Để văn hóa thực sự trở thành động lực tăng trưởng

Khu di sản Đại Nội Huế nhìn từ trên cao

Trong bối cảnh đó, các kế hoạch phát triển kinh tế của thành phố, đặc biệt là các kế hoạch thúc đẩy tăng trưởng GRDP, đang được xây dựng và triển khai với quyết tâm cao.

Tuy nhiên, khi nhìn từ góc độ một đô thị di sản, nơi hội tụ và kết tinh nhiều giá trị văn hóa đặc sắc của dân tộc, có thể thấy rằng để đạt được mục tiêu tăng trưởng bền vững, Huế không thể chỉ dựa vào những động lực kinh tế truyền thống. Văn hóa, du lịch và các ngành công nghiệp sáng tạo cần được nhìn nhận như một trụ cột quan trọng của nền kinh tế đô thị. Đây cũng chính là tinh thần lớn của Nghị quyết số 80- NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam trong giai đoạn mới, khi văn hóa được khẳng định không chỉ là nền tảng tinh thần của xã hội mà còn là nguồn lực nội sinh quan trọng cho phát triển. Đối với Huế, vùng đất di sản với bề dày lịch sử và bản sắc văn hóa đặc biệt, quan điểm này càng có ý nghĩa thiết thực.

Hiếm có địa phương nào ở Việt Nam sở hữu hệ thống tài nguyên văn hóa phong phú như Huế. Chính những yếu tố này đã giúp Huế từ lâu trở thành một trong những trung tâm du lịch văn hóa quan trọng của Việt Nam. Hàng triệu du khách trong và ngoài nước đến Huế mỗi năm không chỉ để tham quan các di tích, mà còn để trải nghiệm những giá trị văn hóa độc đáo của vùng đất cố đô.

Tuy nhiên, nếu nhìn từ góc độ kinh tế, có thể thấy rằng những lợi thế văn hóa này vẫn chưa được lượng hóa đầy đủ trong các chỉ tiêu tăng trưởng. Trong nhiều kế hoạch phát triển kinh tế, văn hóa và du lịch vẫn thường được nhìn nhận chủ yếu như một lĩnh vực dịch vụ, chứ chưa thực sự được coi là một động lực kinh tế có thể đóng góp mạnh mẽ vào GRDP của thành phố.

Trong xu hướng phát triển hiện nay, nhiều thành phố trên thế giới đã bắt đầu xây dựng các hệ thống chỉ số văn hóa (Cultural Indicators) để đánh giá vai trò của văn hóa trong phát triển kinh tế - xã hội. Các chỉ số này không chỉ đo lường đời sống văn hóa của cộng đồng mà còn phản ánh đóng góp thực sự của các ngành công nghiệp văn hóa đối với tăng trưởng kinh tế. Đối với Huế, việc xây dựng một bộ chỉ số về văn hóa, thể thao và du lịch là hết sức cần thiết. Đây sẽ là công cụ quan trọng để giúp chính quyền thành phố theo dõi, đánh giá và định hướng phát triển các lĩnh vực này một cách khoa học và hiệu quả hơn.

Trước hết, cần có những chỉ số phản ánh đóng góp kinh tế của du lịch và văn hóa. Những chỉ số như tổng lượt khách du lịch, doanh thu du lịch, doanh thu từ hệ thống di tích, doanh thu từ các hoạt động lễ hội, festival, hay doanh thu từ kinh tế ban đêm… sẽ giúp lượng hóa rõ ràng hơn vai trò của các hoạt động văn hóa trong nền kinh tế đô thị.

Bên cạnh đó, cần xây dựng các chỉ số liên quan đến phát triển công nghiệp văn hóa. Những lĩnh vực như nghệ thuật biểu diễn, thiết kế sáng tạo, thời trang áo dài, ẩm thực, thủ công mỹ nghệ hay nội dung số về di sản đều có tiềm năng lớn để trở thành các ngành công nghiệp sáng tạo của Huế. Các chỉ số như số doanh nghiệp văn hóa, sáng tạo, số sản phẩm văn hóa mới, số sự kiện văn hóa quốc tế được tổ chức hằng năm… sẽ giúp phản ánh rõ hơn mức độ phát triển của lĩnh vực này.

Một nhóm chỉ số khác cũng rất quan trọng là chỉ số về đời sống văn hóa và thể thao của người dân. Tỷ lệ người dân tham gia luyện tập thể thao thường xuyên, số lượng thiết chế văn hóa - thể thao, số không gian văn hóa cộng đồng, hay mức độ tiếp cận các hoạt động nghệ thuật của người dân… đều là những yếu tố phản ánh chất lượng sống của một đô thị văn hóa. Từ những gợi ý đó, Huế hoàn toàn có thể nghiên cứu xây dựng một hệ thống chỉ số mang tính đặc thù, có thể gọi là “Chỉ số kinh tế di sản Huế”.

Đây sẽ là một hệ thống theo dõi thường xuyên những yếu tố như doanh thu từ di sản, giá trị kinh tế của các lễ hội, mức độ phát triển của các ngành công nghiệp văn hóa, sức hút của du lịch văn hóa, hay sự lan tỏa của thương hiệu Huế trong không gian văn hóa quốc tế. Nếu được xây dựng bài bản, hệ thống chỉ số này không chỉ giúp thành phố quản trị tốt hơn các nguồn lực văn hóa mà còn tạo cơ sở để hoạch định các chính sách phát triển kinh tế dựa trên di sản.

Trên thế giới, nhiều thành phố di sản đã thành công khi phát triển các mô hình kinh tế sáng tạo gắn với di sản, biến văn hóa thành một nguồn lực quan trọng cho tăng trưởng. Huế với những lợi thế đặc biệt hoàn toàn có thể đi theo con đường này, thậm chí trở thành một hình mẫu mới về phát triển đô thị di sản ở Việt Nam.

TS PHAN THANH HẢI