Đề xuất bãi bỏ 18 thủ tục, cắt giảm 5 điều kiện kinh doanh về sở hữu trí tuệ

Cắt giảm thủ tục, đơn giản hóa chuyển nhượng quyền

Sáng 24/9, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ. Theo cơ quan soạn thảo, việc sửa luật nhằm tiếp tục đơn giản hóa thủ tục hành chính, cắt giảm điều kiện kinh doanh, tinh gọn đầu mối quản lý và tạo thuận lợi hơn cho hoạt động xác lập, khai thác quyền sở hữu trí tuệ.

Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Hoàng Minh trình bày tờ trình của dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ.

Trình bày tờ trình, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Hoàng Minh cho biết một số quy định về giám định sở hữu trí tuệ và chuyển nhượng quyền sở hữu trí tuệ đang được thực hiện theo các nghị quyết của Chính phủ có thời hạn. Việc sửa luật nhằm luật hóa các chính sách này, bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật và tránh gián đoạn khi các nghị quyết hết hiệu lực.

Theo dự thảo, 18 thủ tục hành chính sẽ được bãi bỏ. Trong số này có 16 thủ tục liên quan đến cấp, cấp lại, thu hồi giấy chứng nhận tổ chức giám định sở hữu trí tuệ và thẻ giám định viên; hai thủ tục còn lại liên quan đến đăng ký hợp đồng chuyển nhượng quyền sở hữu công nghiệp và quyền đối với giống cây trồng.

Dự thảo đồng thời loại bỏ 5 điều kiện kinh doanh đối với dịch vụ giám định sở hữu trí tuệ, gồm một điều kiện áp dụng với tổ chức và bốn điều kiện đối với cá nhân.

Đối với hoạt động chuyển nhượng, dự thảo không còn yêu cầu thực hiện riêng thủ tục đăng ký hợp đồng chuyển nhượng quyền sở hữu công nghiệp và quyền đối với giống cây trồng. Việc thay đổi thông tin chủ văn bằng bảo hộ sau chuyển nhượng sẽ được thực hiện thông qua thủ tục sửa đổi văn bằng.

Theo phương án được đề xuất, hiệu lực của hợp đồng chuyển nhượng quyền sở hữu công nghiệp được xác định theo thỏa thuận giữa các bên và pháp luật dân sự. Với những quyền được xác lập trên cơ sở đăng ký, việc chuyển nhượng chỉ có hiệu lực khi cơ quan quản lý ghi nhận thay đổi chủ sở hữu trên văn bằng bảo hộ.

Như vậy, doanh nghiệp và người dân sẽ không phải thực hiện thêm một thủ tục đăng ký hợp đồng riêng, nhưng vẫn phải cập nhật thông tin chủ sở hữu trên văn bằng để xác định người có quyền hợp pháp.

Chuyển từ điều kiện kinh doanh sang hậu kiểm

Một nội dung đáng chú ý khác là dự thảo không tiếp tục duy trì các điều kiện kinh doanh đối với tổ chức, cá nhân cung cấp dịch vụ giám định sở hữu trí tuệ. Thay vào đó, cơ chế quản lý được chuyển sang hình thức thông báo khi bắt đầu hoạt động hoặc cung cấp dịch vụ.

Theo dự thảo, tổ chức được thành lập và hoạt động hợp pháp hoặc cá nhân có đầy đủ năng lực hành vi dân sự có thể thực hiện giám định sở hữu trí tuệ. Trong thời hạn 10 ngày làm việc kể từ khi bắt đầu hoạt động hoặc cung cấp dịch vụ, tổ chức, cá nhân phải thông báo các thông tin cần thiết về tên, địa chỉ, thông tin định danh và lĩnh vực giám định cho cơ quan có thẩm quyền.

Người thực hiện giám định phải tuân thủ pháp luật, bảo đảm tính trung thực, chính xác và khách quan, đồng thời chịu trách nhiệm trước pháp luật về kết luận chuyên môn của mình.

