Đề xuất 3 trường hợp áp dụng cơ chế thu hồi tài sản không qua kết tội

Sáng 18/10, Viện trưởng VKSND Tối cao Lê Huy Tiến trình Quốc hội Nghị quyết của Quốc hội về thực hiện thí điểm cơ chế thu hồi và xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội.

Viện trưởng VKSND Tối cao Lê Huy Tiến trình bày trước Quốc hội. Ảnh: QH

Tăng cường thu hồi tài sản

Theo Viện trưởng Lê Huy Tiến, Dự thảo Nghị quyết quy định việc thực hiện thí điểm cơ chế thu hồi và xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội thông qua thủ tục VKSND khởi kiện, yêu cầu TAND giải quyết vụ việc dân sự để thu hồi tài sản cho Nhà nước.

Việc xây dựng Nghị quyết nhằm cụ thể hóa chủ trương của Đảng về tăng cường thu hồi tài sản do tham nhũng, lãng phí, tiêu cực mà có.

Thực tiễn, công tác thu hồi có thể gặp khó khăn khi người có tài sản đã chết, bỏ trốn, mất tích hoặc không thể xử lý trách nhiệm hình sự vì những lý do khác, trong khi vẫn có căn cứ để xem xét nguồn gốc và mối liên hệ của tài sản với hành vi phạm tội.

Trong các vụ án tham nhũng, kinh tế, việc thu hồi tài sản cũng có thể kéo dài do phải giải quyết đồng thời nhiều vấn đề về chứng cứ, quyền sở hữu, giao dịch dân sự và quyền lợi của bên thứ ba.

Từ thực tế này, dự thảo Nghị quyết hướng đến thiết lập một cơ chế thí điểm để xem xét thu hồi, xử lý tài sản liên quan đến tội phạm trong những trường hợp đáp ứng điều kiện nhất định.

Nghị quyết được thiết kế gồm 3 chương, 22 điều. Chương I quy định chung; Chương II quy định thủ tục xem xét, giải quyết việc thu hồi và xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội; Chương III quy định tổ chức thực hiện, trách nhiệm của các cơ quan liên quan và hiệu lực thi hành.

Dự thảo xác định việc áp dụng cơ chế thí điểm phải độc lập với trình tự, thủ tục truy cứu trách nhiệm hình sự đối với người bị buộc tội.

Theo Điều 5 dự thảo Nghị quyết, cơ chế thu hồi và xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội được áp dụng đối với các vụ án về tội rửa tiền, các tội phạm xâm phạm trật tự quản lý kinh tế, tội phạm tham nhũng và các tội phạm khác về chức vụ.

3 trường hợp áp dụng

Điều 7 dự thảo Nghị quyết xác định 3 trường hợp áp dụng cơ chế này.

Thứ nhất, vụ án hình sự đã được khởi tố nhưng quyết định khởi tố bị hủy bỏ do hết thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự, tội phạm được đại xá, người thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội đã chết hoặc hành vi phạm tội đã có bản án, quyết định đình chỉ vụ án có hiệu lực pháp luật.

Thứ hai, vụ án bị tạm đình chỉ điều tra hoặc tạm đình chỉ trước khi mở phiên tòa sơ thẩm do chưa xác định được bị can, không rõ bị can, bị cáo đang ở đâu khi đã hết thời hạn tố tụng, hoặc có kết luận giám định tư pháp xác định bị can, bị cáo mắc bệnh tâm thần hoặc bệnh hiểm nghèo.

Thứ ba, vụ án bị đình chỉ điều tra hoặc đình chỉ trước khi mở phiên tòa sơ thẩm do hết thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự, được đại xá, bị can, bị cáo được miễn trách nhiệm hình sự, đã chết hoặc hành vi phạm tội đã có bản án, quyết định đình chỉ vụ án có hiệu lực pháp luật.

Thẩm tra về Dự thảo Nghị quyết, Uỷ ban Pháp luật Tư pháp (UBPLTP) nhất trí sự cần thiết ban hành Nghị quyết nhằm kịp thời thể chế hóa chủ trương của Đảng; đáp ứng yêu cầu thực hiện các cam kết quốc tế và thực tiễn của Việt Nam về việc thu hồi tài sản liên quan đến tội phạm bị thất thoát, chiếm đoạt trong các vụ án hình sự.

UBPLTP đánh giá nội dung dự thảo Nghị quyết bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, thống nhất với hệ thống pháp luật, tương thích với điều ước quốc tế; bảo đảm quốc phòng, an ninh. Hồ sơ dự án Nghị quyết bảo đảm đầy đủ thành phần theo quy định, đủ điều kiện để trình Quốc hội.