Đề xuất áp dụng chính sách khoan hồng, giảm nhẹ đối với vi phạm vì lợi ích chung

Sáng 3/8, tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI nghe Tờ trình và Báo cáo thẩm tra dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế Nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.

Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang. Ảnh: Media Quốc hội.

Trình bày tờ trình, Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang cho biết, việc ban hành Nghị quyết nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng, tạo cơ sở pháp lý bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung, không tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Đồng thời, Nghị quyết thể hiện chính sách nhân văn, khoan hồng của Đảng và Nhà nước, lấy hiệu quả chính trị, kinh tế, xã hội làm căn cứ để áp dụng hình thức xử lý phù hợp.

Theo Bộ trưởng Lương Tam Quang, dự thảo Nghị quyết gồm 3 chương, 13 điều. Trong đó, Chương I gồm 4 điều quy định về phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng, nguyên tắc thực hiện và giải thích từ ngữ.

Dự thảo quy định cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý các hành vi vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế Nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.

Đáng chú ý, dự thảo xác định các nguyên tắc cốt lõi là khuyến khích, bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo vì lợi ích chung; áp dụng chính sách khoan hồng, giảm nhẹ đối với các hành vi vi phạm vì lợi ích chung.

Đồng thời, dự thảo đề xuất ưu tiên áp dụng các biện pháp kinh tế, dân sự, hành chính trong xử lý vi phạm; xử lý nghiêm các hành vi lợi dụng chính sách để tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.

Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi trình bày báo cáo thẩm tra. Ảnh: Media Quốc hội.

Theo Bộ trưởng Bộ Công an, Chương II của dự thảo gồm 7 điều quy định về xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế Nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.

Trong đó, dự thảo đề xuất 4 nhóm chính sách về xử lý hình sự gồm: Không truy cứu trách nhiệm hình sự; loại trừ trách nhiệm hình sự; tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự và miễn trách nhiệm hình sự; quy định trình tự, thủ tục tố tụng, thi hành án và xử lý kỷ luật tương ứng.

Chương III gồm 2 điều quy định về hiệu lực thi hành và tổ chức thực hiện. Nghị quyết được đề xuất có hiệu lực trong thời hạn 3 năm. Trường hợp hết thời hạn thực hiện nhưng thời gian tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự để tiếp tục khắc phục hậu quả vẫn còn thì được tiếp tục thực hiện cho đến khi hết thời gian tạm hoãn nhưng không quá 2 năm.

Thẩm tra dự thảo Nghị quyết, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Phan Văn Mãi cho biết, cơ quan thẩm tra thống nhất với sự cần thiết ban hành nghị quyết nhằm đáp ứng yêu cầu thể chế hóa chủ trương của Đảng và tháo gỡ những vướng mắc trong xử lý các vụ việc liên quan đến kinh tế.

Tuy nhiên, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị Chính phủ lượng hóa rõ tiêu chí phân loại vi phạm, điều kiện áp dụng chính sách khoan hồng; đồng thời thiết lập cơ chế kiểm soát, giám sát chặt chẽ để ngăn ngừa việc lợi dụng chính sách, bảo đảm nguyên tắc xử lý nghiêm minh, không có vùng cấm, không có ngoại lệ.

Về nguyên tắc thực hiện, cơ quan thẩm tra đề nghị phân định rõ trách nhiệm hình sự, hành chính và dân sự; trách nhiệm của pháp nhân với cá nhân; đồng thời tách bạch việc xử lý trách nhiệm với việc tháo gỡ khó khăn, khắc phục hậu quả đối với các dự án, công trình.

Theo Chủ nhiệm Phan Văn Mãi, chính sách khoan hồng chỉ nên áp dụng đối với các trường hợp không tham nhũng, không vụ lợi, vì lợi ích chung, đã khắc phục hậu quả và đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo quy định.

Đối với chính sách không truy cứu trách nhiệm hình sự, đa số ý kiến tán thành áp dụng đối với trường hợp không tham nhũng, vì lợi ích chung, hoạt động đã hoàn thành và mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội, không còn khiếu nại, tố cáo, không gây thất thoát, lãng phí hoặc đã khắc phục toàn bộ hậu quả.

Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra đề nghị cân nhắc điều kiện "đã khai rõ sự việc, góp phần có hiệu quả vào việc phát hiện và xử lý tội phạm" nhằm tránh thu hẹp phạm vi áp dụng chính sách khoan hồng, đồng thời bảo đảm thống nhất trong xử lý các trường hợp tương tự.

Quang cảnh phiên họp. Ảnh: Media Quốc hội.

Đối với các chính sách về tạm hoãn, miễn trách nhiệm hình sự, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự, giảm hình phạt, miễn chấp hành hình phạt tù và xử lý kỷ luật, cơ quan thẩm tra đề nghị xác định rõ loại hình phạt được áp dụng; lượng hóa tỷ lệ khắc phục hậu quả tối thiểu; quy định điều kiện đối với người tiếp tục khắc phục hậu quả trong quá trình thi hành án; đồng thời rà soát các thuật ngữ để bảo đảm thống nhất với Bộ luật Hình sự và pháp luật về thi hành án hình sự.

Riêng đối với chính sách miễn trách nhiệm hình sự, cơ quan thẩm tra cho rằng việc khắc phục hậu quả là điều kiện quan trọng, song cần xem xét đồng thời tính chất, mức độ hành vi, lỗi, động cơ, mục đích, nhân thân, khả năng tái phạm và các yếu tố liên quan.

"Các quy định này cần tránh tạo cảm giác người có tiềm lực tài chính có thể dùng tiền để được miễn trách nhiệm hình sự, làm giảm tính răn đe của pháp luật và ảnh hưởng đến nguyên tắc bình đẳng trước pháp luật", Chủ nhiệm Phan Văn Mãi nhấn mạnh.

Ngoài ra, Cơ quan thẩm tra cũng thống nhất với đề xuất thực hiện Nghị quyết trong thời hạn 3 năm để có cơ sở thí điểm, đánh giá hiệu quả chính sách; đề nghị xác định rõ thời điểm có hiệu lực, quy định chuyển tiếp và mối quan hệ với Bộ luật Hình sự sửa đổi nhằm bảo đảm tính đồng bộ, tránh chồng chéo hoặc khoảng trống pháp lý.