Để trẻ trọn vẹn ước mơ

Trẻ em bán hàng rong tại quán ăn trên phố.

Giữa dòng người hối hả của phố thị, vẫn có những đứa trẻ ngày ngày cắp những rổ trái cây hay những hộp kẹo cao su, bông tăm... đi khắp các ngõ ngách của phố thị để bán kiếm tiền mưu sinh. Quan sát tại Quảng trường Lam Sơn, phường Hạc Thành, từ chiều tối nhiều em nhỏ sà vào vỉa hè, quán xá để chèo kéo bán hàng. Nhìn những đứa trẻ ấy, chị Lê Thị Vị - chủ một quán nước vỉa hè ở Quảng Trường Lam Sơn không khỏi cảm khái, chia sẻ: “Bán hàng ở quảng trường nhiều năm nay, nên tôi thường xuyên chứng kiến trẻ em lang thang, lao động mưu sinh. Các em chủ yếu bán hàng rong, đánh giày hoặc xin ăn, đối mặt với nguy cơ bỏ học, suy dinh dưỡng và thậm chí dễ bị bóc lột sức lao động hoặc lạm dụng bởi những đối tượng chăn dắt”.

Lao động trẻ em là một trong những vấn đề nhức nhối toàn cầu, không chỉ vi phạm quyền cơ bản của trẻ em, mà còn cản trở sự phát triển toàn diện của thế hệ tương lai và gây tổn thất lớn cho sự phát triển kinh tế - xã hội. Để chung tay cùng thế giới chống lao động trẻ em, tại Việt Nam công tác bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em luôn là chủ trương nhất quán của Đảng và Nhà nước. Đồng thời, hệ thống pháp luật Việt Nam cũng không ngừng được hoàn thiện. Từ năm 1990, Việt Nam đã trở thành một trong những quốc gia đầu tiên tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương phê chuẩn Công ước Liên hợp quốc về quyền trẻ em (CRC). Tiếp đó, Việt Nam tham gia hai công ước quan trọng của Tổ chức Lao động quốc tế (ILO) gồm: Công ước số 138 về độ tuổi tối thiểu đi làm và Công ước số 182 về xóa bỏ các hình thức lao động trẻ em tồi tệ nhất. Năm 2026, Việt Nam tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật bảo vệ trẻ em với Luật Trẻ em năm 2016, Bộ luật Lao động năm 2019 cùng nhiều chương trình, chính sách bảo vệ trẻ em khác. Đặc biệt, Chương trình quốc gia phòng ngừa và giảm thiểu lao động trẻ em giai đoạn 2021-2025, định hướng đến năm 2030 đã và đang được triển khai đồng bộ trên phạm vi cả nước.

Ngoài ra, Việt Nam cũng tăng cường hệ thống thanh tra lao động và bảo vệ trẻ em tại các cơ sở sản xuất, đồng thời thiết lập cơ chế phối hợp liên ngành giữa các cơ sở giáo dục, y tế và các tổ chức xã hội dân sự. Hỗ trợ tái hòa nhập học đường đối với trẻ em từng bị bóc lột lao động, thông qua học bổng, hỗ trợ học phí, tư vấn tâm lý và kết nối với dịch vụ cộng đồng. Đặc biệt, với chủ trương miễn học phí đối với học sinh công lập từ bậc mầm non đến hết THPT từ năm học 2025-2026 là một bước đi mang ý nghĩa chiến lược nhằm góp phần giảm gánh nặng tài chính cho các gia đình, tạo điều kiện để mọi trẻ em được đến trường, hạn chế nguy cơ bỏ học và tham gia lao động sớm vì hoàn cảnh kinh tế.

Tuy vậy, bên cạnh những nỗ lực đáng ghi nhận, thực tế tại các khu vực nông thôn, vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, tình trạng lao động trẻ em vẫn còn tồn tại. Nhiều trẻ em vẫn còn phải làm việc trong lĩnh vực nông nghiệp, chăn nuôi, buôn bán nhỏ hoặc lao động phụ giúp gia đình... Điều này ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe, tâm lý, quá trình học tập cũng như cơ hội phát triển trong tương lai của các em.

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, việc phòng ngừa và tiến tới chấm dứt lao động trẻ em không chỉ là trách nhiệm nhân văn mà còn là yêu cầu quan trọng để xây dựng nền kinh tế phát triển bền vững, đáp ứng các cam kết quốc tế về lao động và quyền con người. Sinh thời Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn dành cho trẻ em tình thương yêu và quan tâm đặc biệt. Với Bác, trẻ em là những mầm non, những người chủ tương lai của đất nước. Bác nói: “Cái mầm có xanh thì cây mới vững, cái búp có xanh thì lá mới tươi quả mới tốt, con trẻ có được nuôi dưỡng giáo dục hẳn hoi thì dân tộc mới tự cường tự lập”. Bởi vậy, chung tay xóa bỏ lao động trẻ em là một vấn đề quan trọng, cần sự tham gia của toàn xã hội, từ cá nhân, gia đình, cộng đồng đến các tổ chức. Mục tiêu chung là đảm bảo quyền trẻ em được tôn trọng và trẻ em được sống một cuộc sống khỏe mạnh, được học tập và phát triển toàn diện.