Để văn hóa trở thành động lực phát triển - Kỳ cuối: Phát huy 'sức mạnh mềm'
Để văn hóa trở thành động lực phát triển cần có những chủ trương, chính sách mang tính đột phá. Nghị quyết số 80, ngày 7-1-2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam xác định văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển bền vững đất nước. Đây là kim chỉ nam để các địa phương, trong đó có Khánh Hòa cụ thể hóa thành hành động, biến văn hóa thành "sức mạnh mềm", thúc đẩy kinh tế - xã hội phát triển.
Những định hướng chiến lược
Nghị quyết số 80 chỉ rõ: Văn hóa Việt Nam là kết tinh những giá trị tốt đẹp của dân tộc trong tiến trình hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước; là nguồn lực nội sinh quan trọng hun đúc trí tuệ, tâm hồn, khí phách và bản lĩnh người Việt Nam. Thực tiễn lịch sử cho thấy, mỗi thời kỳ đất nước phát triển mạnh mẽ đều gắn liền với sự phát triển rực rỡ về văn hóa. Trong quá trình lãnh đạo cách mạng, Đảng ta luôn chú trọng phát triển văn hóa và con người Việt Nam, kế thừa, phát huy những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc, tiếp thu có chọn lọc tinh hoa văn hóa thế giới. Tuy nhiên, sự nghiệp xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam vẫn còn không ít khó khăn, thách thức...
Đại nhạc hội “Nha Trang Say Hi” - sự kiện âm nhạc ấn tượng trong năm 2025 ở Khánh Hòa.
Để đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới, Nghị quyết số 80 đề ra mục tiêu đến năm 2030, đẩy mạnh xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, thống nhất trong đa dạng, mang đặc trưng dân tộc, dân chủ, nhân văn, khoa học, hiện đại; xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh từ gia đình, nhà trường đến xã hội và không gian số. Bên cạnh đó, phát triển văn học, nghệ thuật xứng tầm với lịch sử văn hóa dân tộc và tầm vóc đất nước trong kỷ nguyên mới; cơ bản hoàn thành việc tu bổ, tôn tạo các di tích quốc gia đặc biệt; phục hồi, bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể, nghệ thuật truyền thống có nguy cơ mai một, cần bảo vệ khẩn cấp; đẩy mạnh phát triển các ngành công nghiệp văn hóa; hình thành hệ sinh thái khởi nghiệp công nghiệp văn hóa, nghệ thuật sáng tạo. Cùng với đó, xây dựng một số tập đoàn công nghiệp văn hóa, cụm, khu công nghiệp sáng tạo, tổ hợp sáng tạo văn hóa tầm cỡ quốc tế dựa trên nền tảng công nghệ cao và các mô hình kinh doanh đổi mới sáng tạo; chủ động, tích cực hội nhập quốc tế về văn hóa; xây dựng Việt Nam trở thành điểm đến hấp dẫn của các sự kiện văn hóa, nghệ thuật tầm cỡ khu vực và thế giới.
Trong tầm nhìn dài hạn, Nghị quyết số 80 đặt mục tiêu đến năm 2045, đưa công nghiệp văn hóa, kinh tế sáng tạo thực sự trở thành trụ cột của phát triển bền vững, phấn đấu đóng góp 9% GDP; có 10 thương hiệu liên hoan nghệ thuật, lễ hội văn hóa tầm vóc quốc tế; phấn đấu có thêm 8 đến 10 di sản văn hóa được UNESCO công nhận, ghi danh; phấn đấu nằm trong top 3 khu vực ASEAN và top 30 thế giới về chỉ số sức mạnh mềm của quốc gia và giá trị xuất khẩu sản phẩm công nghiệp văn hóa. Qua đó, xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam xã hội chủ nghĩa, với con người là trung tâm, chủ thể, mục tiêu, động lực của phát triển; các giá trị văn hóa giữ vai trò nền tảng, chuẩn mực và được thẩm thấu trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội. Đồng thời, khẳng định vị thế văn hóa của quốc gia phát triển có thu nhập cao, định hướng xã hội chủ nghĩa; Việt Nam là điểm đến hấp dẫn của các sự kiện văn hóa, nghệ thuật tầm cỡ khu vực và quốc tế...
