Để sách Huế đi xa hơn

Nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, nguyên Trưởng Ban Tư tưởng - Văn hóa Trung ương Nguyễn Khoa Điềm tại Chương trình Ngày sách và Văn hóa đọc TP. Huế

Giữa bối cảnh Huế đang nỗ lực phát huy các giá trị di sản phục vụ phát triển văn hóa và du lịch, thách thức hiện nay không nằm ở số lượng đầu sách đã xuất bản mà ở khả năng đưa những giá trị ấy đến với người đọc.

Gìn giữ văn hóa Cố đô qua Tủ sách Huế

UBND TP Huế vừa ban hành Kế hoạch triển khai Đề án “Thiết lập và phát triển Tủ sách Huế” năm 2026, xác định đây là năm bản lề mở đầu cho giai đoạn 2026 - 2030. Theo kế hoạch, thành phố sẽ tiếp tục hoàn thiện cơ chế quản lý, kiện toàn tổ chức bộ máy và các quy định liên quan đến hoạt động của Tủ sách Huế; đồng thời xây dựng, cập nhật danh mục xuất bản phẩm, tổ chức tuyển chọn, thẩm định và xuất bản các công trình về lịch sử, văn hóa, địa chí và học thuật Huế.

Một trong những trọng tâm của năm 2026 là đẩy mạnh chuyển đổi số. Thành phố đặt mục tiêu số hóa 100% xuất bản phẩm mới đủ điều kiện phát hành điện tử, xây dựng và hoàn thiện cơ sở dữ liệu Tủ sách Huế điện tử, từng bước kết nối với nền tảng Hue-S. Cùng với đó, các mô hình tủ sách cộng đồng, tủ sách trường học, trạm đọc miễn phí sẽ tiếp tục được phát triển nhằm mở rộng cơ hội tiếp cận tri thức cho người dân.

Hoạt động quảng bá cũng được chú trọng thông qua các sự kiện văn hóa, du lịch, các cuộc thi tìm hiểu về Tủ sách Huế và các chương trình truyền thông trên báo chí, nền tảng số. Thành phố đồng thời đẩy mạnh huy động nguồn lực xã hội hóa, phát triển Quỹ Tủ sách Huế để hỗ trợ hoạt động xuất bản, góp phần lan tỏa văn hóa đọc và đưa các tư liệu về Huế đến gần hơn với công chúng.

Là vùng đất có hơn 700 năm lịch sử hình thành và phát triển, Huế sở hữu kho tư liệu đồ sộ trải rộng trên nhiều lĩnh vực như lịch sử, văn hóa, văn học nghệ thuật và khoa học kỹ thuật. Qua nhiều thế hệ, mảnh đất Cố đô luôn thu hút các nhà nghiên cứu, sử gia, văn nghệ sĩ và những người yêu Huế tìm tòi, sáng tạo nên nhiều công trình có ý nghĩa, góp phần bồi đắp nguồn tư liệu phong phú về vùng đất và con người nơi đây.

Tuy vậy, cùng với thời gian, không ít ấn phẩm và tư liệu về Huế đang đứng trước nguy cơ thất tán hoặc mai một do số lượng lưu giữ hạn chế, điều kiện bảo quản chưa đồng đều và quá trình xuất bản còn thiếu tính hệ thống. Trong khi đó, nhiều bản thảo có giá trị vẫn chưa có cơ hội đến với bạn đọc, nhiều lĩnh vực nghiên cứu về Huế còn những khoảng trống cần tiếp tục được khai mở và bổ sung. Chính thực tế ấy đặt ra yêu cầu phải gìn giữ, hệ thống hóa và phổ biến hiệu quả hơn kho tàng tư liệu đã được tích lũy qua nhiều thế hệ.

Bạn đọc tìm hiểu ấn phẩm mới của Tủ sách Huế "Tuyển tập những bài nghiên cứu về triều Nguyễn" vừa ra mắt hồi tháng 4.2026

Năm 2021, Đề án Tủ sách Huế chính thức được triển khai với ấn phẩm mở đầu là Địa chí Thừa Thiên Huế - phần Văn hóa. Từ dấu mốc này, nhiều công trình về lịch sử, văn hóa và di sản Huế lần lượt được tuyển chọn, xuất bản như Huế - Kinh đô Áo dài Việt Nam; Nghệ thuật Ca Huế trong xã hội đương đại; Điện Thái Hòa - Kiến trúc và nghệ thuật - Biểu tượng khát vọng của triều Nguyễn; Vua Hàm Nghị - Hồi ức con đường El Biar hay bộ sách Kinh đô diệu kỳ...

Mới đây nhất, tháng 4.2026, Tủ sách Huế tiếp tục giới thiệu Tuyển tập những bài nghiên cứu về triều Nguyễn gồm 2 tập với tổng dung lượng hơn 2.700 trang. Bộ sách tuyển chọn 165 công trình tiêu biểu của nhiều thế hệ học giả, bao quát các lĩnh vực từ chính trị, lịch sử, pháp luật, ngoại giao, quân sự đến văn hóa và xã hội. Đây được xem là một trong những công trình có quy mô lớn nhất từng được xuất bản trong khuôn khổ Tủ sách Huế, góp phần bổ sung nguồn tư liệu nghiên cứu quan trọng về triều Nguyễn và lịch sử Huế.

