Để việc phong tặng danh hiệu thêm phần chặt chẽ, ý nghĩa

Khái niệm tiến sĩ danh dự (TSDD), giáo sư danh dự (GSDD) từ lâu nay đã tương đối phổ biến trên thế giới và ở nước ta, nhưng có thể một số người còn chưa hiểu rõ; và danh hiệu được phong tặng này có thể bị sử dụng không phù hợp với một số người, ở một số nơi. Vì vậy, mới đây, Nghị định 66/2026/NĐ-CP đã có những quy định cụ thể hơn về vấn đề này.

Tiến sĩ, giáo sư là hai khái niệm thuộc về lĩnh vực học hàm, học vị; phân biệt trình độ, chức danh khoa học. Nếu như học vị (cử nhân, thạc sĩ, tiến sĩ) là văn bằng chứng nhận cấp bậc đào tạo; thì học hàm (phó giáo sư, giáo sư) là danh hiệu khoa học được phong tặng dựa trên thành tích giảng dạy/nghiên cứu.

Phải trải qua một quá trình học tập, nghiên cứu rất khó, rất dài; mới có thể được Nhà nước công nhận là tiến sĩ, giáo sư. Vì vậy, trên thế giới và ở Việt Nam, còn có việc phong tặng TSDD, GSDD. Khác với tiến sĩ, giáo sư; TSDD, GSDD có các đặc điểm khác như sau: Thường do các trường đại học trao tặng nhằm vinh danh những cá nhân có đóng góp xuất sắc cho một lĩnh vực hay cho xã hội; người được trao danh hiệu này không cần trải qua quá trình học tập hay nghiên cứu học thuật, mà chỉ là hình thức ghi nhận thành tựu và tầm ảnh hưởng của họ…

Theo Nghị định 66, để được phong danh hiệu TSDD, người được phong phải là nhà giáo, nhà khoa học, nhà hoạt động chính trị, xã hội; phải là người Việt Nam định cư ở nước ngoài hoặc người nước ngoài có nhiều thành tích, công lao đóng góp cho sự nghiệp giáo dục khoa học, tình hữu nghị, sự phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam. Để được phong GSDD, ngoài các điều kiện trên, người được phong còn phải có bằng tiến sĩ.

Trường đại học đào tạo trình độ tiến sĩ sẽ thiết kế, in phôi, cấp phát, quản lý bằng TSDD. Bằng TSDD phải ghi rõ danh hiệu “TSDD”, không ghi “học vị tiến sĩ”, không ghi ngành đào tạo. Quyết định phong tặng danh hiệu GSDD phải ghi rõ danh hiệu “GSDD”. Những thông tin về TSDD, GSDD phải công khai trên web của trường; và gửi về Bộ GD&ĐT để thống kê, theo dõi.

Điểm mới lần đầu tiên xuất hiện trong Nghị định 66, đó là không được sử dụng danh hiệu TSDD, GSDD thay thế học vị, học hàm trong giao dịch hành chính, học thuật, pháp lý. Không phong tặng với cá nhân đang bị truy cứu trách nhiệm pháp lý, đang có tranh chấp, khiếu nại nghiêm trọng liên quan đạo đức, uy tín khoa học. Nếu người được phong tặng vi phạm pháp luật Việt Nam, pháp luật nước sở tại, các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên; thì trường đại học có thể hủy bỏ danh hiệu.

Mặc dù không mang giá trị học thuật như bằng tiến sĩ nghiên cứu, giáo sư nghiên cứu; TSDD, GSDD vẫn là sự công nhận danh giá, thể hiện sự trân trọng và ghi nhận của xã hội với những đóng góp nổi bật. Vì vậy, việc Nghị định 66 có những quy định chặt chẽ hơn về việc phong tặng TSDD, GSDD như trên là rất cần thiết; để việc phong tặng thêm phần rõ ràng, chặt chẽ, ý nghĩa.

Bùi Chánh Yên

Nguồn Pháp Luật VN: https://baophapluat.vn/de-viec-phong-tang-danh-hieu-them-phan-chat-che-y-nghia.html