Đề xuất 5 nhóm cơ chế đặc thù làm tuyến cao tốc từ Mộc Châu đi Điện Biên

Tuyến đường bộ cao tốc Mộc Châu-Sơn La-Điện Biên, đi qua địa phận tỉnh Sơn La, có chiều dài tuyến khoảng 179,5km, tổng mức đầu tư sơ bộ hơn 63.000 tỷ đồng. (Ảnh minh họa: Bộ Xây dựng)

Trên cơ sở thực tiễn triển khai đầu tư các dự án đường bộ cao tốc trong thời gian qua, Bộ Xây dựng đề xuất 5 nhóm cơ chế, chính sách đặc biệt để bảo đảm tính khả thi, đẩy nhanh tiến độ triển khai, huy động nguồn lực đầu tư.

Lãnh đạo Bộ Xây dựng đánh giá, hành lang kinh tế Điện Biên-Sơn La-Hòa Bình-Hà Nội, kết nối khu vực Tây Bắc với vùng Đồng bằng sông Hồng, thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội khu vực Tây Bắc đã được Quy hoạch tổng thể quốc gia đặt ra, trong đó tuyến đường cao tốc Hà Nội-Hòa Bình-Mộc Châu-Sơn La là trục hướng tâm đặc biệt quan trọng. Trong nhiều văn kiện, Đảng và Nhà nước đã xác định mục tiêu đầu tư dự án nhằm tạo tiền đề quan trọng để phát triển vùng.

Việc dự án sớm được triển khai đầu tư sẽ hiện thực hóa chủ trương, định hướng của Đảng, nghị quyết, kết luận của Bộ Chính trị và triển khai các quy hoạch; đáp ứng nhu cầu đi lại, nhu cầu vận tải khu vực Tây Bắc và tỉnh Sơn La, bảo đảm quốc phòng, an ninh, bảo vệ biên giới và ứng phó các tình huống khẩn cấp.

Bên cạnh đó, dự án sẽ tháo gỡ điểm nghẽn về giao thông của tỉnh Sơn La và khu vực Tây Bắc; từng bước hoàn thiện kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ liên kết quốc tế (đường xuyên Á, đường ASEAN) và đường cao tốc theo quy hoạch.

Phối cảnh tuyến cao tốc Mộc Châu-Sơn La-Điện Biên, đoạn qua địa phận tỉnh Sơn La. (Nguồn: Bộ Xây dựng)

“Cùng với đó, khi dự án sớm được đầu tư đi vào khai thác, sẽ thu hẹp khoảng cách phát triển vùng miền, xóa đói giảm nghèo cho đồng bào các dân tộc thiểu số, phát huy tiềm năng, thế mạnh của địa phương, nâng cao năng lực cạnh tranh của tỉnh và tăng cường giao thương quốc tế qua khu vực cửa khẩu Tây Trang, Chiềng Khương, Lóng Sập”, đại diện lãnh đạo Bộ Xây dựng khẳng định.

Kết quả khảo sát, thiết kế sơ bộ cho thấy, dự án có điểm đầu giao với quốc lộ 43, khớp nối điểm cuối của dự án đầu tư xây dựng tuyến đường bộ cao tốc Hòa Bình-Mộc Châu đang triển khai, thuộc địa phận phường Vân Sơn, tỉnh Sơn La; điểm cuối tại ranh giới giữa tỉnh Sơn La và tỉnh Điện Biên, khớp nối với dự án đầu tư xây dựng tuyến cao tốc Sơn La-Điện Biên-cửa khẩu Tây Trang, thuộc khu vực xã Mường Bám, tỉnh Sơn La.