Sau 5 năm hình thành, Tủ sách Huế đã từng bước tạo dựng nguồn tư liệu nghiên cứu phong phú về lịch sử, văn hóa và con người xứ Huế. Đề án được nhiều chuyên gia đánh giá cao, đồng thời được xem là mô hình tủ sách cấp tỉnh đầu tiên trong cả nước. Theo ông Phan Thanh Hải, Giám đốc Sở VHTT TP Huế, đây là chủ trương mang ý nghĩa lâu dài trong chiến lược phát triển văn hóa của địa phương. Qua quá trình triển khai, đề án từng bước tập hợp và bổ sung nhiều tư liệu quan trọng về lịch sử, văn hóa, di sản và đời sống xã hội xứ Huế, tạo nền tảng phục vụ nghiên cứu, giáo dục và quảng bá văn hóa địa phương.

Ông Phan Thanh Hải nhận định, Tủ sách Huế đang từng bước hình thành một địa chỉ tập hợp và chia sẻ tư liệu về Huế, nơi các công trình nghiên cứu được lưu giữ và giới thiệu tới công chúng. Trong bối cảnh Huế trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, đây còn là quá trình xây dựng nền tảng tri thức phục vụ công tác bảo tồn di sản, giáo dục và phát triển văn hóa trong tương lai.

Sau 5 năm triển khai, Tủ sách Huế từng bước hình thành một hệ thống xuất bản phẩm chuyên sâu về lịch sử, văn hóa và di sản Cố đô. Từ Địa chí Thừa Thiên Huế - phần Văn hóa đến các công trình về áo dài, ca Huế, kiến trúc cung đình hay triều Nguyễn, nhiều tư liệu và kết quả nghiên cứu quan trọng đã được tập hợp, giới thiệu tới bạn đọc. Với 16 đầu sách đã xuất bản, đề án góp phần gìn giữ nguồn tư liệu quý về Huế, đồng thời tạo nền tảng cho việc tiếp tục nghiên cứu, phổ biến và phát huy các giá trị văn hóa của vùng đất di sản trong giai đoạn mới.

Con đường đến với công chúng còn hẹp

Dẫu đã hình thành một bộ sưu tập sách khá đồ sộ về Huế, hành trình đưa những ấn phẩm ấy đến với đông đảo bạn đọc vẫn còn không ít trở ngại. Phần lớn các đầu sách hiện nay thuộc dòng chuyên khảo, nghiên cứu học thuật nên kén người đọc hơn so với các xuất bản phẩm phổ thông. Bên cạnh đó, hệ thống phát hành còn khá hạn chế, chủ yếu thông qua hình thức trao tặng hoặc phục vụ tại thư viện, phòng đọc, khiến nhiều người có nhu cầu tiếp cận cũng khó tìm mua.

Một số ấn phẩm của Tủ sách Huế được trưng bày tại các sự kiện

Không ít bạn đọc cho rằng đây là điều đáng tiếc bởi nhiều ấn phẩm của Tủ sách Huế được đầu tư công phu cả về nội dung lẫn hình thức. “Tôi thấy một số cuốn rất hay, phù hợp để mua làm quà tặng cho người thân, bạn bè yêu Huế nhưng tìm trên thị trường lại không có”, một độc giả chia sẻ. Bên cạnh đó, công tác truyền thông cũng chưa tạo được sức hút tương xứng, khiến nhiều đầu sách được đánh giá cao trong giới nghiên cứu vẫn còn khá xa lạ với công chúng.

Thừa nhận thực tế này, ông Phan Thanh Hải cho biết, nhiều ấn phẩm thuộc Tủ sách Huế có nội dung tốt, được giới nghiên cứu đánh giá cao nhưng độ phủ trong cộng đồng vẫn còn hạn chế. Theo ông, đây là một trong những vấn đề trọng tâm cần được tháo gỡ trong giai đoạn phát triển tiếp theo.

Từ thực tiễn đó, Tủ sách Huế đang được định hướng chuyển dần từ tư duy xuất bản theo dự án sang xuất bản gắn với nhu cầu tiếp cận của công chúng và thị trường, đồng thời vẫn bảo đảm các yêu cầu về chất lượng học thuật. Mục tiêu là để những cuốn sách về Huế không dừng lại ở thư viện, phòng đọc hay các đợt phát hành nội bộ mà có thể hiện diện rộng rãi hơn trong đời sống đọc.

Hiện Sở VHTT TP Huế đang phối hợp với Nhà xuất bản Thuận Hóa trong công tác biên tập và xuất bản các đầu sách thuộc đề án. Thời gian tới, ngành Văn hóa dự kiến mở rộng liên kết với các đơn vị phát hành chuyên nghiệp nhằm đưa sách đến với thị trường rộng hơn, bao gồm cả hệ thống phát hành trực tuyến và các sàn thương mại điện tử.

Bên cạnh các đầu sách chuyên khảo, Tủ sách Huế sẽ mở rộng sang sách ảnh, sách song ngữ, truyện kể lịch sử và nhiều hình thức xuất bản phù hợp hơn với bạn đọc phổ thông. Các ấn phẩm được tuyển chọn phải đáp ứng yêu cầu về chất lượng học thuật, giá trị văn hóa - lịch sử, tính mới mẻ và khả năng lan tỏa trong cộng đồng.

Đáng chú ý, phạm vi tuyển chọn sẽ không giới hạn ở các công trình nghiên cứu. Những tác phẩm văn học, nghệ thuật mang đậm dấu ấn Huế cũng sẽ được xem xét đưa vào hệ thống này. Đây được xem là hướng đi cần thiết để Tủ sách Huế mở rộng đối tượng độc giả, làm phong phú thêm nguồn tư liệu về vùng đất Cố đô và đưa các giá trị văn hóa Huế hiện diện nhiều hơn trong đời sống đương đại.