Đánh thức tiềm năng di sản
Với định hướng chiến lược từ Nghị quyết số 80, Khánh Hòa đang đứng trước cơ hội lớn để biến kho tàng di sản, bản sắc văn hóa đa dạng thành động lực tăng trưởng mới. Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phan Quốc Anh (nguyên Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Ninh Thuận cũ), Khánh Hòa đang nắm giữ những “mỏ vàng” di sản văn hóa vô giá, từ nghệ thuật làm gốm của người Chăm đến các di tích quốc gia đặc biệt như Tháp Bà Pô Nagar, Tháp Hòa Lai, Tháp Pô Klong Garai, cùng kho tàng di sản vô giá của người Chăm, Raglai và các dân tộc khác ở Khánh Hòa. Để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số và công nghiệp văn hóa đóng góp 7% vào GDP, Khánh Hòa phải tiên phong biến di sản thành sản phẩm văn hóa có giá trị kinh tế cao. Muốn làm được điều này, chúng ta cần hiện thực hóa ngay các dự án trọng điểm. Cụ thể, về hạ tầng điện ảnh, với cảnh quan độc nhất vô nhị từ biển, sa mạc đến núi rừng, Khánh Hòa cần xây dựng một phim trường mang tầm quốc tế để thu hút các đoàn phim lớn toàn cầu; về kinh tế biển gắn với văn hóa, cần kết nối sâu hơn với các chuyến tàu du lịch quốc tế để du khách không chỉ đến vịnh biển rồi đi, mà phải tiêu tiền vào các chương trình nghệ thuật đẳng cấp, mua sắm sản phẩm văn hóa; phải hoàn thành 100% số hóa di sản trong năm 2026 để quản lý dữ liệu văn hóa bằng trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ Blockchain, tạo nền tảng cho kinh tế số văn hóa phát triển. Tinh thần của Nghị quyết số 80 và chỉ đạo của Trung ương rất cụ thể: Làm là phải có kết quả rõ ràng, phải đo đếm, định lượng được. Chúng ta không thể giữ tư duy “tiền kiểm” rườm rà, mà phải chuyển sang “kiến tạo”, đẩy mạnh hợp tác công - tư. Khánh Hòa có thiên thời, địa lợi, nhân hòa nên nếu chúng ta làm quyết liệt, biến di sản thành tài sản, biến văn hóa thành động lực kinh tế thì mục tiêu trở thành thành phố trực thuộc Trung ương và tăng trưởng GDP hơn 10% hoàn toàn nằm trong tầm tay.
Đồng bào Chăm đón mừng Lễ hội Katê năm 2025.
Theo ông Lê Văn Hoa - Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, thời gian tới, ngành văn hóa tỉnh đặt mục tiêu hoàn thành số hóa 100% di tích lịch sử, văn hóa, danh lam thắng cảnh được xếp hạng cấp quốc gia và cấp tỉnh; xây dựng cơ sở dữ liệu số về di sản văn hóa tiêu biểu của tỉnh gắn với quảng bá du lịch; tập trung phát triển một số lĩnh vực có lợi thế như: Du lịch văn hóa; lễ hội; nghệ thuật biểu diễn; ẩm thực; thủ công truyền thống; sản phẩm văn hóa sáng tạo gắn với đặc trưng văn hóa tỉnh. Bên cạnh đó, phấn đấu hình thành ít nhất từ 1 đến 2 sản phẩm hoặc mô hình tiêu biểu về công nghiệp văn hóa mang thương hiệu Khánh Hòa; duy trì, nâng cao chất lượng các lễ hội truyền thống, liên hoan văn hóa nghệ thuật đặc trưng của tỉnh, gồm: Festival Biển Nha Trang - Khánh Hòa; Lễ hội Nho - Vang; Liên hoan Du lịch biển... Đồng thời, tập trung bảo vệ, phát huy giá trị các di sản văn hóa đã được UNESCO công nhận, ghi danh (nghệ thuật bài chòi, đờn ca tài tử, nghệ thuật làm gốm của người Chăm); các di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia (Lễ hội Tháp Bà Pô Nagar, lễ hội cầu ngư, tri thức khai thác và chế biến yến sào Khánh Hòa, tri thức khai thác và chế biến trầm hương, lễ bỏ mả của người Raglai, lễ hội Katê của người Chăm). Phấn đấu đến năm 2045, văn hóa Khánh Hòa phát triển toàn diện, bền vững, con người là trung tâm, chủ thể, là động lực của phát triển; các giá trị văn hóa trở thành nền tảng tinh thần vững chắc, thấm sâu trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, góp phần lan tỏa hình ảnh văn hóa Việt Nam trong thời kỳ hội nhập.
Để hiện thực hóa tầm nhìn đó và đưa Nghị quyết số 80 đi vào thực tiễn, tỉnh cần triển khai tổ chức thực hiện nghiêm túc, thể chế hóa đầy đủ các quan điểm, mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp đã đề ra. Trên cơ sở Nghị quyết số 80, thời gian tới, Tỉnh ủy, UBND tỉnh sẽ có những chỉ đạo cụ thể, phù hợp với thực tiễn của tỉnh. Đây là cơ hội để văn hóa Khánh Hòa nâng tầm, trở thành nhân tố đột phá góp phần phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn mới.