Các đơn vị chức năng đã nghiên cứu phương án đầu tư dự án theo hình thức đối tác công-tư (PPP) loại hợp đồng BOT, kết quả tính toán cho thấy: Mức vốn ngân sách hỗ trợ khoảng 50%, 70% sơ bộ tổng mức đầu tư không xác định thời gian hoàn vốn hoặc thời gian thu phí hoàn vốn hơn 35 năm. Tuy nhiên, khu vực nghiên cứu là vùng miền núi, biên giới, đồng bào dân tộc thiểu số chiếm khoảng 84%, điều kiện kinh tế rất khó khăn, tỷ lệ hộ nghèo chiếm 9,37%.

Trong khi đó, địa bàn Sơn La giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc bảo đảm quốc phòng, an ninh. Tuyến cao tốc Mộc Châu-Sơn La-Điện Biên là công trình thiết yếu, liên vùng, có vai trò phục vụ phát triển kinh tế-xã hội, xóa đói giảm nghèo khu vực nên cần được tính toán nhằm giảm chi phí vận tải, góp phần thu hút đầu tư. Mặt khác, các đoạn liền kề gồm Hòa Bình-Mộc Châu và đoạn trên địa phận tỉnh Điện Biên đều được triển khai theo hình thức đầu tư công. Vì vậy, Bộ Xây dựng đã đề xuất đầu tư dự án theo hình thức đầu tư công.

Tổng mức đầu tư sơ bộ dự án theo ước tính khoảng 63.120 tỷ đồng, sử dụng nguồn vốn ngân sách trung ương, trong đó nhu cầu vốn giai đoạn 2026-2030 khoảng 43.812 tỷ đồng. Dự kiến, dự án được chia thành 4 đoạn tuyến nhằm đẩy nhanh tiến độ thực hiện, bảo đảm tính khả thi trong quá trình thực hiện, mỗi đoạn tuyến được chia thành 2 dự án thành phần về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và đầu tư xây dựng đường cao tốc.

Theo nhận định của đơn vị thiết kế, tuyến đường cao tốc này đi qua khu vực địa hình rất hiểm trở, chênh lệch cao độ lớn (khoảng 1.000m), đường tiếp cận công trường khó khăn, nên dự kiến cơ bản hoàn thành năm 2030 (bảo đảm thông xe kỹ thuật), đưa vào khai thác năm 2031.

Lãnh đạo hai tỉnh Sơn La, Điện Biên họp bàn, thống nhất phương án đầu tư, đấu nối dự án đường cao tốc Mộc Châu-Sơn La-Điện Biên. (Ảnh: TUẤN MINH)

Để rút ngắn trình tự thủ tục, bảo đảm tiến độ thực hiện dự án, Bộ Xây dựng đề xuất phân cấp cho Ủy ban Thường vụ Quốc hội thẩm quyền điều chỉnh chủ trương đầu tư; cho phép triển khai xây dựng khu tái định cư trên cơ sở hồ sơ thiết kế sơ bộ trong báo cáo nghiên cứu tiền khả thi được Quốc hội quyết định chủ trương đầu tư; giao Tập đoàn Điện lực Việt Nam làm chủ đầu tư tổ chức thực hiện tiểu dự án hoặc các tiểu dự án di dời công trình điện có điện áp từ 110kV trở lên.

Bộ cũng đề xuất cho phép dự án được áp dụng hình thức chỉ định thầu đối với tất cả các gói thầu; trình tự, thủ tục chỉ định thầu thực hiện theo quy định của pháp luật về đấu thầu. Trường hợp việc lập, thẩm định, phê duyệt dự án có nội dung khác với quy hoạch liên quan, dự án được phê duyệt mà không phải thực hiện thủ tục điều chỉnh quy hoạch. Sau khi dự án được phê duyệt, các quy hoạch có liên quan sẽ được kịp thời rà soát, điều chỉnh, cập nhật và công bố.

Ngoài ra, Bộ Xây dựng đề xuất cho phép Ủy ban nhân dân các tỉnh quyết định thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khu vực bãi đổ chất thải rắn xây dựng trong hồ sơ khảo sát dự án và bàn giao mặt bằng cho nhà thầu để đổ chất thải rắn xây dựng của dự án.