Kết luận giám định được xác định là một trong những nguồn chứng cứ phục vụ quá trình giải quyết vụ việc. Tuy nhiên, người giám định không được tự đưa ra kết luận về việc một tổ chức, cá nhân có hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ hay đứng ra phân xử tranh chấp.

Cơ quan thẩm tra cơ bản đồng tình với hướng cắt giảm thủ tục và điều kiện kinh doanh, song lưu ý việc cải cách phải được thực hiện thực chất. Những yêu cầu đã được loại bỏ khỏi luật không nên được đưa trở lại dưới dạng điều kiện, hồ sơ hoặc thủ tục khác trong các văn bản hướng dẫn.

Cùng với đó, cơ quan thẩm tra đề nghị làm rõ cơ chế quản lý, hậu kiểm và xử lý vi phạm sau khi bỏ điều kiện kinh doanh, nhằm vừa tạo thuận lợi cho hoạt động giám định vừa bảo đảm chất lượng chuyên môn.

Thống nhất đầu mối quản lý quyền đối với giống cây trồng

Dự thảo cũng đề xuất chuyển trách nhiệm quản lý nhà nước về quyền đối với giống cây trồng từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường sang Bộ Khoa học và Công nghệ. Theo cơ quan soạn thảo, việc thay đổi nhằm tinh gọn đầu mối, tận dụng chung nguồn lực và tăng hiệu quả quản lý sở hữu trí tuệ.

Thứ trưởng Hoàng Minh cho rằng quyền đối với giống cây trồng có nhiều điểm tương đồng với quyền sở hữu công nghiệp, đặc biệt là sáng chế trong lĩnh vực công nghệ sinh học. Việc thống nhất đầu mối quản lý được kỳ vọng giúp sử dụng chung nhân lực, hạ tầng số và cơ sở dữ liệu, đồng thời tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp khi thực hiện các thủ tục liên quan.

Bộ Khoa học và Công nghệ đã phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường xây dựng phương án chuyển giao chức năng, nhiệm vụ, hồ sơ, kết quả thẩm định, khảo nghiệm cũng như các khoản phí, lệ phí và công việc đang xử lý.

Theo phương án này, quá trình chuyển giao phải bảo đảm liên tục, không làm gián đoạn việc giải quyết hồ sơ và không buộc tổ chức, cá nhân phải thực hiện lại thủ tục. Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị bảo toàn năng lực chuyên môn trong quá trình chuyển giao và rà soát các quy định liên quan của Luật Trồng trọt để tránh chồng chéo giữa việc công nhận lưu hành giống cây trồng và cấp văn bằng bảo hộ.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu tại phiên họp.

Tại phiên thảo luận, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cơ bản tán thành sự cần thiết sửa đổi luật, đồng thời lưu ý việc cắt giảm thủ tục phải đi kèm với đầu tư về nhân lực, hạ tầng công nghệ và kết nối dữ liệu. Theo ông, nếu không bảo đảm các điều kiện này, việc rút ngắn quy trình có thể ảnh hưởng đến chất lượng thẩm định và văn bằng bảo hộ.

Chủ tịch Quốc hội cũng đề nghị tăng hiệu quả hậu kiểm, nghiên cứu trách nhiệm của cơ quan giải quyết hồ sơ quá hạn và đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong công tác thẩm định. Bên cạnh đó, cần tiếp tục hoàn thiện các chính sách về thuế, tín dụng và kế toán để tài sản trí tuệ có thể được định giá, ghi nhận, góp vốn hoặc sử dụng làm cơ sở tiếp cận vốn.

Dự thảo Luật gồm 3 điều, trong đó sửa đổi, bổ sung 18 điều và thay thế, bổ sung một số cụm từ tại 4 điều của Luật Sở hữu trí tuệ hiện hành. Theo đề xuất, luật dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/3/2027.