Để tiếng đàn Chapi còn ngân mãi

Các nghệ nhân miệt mài truyền dạy đàn Chapi cho học sinh

Phút ngập ngừng của những ngón tay nhỏ

Buổi chiều đầu tháng 10, nắng vàng ruộm trải nhẹ xuống sân Trường Phổ thông Dân tộc bán trú THCS Phước Hà (xã Phước Hà, Khánh Hòa). Khác với không khí nhộn nhịp thường ngày, không gian nơi đây trầm lắng hơn bởi một chuỗi âm thanh rất lạ.

Tách... tùng... tơ-rưng... Đó là tiếng đàn Chapi – chiếc nhạc cụ độc đáo được chế tác tinh xảo từ một ống tre cấy dây mộc mạc đang vang lên từ đôi bàn tay còn đầy bỡ ngỡ của các em học sinh Raglai.

Ngồi bệt cùng bạn bè dưới bóng mát sân trường sau giờ học chính khóa, em Tạ Nữ Thu Cúc (học sinh lớp 9.1) nâng niu cây đàn tre trên tay. Nhấn nhẹ ngón tay lên từng sợi dây đàn rút ra từ vỏ tre, ánh mắt Cúc lấp lánh niềm tự hào.

"Được học, được tự tay gảy lên từng nốt nhạc của dân tộc mình, em thích lắm. Tiếng đàn trước đây em chỉ được nghe người lớn kể hay thấy trong các ngày hội lớn. Nay nó vang lên ngay giữa sân trường, em thấy tự hào vô cùng. Em sẽ rèn luyện thật tốt để sau này còn dạy lại cho các em nhỏ và người thân", Cúc chia sẻ.

Không riêng gì Thu Cúc, tinh thần hào hứng học đàn Chapi lan tỏa khắp các lớp học ở Phước Hà. Cầm trên tay chiếc đàn tre mộc mạc, em Chamalea Thị Thơm (học sinh lớp 9.2) không giấu nổi sự xúc động khi ví đàn Chapi như "linh hồn" trong đời sống tinh thần của người Raglai. Với Thơm, mỗi giờ tập đàn là một hành trình tìm về cội nguồn.

"Học Chapi không chỉ giúp em am hiểu nhạc cụ truyền thống mà còn rèn luyện tính kiên trì. Em rất biết ơn các thầy cô và nghệ nhân đã mang tiếng đàn vào trường học, giúp chúng em thêm yêu văn hóa cha ông và có cơ hội trao truyền lại cho thế hệ sau", Thơm nói.

Bắt đầu từ năm học 2026-2027, tiếng đàn Chapi đã chính thức trở thành một phần trong đời sống học đường nơi đây. Vào mỗi chiều thứ Ba và thứ Năm hằng tuần, không gian trường học lại biến thành một lớp học nghệ thuật dân gian thu nhỏ, nơi các em không chỉ học nhạc lý, mà còn học cách yêu nguồn cội của mình.

Tiếp nối ngọn lửa từ người già buôn làng

Đứng lặng lẽ bên nhóm học sinh đang chăm chú theo từng nhịp phách, nghệ nhân Tà Thía Banh (61 tuổi, ở thôn Giá, xã Phước Hà) kiên nhẫn uốn nắn từng thế tay cho các em. Cây đàn Chapi trên tay ông rung lên những âm thanh trong trẻo, trầm hùng như tiếng vọng của đại ngàn.

Những bàn tay nối nhịp dây đàn

Nhớ về một thời đã xa, ánh mắt nghệ nhân trăn trở. Ngày trước, buôn làng Raglai nào cũng rộn ràng tiếng Chapi. Sau một ngày lao động vất vả trên nương rẫy, bên bếp lửa bập bùng, tiếng đàn lại cất lên thay lời tâm sự, gắn kết biết bao đôi trai gái nên duyên. Thanh niên Raglai lớn lên đều biết chẻ tre, vót dây, chỉnh âm và gảy đàn.

Nhưng rồi thời gian trôi qua, người biết làm đàn, chơi đàn trong xã chỉ còn đếm trên đầu ngón tay. Lớp trẻ mải mê với những hình thức giải trí hiện đại, khiến nguy cơ Chapi chỉ còn xuất hiện trong... phòng trưng bày ngày càng lộ rõ.

"Muốn giữ được cái hồn của Chapi, phải gieo nó vào lòng thế hệ trẻ. Nhưng không thể nói suông, mà phải truyền dạy bài bản, khơi dậy niềm tự hào. Đưa đàn vào trường học chính là cách tốt nhất để chiếc đàn tre không bị bỏ quên", nghệ nhân Tà Thía Banh trầm ngâm.

Theo nghệ nhân Tà Thía Banh, đưa được tiếng đàn Chapi từ buôn làng vào lớp học là cả một hành trình gian nan, nhưng giữ được nhịp đàn ấy ngân vang lâu dài lại càng lắm công phu.

Từ gõ cửa thuyết phục các cơ sở giáo dục cho đến lúc đặt được cây đàn vào tay học trò, khó khăn chồng chất khó khăn. Bởi với di sản này, lửa đam mê thôi chưa đủ, các em còn cần một sự kiên trì bền bỉ qua từng nhịp phách.

Nhìn về chặng đường phía trước, những người đau đáu với văn hóa Raglai chỉ mong sao các cấp chính quyền tiếp tục tiếp sức, mở rộng mô hình này sang nhiều trường học khác. Để Chapi không chỉ dừng lại ở một môn học, mà trở thành chiếc cầu nối giúp thế hệ trẻ thấm sâu văn hóa cội nguồn, đưa công tác bảo tồn di sản từ mái trường lan tỏa rộng khắp cộng đồng.

Mở lối cho di sản sống mãi

Thấu hiểu nỗi trăn trở ấy, Ban Giám hiệu nhà trường đã chủ động mời các nghệ nhân uy tín tại địa phương về truyền dạy trực tiếp, thành lập các câu lạc bộ, đội nhóm tập luyện cho học sinh.

Học sinh dân tộc Raglai học đàn Chapi

Thầy Hoàng Lương Đàn, Hiệu trưởng nhà trường chia sẻ rằng việc đưa nhạc cụ dân tộc vào đường đua giáo dục không phải là câu chuyện ngày một ngày hai. Hơn 10 năm qua, nhà trường đã duy trì hiệu quả Câu lạc bộ nhạc cụ Mã La. Việc tiếp tục đưa đàn Chapi vào giảng dạy là bước đi nối dài tâm huyết bảo tồn di sản.

"Chúng tôi muốn tạo ra một sân chơi lành mạnh, nơi các em không chỉ giải trí sau giờ học mà còn cảm nhận sâu sắc bản sắc của dân tộc mình. Việc hiểu và yêu di sản từ ghế nhà trường sẽ tạo nên ý thức tự giác bảo tồn những giá trị đang trước nguy cơ mai một" – thầy Đàn nhấn mạnh.

Giữa khoảng sân trường vùng cao Phước Hà, những nhịp đàn Chapi của các em học trò hôm nay có thể chưa thật tròn trịa, nhịp gảy đôi lúc còn ngập ngừng. Nhưng từng âm thanh trong trẻo cất lên ấy chính là những hạt mầm văn hóa đang nảy mầm.

Tiếng đàn Chapi đã thoát khỏi nguy cơ "đóng khung" trong ký ức, để tiếp tục ngân vang sinh động trong đời sống của thế hệ tương lai.