Để tận dụng 'cơ hội hiếm có' khi chuỗi cung ứng dịch chuyển

Việt Nam đang đứng trước "cơ hội hiếm có" khi chuỗi cung ứng toàn cầu dịch chuyển

Tạo hành lang pháp lý, ưu tiên phát triển

Việt Nam xác định công nghiệp hỗ trợ là nền tảng phát triển công nghiệp quốc gia bền vững, tự chủ và hiện đại. Phát triển công nghiệp hỗ trợ để hình thành năng lực sản xuất trong nước, nâng cao khả năng tự chủ về công nghiệp, giảm phụ thuộc vào nhập khẩu nguyên vật liệu, linh kiện, phụ tùng, thiết bị đầu vào, góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số. Cũng nhờ định hướng này, Việt Nam đang đứng trước cơ hội hiếm có khi chuỗi cung ứng toàn cầu dịch chuyển, mở ra khả năng tham gia sâu hơn vào khâu sản xuất linh kiện, nguyên phụ liệu thay vì chỉ dừng ở lắp ráp.

Ông Nguyễn Mạnh Linh, Phó Trưởng phòng Nghiên cứu Công nghiệp, Viện Nghiên cứu Chiến lược - Chính sách Công Thương cho biết, với việc sớm có chủ trương phát triển công nghiệp hỗ trợ, hệ thống chính sách liên quan đến lĩnh vực này hiện tương đối đầy đủ.

Nghị định số 205/2025/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 1/9/2025, đã bổ sung nhiều chính sách quan trọng về hỗ trợ ứng dụng và chuyển giao công nghệ. Theo đó, tổ chức, cá nhân nghiên cứu, đổi mới và hoàn thiện công nghệ để sản xuất sản phẩm công nghiệp hỗ trợ thuộc danh mục ưu tiên, sẽ được hưởng ưu đãi từ Quỹ đổi mới công nghệ quốc gia, Quỹ phát triển khoa học và công nghệ quốc gia, Chương trình quốc gia phát triển công nghệ cao cùng các chính sách hỗ trợ khác.

Một điểm đáng chú ý là cơ chế phân cấp cấp giấy xác nhận ưu đãi. Doanh nghiệp nhỏ và vừa do UBND tỉnh, thành phố cấp; doanh nghiệp lớn do Bộ Công Thương thẩm định. Nghị định cũng bổ sung danh mục sản phẩm công nghiệp hỗ trợ ưu tiên phát triển, tạo hành lang pháp lý rõ ràng hơn cho doanh nghiệp.

Đặc biệt, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc vừa ký Quyết định số 929/QĐ-TTg ngày 25/5/2026 phê duyệt Chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ giai đoạn 2026-2035. Trong đó, xác định lấy thị trường trong nước làm điểm tựa, thị trường quốc tế là động lực. Phát triển công nghiệp hỗ trợ có trọng tâm, trọng điểm theo chuỗi cung ứng, cụm sản phẩm và bài toán công nghệ quy mô lớn; lấy kết quả đầu ra, tỷ lệ nội địa hóa, giá trị gia tăng tạo ra trong nước và khả năng tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu làm thước đo chủ yếu. Đến năm 2035, phấn đấu tỷ lệ nội địa hóa trong ngành điện tử đạt 35-40%; ngành cơ khí chế tạo đạt 50%;

Thực thế, tận dụng cơ hội từ chính sách trước đó, nhiều doanh nghiệp đã dành được thế chủ động ở thị trường trong nước và đặt mục tiêu vươn ra thị trường quốc tế. Hiện nay cả nước có gần 7.000 doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ, trong đó nhóm doanh nghiệp sản xuất linh kiện, phụ tùng giữ vai trò chủ lực, cung ứng cho các ngành công nghiệp chế tạo như ô tô, xe máy, cơ khí, điện, điện tử. Một số lĩnh vực đã đạt tỷ lệ nội địa hóa tương đối cao, tạo lợi thế cạnh tranh so với hàng nhập khẩu.

