Đề xuất bãi bỏ hàng loạt ngành nghề kinh doanh có điều kiện

Ảnh minh họa

Từ cắt giảm điều kiện kinh doanh đến thay đổi phương thức quản lý

Điểm đáng chú ý nhất trong dự thảo không nằm ở việc bổ sung hay bãi bỏ một vài ngành nghề cụ thể mà ở sự thay đổi về tư duy quản lý.

Theo hồ sơ dự án luật, Bộ Tài chính đề xuất luật hóa các nội dung cải cách đã được triển khai tại Nghị quyết số 66.17/NQ-CP của Chính phủ, đồng thời thực hiện chủ trương cắt giảm ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện theo yêu cầu của Trung ương và Chính phủ. Mục tiêu không chỉ là giảm thủ tục hành chính mà còn giảm chi phí tuân thủ và tạo dư địa lớn hơn cho hoạt động đầu tư, kinh doanh.

Khác với các đợt rà soát trước đây chủ yếu tập trung sửa đổi điều kiện kinh doanh, lần sửa đổi này hướng tới việc cơ cấu lại toàn bộ danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện. Nhiều lĩnh vực được đề xuất đưa ra khỏi danh mục, trong khi một số ngành nghề có tính chất tương đồng được hợp nhất để tránh chồng chéo trong quản lý.

Đáng chú ý, hàng loạt ngành nghề đang được đề xuất bãi bỏ khỏi danh mục kinh doanh có điều kiện như dịch vụ kế toán, đấu giá tài sản, thừa phát lại, vận tải đường thủy, vận tải biển, dịch vụ lưu trú, kinh doanh karaoke, kiểm định chất lượng giáo dục, kiểm định chất lượng giáo dục nghề nghiệp, kinh doanh nước sạch, hoạt động kinh doanh ngoại hối của tổ chức không phải là tổ chức tín dụng và nhiều lĩnh vực khác.

Điểm chung của các đề xuất này là chuyển từ cơ chế quản lý dựa trên điều kiện gia nhập thị trường sang cơ chế quản lý dựa trên tiêu chuẩn kỹ thuật, quy chuẩn chuyên ngành và hậu kiểm trong quá trình hoạt động.

Trong lĩnh vực kế toán, Bộ Tài chính cho rằng hệ thống chuẩn mực kế toán, chế độ kế toán và trách nhiệm pháp lý của người đại diện doanh nghiệp đã tạo ra khuôn khổ kiểm soát tương đối đầy đủ. Việc tiếp tục coi dịch vụ kế toán là ngành nghề kinh doanh có điều kiện không còn thực sự cần thiết, trong khi lại hạn chế nguồn cung dịch vụ cho khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Tương tự, trong lĩnh vực giáo dục, nhiều hoạt động kiểm định được đề xuất chuyển sang quản lý bằng hệ thống tiêu chuẩn chuyên môn, cơ chế công nhận kết quả và giám sát chất lượng thay vì duy trì các điều kiện gia nhập thị trường như hiện nay.

Đối với vận tải biển, vận tải thủy hay khai thác cảng biển, định hướng quản lý được chuyển sang tăng cường thanh tra chuyên ngành, thực hiện theo quy định của pháp luật chuyên ngành và các cam kết quốc tế thay vì tiếp tục áp dụng cơ chế điều kiện kinh doanh như trước.

Có thể thấy, thay vì kiểm soát doanh nghiệp ngay từ khâu gia nhập thị trường, cơ quan quản lý đang chuyển trọng tâm sang kiểm soát chất lượng hoạt động trong suốt quá trình kinh doanh. Đây là thay đổi có ý nghĩa lớn bởi nó tác động trực tiếp tới chi phí gia nhập thị trường, khả năng mở rộng đầu tư và mức độ thuận lợi của môi trường kinh doanh.

Giảm giấy phép nhưng không buông lỏng quản lý

Một điểm đáng chú ý khác của dự thảo là dù cắt giảm mạnh ngành nghề kinh doanh có điều kiện, cơ quan soạn thảo không theo đuổi cách tiếp cận cắt giảm bằng mọi giá.

Trái lại, dự thảo cho thấy xu hướng tập trung nguồn lực quản lý vào những lĩnh vực được đánh giá có nguy cơ cao đối với an ninh quốc gia, an toàn xã hội, dữ liệu cá nhân và sức khỏe cộng đồng.

Nội dung nổi bật nhất là đề xuất bổ sung vào Điều 6 quy định cấm kinh doanh khí N2O để sử dụng cho con người qua đường hô hấp ngoài mục đích y tế. Đây được xem là động thái nhằm tăng cường kiểm soát việc sử dụng khí N2O, thường được gọi là “bóng cười”, trong bối cảnh các cơ quan chức năng ghi nhận nhiều nguy cơ đối với sức khỏe cộng đồng.

Điểm đáng chú ý là dự thảo không cấm toàn bộ hoạt động sản xuất, kinh doanh khí N2O mà chỉ cấm việc kinh doanh phục vụ mục đích hít trực tiếp ngoài y tế. Điều này cho thấy cơ quan quản lý lựa chọn phương án kiểm soát đúng đối tượng và đúng mục tiêu thay vì áp dụng biện pháp cấm đoán toàn diện.

Bên cạnh đó, dự thảo còn đề xuất bổ sung ngành nghề “Kinh doanh dịch vụ thị thực của nhà đầu tư nước ngoài” vào danh mục ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện.

Theo giải trình của cơ quan chức năng, các đơn vị cung cấp dịch vụ này thường nắm giữ lượng lớn dữ liệu cá nhân và dữ liệu sinh trắc học, đồng thời có yếu tố nước ngoài và liên quan trực tiếp tới công tác bảo đảm an ninh, trật tự. Việc đưa hoạt động này vào diện kinh doanh có điều kiện nhằm tạo cơ sở pháp lý rõ ràng hơn cho công tác quản lý nhà nước.

Về tổng thể, dự thảo luật phản ánh xu hướng điều chỉnh đáng chú ý trong phương thức quản lý kinh tế. Những lĩnh vực kinh doanh thông thường, ít tác động tới lợi ích công cộng được mở rộng quyền tự chủ và giảm rào cản gia nhập thị trường. Trong khi đó, các lĩnh vực liên quan tới dữ liệu, an ninh quốc gia, sức khỏe cộng đồng hoặc các rủi ro xã hội đặc thù tiếp tục được kiểm soát chặt chẽ bằng các công cụ quản lý chuyên ngành.

Nếu được thông qua, dự án Luật sửa đổi, bổ sung Điều 6 và Phụ lục IV của Luật Đầu tư sẽ không chỉ là một đợt điều chỉnh danh mục ngành nghề kinh doanh có điều kiện. Quan trọng hơn, đây có thể trở thành dấu mốc cho thấy sự chuyển dịch từ mô hình quản lý dựa trên giấy phép sang mô hình quản lý dựa trên tiêu chuẩn, quy chuẩn và hậu kiểm, qua đó góp phần tạo lập môi trường đầu tư kinh doanh thông thoáng hơn nhưng vẫn bảo đảm yêu cầu quản lý nhà nước trong bối cảnh mới.