinh phí địa phương hạn chế, công trình chưa thể triển khai.

"Điều người dân mong mỏi nhất là có một tuyến đê bao đủ chắc để yên tâm sản xuất vụ lúa Thu Đông, không còn thấp thỏm lo lũ về gây thiệt hại", ông Thức chia sẻ.

Nước lũ đầu mùa năm 2026 gây ngập nhiều diện tích lúa tại vùng Đồng Tháp Mười.

Tại xã Mộc Hóa, trong tổng số 56 khu đê bao có 46 khu đã khép kín, 10 khu chưa khép kín; vụ Thu Đông 2026 dự kiến gieo sạ khoảng 4.700ha. Phó Chủ tịch UBND xã Mộc Hóa Nguyễn Thanh Sang cho biết, tuyến đê bao kênh Thanh Niên nối xã Nhơn Hòa Lập và Mộc Hóa, bảo vệ hơn 420ha sản xuất, đang có nguy cơ "vỡ trận". Địa phương đã nhiều lần kiến nghị bố trí kinh phí nhưng chưa cân đối được, trong khi mùa lũ năm 2026 đang đến.

Trước yêu cầu cấp thiết này, ngay sau mùa lũ năm 2025, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Tây Ninh đã phối hợp các địa phương rà soát toàn bộ hệ thống đê bao, bờ bao cần sửa chữa, nâng cấp. Qua rà soát, vùng Đồng Tháp Mười có 22 danh mục công trình cần sửa chữa, nạo vét đê bao, bờ bao với tổng chiều dài hơn 135km, bảo vệ hơn 18.530ha sản xuất nông nghiệp; tổng kinh phí đề xuất khoảng 118 tỷ đồng. Các danh mục đã được UBND tỉnh chấp thuận bố trí kinh phí và đang được địa phương triển khai. Ngoài ra, tỉnh bố trí kinh phí đầu tư các công trình thủy lợi theo kiến nghị cử tri; tổng số tuyến bờ bao cần gia cố, nạo vét là 19 tuyến, trong đó vùng Đồng Tháp Mười có 7 tuyến thuộc các xã Bình Hòa, Bình Hiệp, Tuyên Bình, Vĩnh Châu và Tân Hưng.

Tại xã Tuyên Bình, tuyến đê bao bờ Nam kênh 5/3, thuộc ấp Cả Cóc, dài hơn 1,6km, kinh phí khoảng 2,2 tỷ đồng đang trong giai đoạn hoàn thành. Công trình được thiết kế kết hợp bảo vệ sản xuất với giao thông nông thôn, góp phần bảo vệ vùng sản xuất và tạo thuận lợi cho người dân vận chuyển vật tư, nông sản.

Lực lượng vũ trang và chính quyền địa phương giúp người dân xã Vĩnh Thạnh, tỉnh Tây Ninh khẩn trương thu hoạch lúa khi nước lũ dâng, hạn chế thiệt hại đối với sản xuất.

Năm 2025, ngành nông nghiệp đã triển khai 208 công trình thủy lợi với tổng vốn được giao 926,083 tỷ đồng, trong đó ngân sách Trung ương 98,65 tỷ đồng và ngân sách địa phương 827,433 tỷ đồng. Tuy nhiên, nhu cầu đầu tư, sửa chữa, nâng cấp công trình thủy lợi vẫn rất lớn trong khi nguồn lực còn hạn chế.

Theo Chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi Trần Quang Vinh, đối với các công trình thuộc phạm vi quản lý của cấp xã có nhu cầu nạo vét, sửa chữa, nâng cấp, gia cố, UBND cấp xã cần chủ động rà soát hiện trạng, xác định nhu cầu và bố trí kinh phí thực hiện theo thẩm quyền. Cách làm này sẽ nâng cao tính chủ động của địa phương, sử dụng hiệu quả nguồn lực và hạn chế việc dồn nhu cầu đầu tư lên cấp tỉnh.

Trước diễn biến mực nước lũ đầu nguồn có xu hướng tăng, ông Nguyễn Minh Lâm, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Tây Ninh yêu cầu các sở, ngành, địa phương không chủ quan, lơ là, chủ động triển khai ngay các phương án phòng, chống và ứng phó với lũ, triều cường, ngập úng, hạn chế thấp nhất thiệt hại về người và tài sản.

Một tuyến đê bao chạy dọc vùng sản xuất, góp phần bảo vệ diện tích lúa trước nguy cơ ngập lũ.

Cùng đó, theo dõi chặt chẽ diễn biến mực nước lũ, triều cường, tình hình mưa, ngập úng và các bản tin dự báo khí tượng thủy văn; kịp thời cảnh báo để địa phương, người dân chủ động ứng phó. Đồng thời, rà soát các khu vực có nguy cơ ngập sâu, ngập kéo dài, vùng sản xuất nông nghiệp trọng điểm, khu dân cư, công trình thủy lợi, đê bao, bờ bao và các vị trí xung yếu để có phương án bảo vệ.

Các xã, phường kiểm tra, gia cố đê bao, bờ bao, cống, cửa tiêu và các công trình phòng, chống thiên tai; chuẩn bị đầy đủ lực lượng, phương tiện, vật tư theo phương châm "4 tại chỗ". Chủ động khơi thông dòng chảy, giải tỏa điểm ách tắc, huy động máy bơm tiêu thoát nước tại những khu vực có nguy cơ ngập; rà soát diện tích cây trồng, vùng nuôi thủy sản có khả năng bị ảnh hưởng, vận động người dân khẩn trương thu hoạch diện tích đã đến kỳ.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Tây Ninh cũng yêu cầu các địa phương phải rà soát diện tích cây trồng, vùng nuôi thủy sản có nguy cơ bị ảnh hưởng, vận động người dân khẩn trương thu hoạch diện tích đã đến kỳ, đồng thời chủ động bảo vệ diện tích chưa đến kỳ thu hoạch.

Trước những mùa lũ ngày càng khó lường, yêu cầu đặt ra không chỉ là gia cố những tuyến đê bao, mà quan trọng hơn là chuyển từ tư duy ứng phó sang chủ động phòng ngừa, rà soát thường xuyên các điểm xung yếu để xử lý từ sớm, từ xa. Khi chính quyền, ngành chuyên môn và người dân cùng nâng cao trách nhiệm, hệ thống đê bao sẽ được củng cố, sản xuất được bảo vệ, tạo nền tảng để người dân vùng Đồng Tháp Mười yên tâm sản xuất, phát triển kinh tế và giảm thiểu rủi ro trước thiên tai.