Liên kết để đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế

Tuy nhiên, ông Nguyễn Quang Thắng, Giám đốc Công ty CP Công nghiệp Bảo Minh Châu lưu ý rằng doanh nghiệp Việt Nam muốn có chỗ đứng trong chuỗi cung ứng toàn cầu thì bắt buộc phải đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế về chất lượng, công nghệ, quản trị và môi trường. Không ít sản phẩm của doanh nghiệp phải mang đi thử nghiệm, chứng nhận tại các thị trường quốc tế như Đức, Australia… để đạt chứng chỉ chất lượng toàn cầu. Đây là điều kiện bắt buộc nếu muốn tham gia chuỗi cung ứng của các tập đoàn đa quốc gia, nhưng chi phí cho các hoạt động này không hề nhỏ.

Đồng thời, ông Nguyễn Mạnh Linh đánh giá, phần lớn doanh nghiệp trong nước có quy mô nhỏ, thiếu vốn, công nghệ và năng lực quản trị nên chưa khai thác hiệu quả cơ hội thị trường. Sau gần 20 năm phát triển, kết nối giữa doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) và doanh nghiệp trong nước vẫn còn lỏng lẻo, chưa hình thành được các chuỗi cung ứng ổn định, bền vững.

Xét trên tổng thể, theo Trung tâm Hỗ trợ phát triển công nghiệp, Cục Công nghiệp (Bộ Công Thương), tỷ lệ nội địa hóa của nhiều ngành vẫn ở mức thấp, chỉ khoảng 30-40%, chưa đạt mục tiêu 50-60% theo định hướng của Chính phủ. Bên cạnh đó, năng lực cạnh tranh về giá còn hạn chế; trình độ khoa học - công nghệ của nhiều doanh nghiệp mới ở mức trung bình; khả năng ứng dụng nghiên cứu khoa học và phát triển sản phẩm mới còn yếu.

Đáng chú ý, đại diện Hiệp hội Công nghiệp hỗ trợ TP. Hà Nội nhìn nhận, doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ hiện không chỉ thiếu vốn hay mặt bằng sản xuất mà còn thiếu cơ chế liên kết đủ mạnh để tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng trong nước. Nếu các hiệp hội chỉ dừng ở kết nối giao lưu mà chưa hình thành được các nền tảng hợp tác thực chất, rất khó xây dựng hệ sinh thái “Make in Vietnam” bền vững.

Do đó, ông Phan Đức Hiếu, Ủy viên Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội cho rằng, các hiệp hội cần thay đổi cách hỗ trợ doanh nghiệp theo hướng “cầm tay chỉ việc”, thay vì chỉ dừng ở các lớp tập huấn phổ biến chính sách. Các hiệp hội có thể phối hợp với các tổ chức nghề nghiệp chuyên môn để hỗ trợ doanh nghiệp trực tiếp trong các hoạt động như chuẩn hóa báo cáo tài chính, kiểm toán, quản trị hay nâng cao năng lực tuân thủ...

Ngoài ra, các chuyên gia nhấn mạnh cần đặc biệt chú trọng nâng cao chất lượng nguồn nhân lực công nghiệp hỗ trợ. Trong đó, cần đặt mục tiêu tăng tỷ lệ lao động kỹ thuật, mở rộng đào tạo theo nhu cầu doanh nghiệp và đẩy mạnh đào tạo lại lao động từ các ngành truyền thống sang các lĩnh vực công nghiệp hỗ trợ.

Bên cạnh đó, địa phương cũng ưu tiên thu hút các dự án công nghệ cao, công nghiệp hỗ trợ có khả năng tạo giá trị gia tăng lớn. Đồng thời, địa phương cũng từng bước tổ chức lại không gian phát triển công nghiệp hỗ trợ theo hướng chuyên môn hóa, hình thành các cụm liên kết ngành phù hợp với lợi thế từng khu vực.