Đề xuất bổ sung quy định về các dạng tài sản số

Xử lý hơn 4.300 vụ án trong lĩnh vực công nghệ thông tin

Theo Bộ Công an, năm 2021 - 2025, cả nước phát hiện, xử lý hơn 4.300 vụ án trong lĩnh vực công nghệ thông tin, mạng viễn thông; nhiều hơn 643,4% so với giai đoạn 2016 - 2020 (gấp gần 7,5 lần). Đây cũng là loại tội phạm có mức độ gia tăng nhanh nhất trong các lĩnh vực phạm tội ở Việt Nam.

Các hoạt động tội phạm chủ yếu tập trung vào hành vi lập các trang giả mạo cơ quan công an; giả danh cơ quan chức năng gọi điện, yêu cầu người dân thực hiện các dịch vụ công trực tuyến; kêu gọi tham gia các hội nhóm đầu tư Forex...

Cơ quan chức năng cũng ghi nhận bắt đầu xuất hiện các vụ tấn công mạng, gián điệp mạng nhằm vào hệ thống thông tin của cơ quan nhà nước, tập đoàn kinh tế lớn, ngân hàng, đánh cắp thông tin nội bộ, bí mật nhà nước, phá hủy dữ liệu, đánh sập hệ thống; rao bán thông tin, tài liệu...

Ảnh minh họa

Trong khi đó, các hành vi vi phạm này hiện chưa được mô tả đầy đủ trong Bộ luật Hình sự (BLHS) hiện hành, không bao quát thực tiễn mới. Nhiều hành vi trong thực tế không đủ điều kiện áp vào các cấu thành hiện có, phải xử lý bằng các tội danh gián tiếp, gây tranh cãi và dễ bỏ lọt hành vi nguy hiểm. BLHS hiện hành còn thiếu quy định về hành vi lạm dụng tình dục trẻ em (quay các bộ phận nhạy cảm, chat sex...) nên thiếu cơ sở pháp lý để đấu tranh, xử lý.

Trước tình hình trên đòi hỏi BLHS phải kịp thời cập nhật, bảo đảm tính đầy đủ, tránh bỏ lọt tội phạm. Do đó, dự thảo đề xuất bổ sung 9 tội trong nhóm tội phạm công nghệ thông tin như gián điệp mạng; lạm dụng trẻ em quay hình nhạy cảm, chat sex; lập trình AI để phạm tội...

Bắt đầu ghi nhận khái niệm tài sản số

Theo dự thảo Báo cáo đánh giá tác động chính sách của dự án BLHS (sửa đổi), quy định hiện hành tại Điều 47 Bộ luật Hình sự mới chủ yếu đề cập đến “công cụ, phương tiện phạm tội”, “vật hoặc tiền”, “khoản thu lợi bất chính” và vật cấm lưu hành. Trong khi đó, thực tiễn phát sinh ngày càng nhiều loại tài sản phi truyền thống tồn tại trên môi trường số như tiền mã hóa, tài sản số, ví điện tử, tài sản ảo, quyền tài sản phát sinh từ nền tảng công nghệ hay các loại chứng chỉ điện tử có giá trị tài chính.

Phòng Cảnh sát kinh tế phối hợp Phòng An ninh Kinh tế, Công an thành phố Hà Nội vừa điều tra, khám phá vụ án lừa đảo chiếm đoạt tài sản thông qua kêu gọi đầu tư đồng tiền mã hóa FTXF.

Việc chưa quy định rõ các dạng tài sản này khiến quá trình điều tra, kê biên, phong tỏa, truy vết và thu hồi tài sản phạm tội gặp nhiều khó khăn, đặc biệt trong các vụ án lừa đảo xuyên biên giới, rửa tiền, chiếm đoạt tài sản qua mạng hoặc sử dụng công nghệ blockchain để che giấu dòng tiền.

Bộ Công an đề xuất bổ sung quy định để bao quát đầy đủ các dạng tài sản như tiền số, tài sản số, giấy tờ có giá và quyền tài sản để phù hợp với tình hình thực tiễn. Nội dung này đồng thời được xác định là một trong các chính sách nhằm hoàn thiện những quy định mang tính nguyên tắc của BLHS, làm cơ sở cho công tác đấu tranh, phòng ngừa tội phạm trong bối cảnh mới.

Theo báo cáo rà soát các chủ trương, pháp luật hiện hành đã bắt đầu ghi nhận khái niệm tài sản số. Ví như, Luật Công nghiệp Công nghệ số quy định tài sản số là tài sản theo quy định của BLHS được thể hiện dưới dạng dữ liệu số, được tạo lập, phát hành, lưu trữ, chuyển giao và xác thực bởi công nghệ số trên môi trường điện tử; bao gồm tài sản ảo, tài sản mã hóa và các loại tài sản số khác. Việc bổ sung quy định trong BLHS vì vậy được xem là bước đi nhằm bảo đảm tính đồng bộ giữa các đạo luật và tạo cơ sở pháp lý đầy đủ hơn cho hoạt động xử lý hình sự.

Việc mở rộng phạm vi tài sản có thể bị tịch thu hoặc xử lý hình sự sẽ mang lại nhiều tác động tích cực. Trước hết, nhà nước sẽ có thêm công cụ pháp lý để nâng cao hiệu quả thu hồi tài sản do phạm tội mà có, hạn chế tình trạng tẩu tán tài sản thông qua nền tảng số hoặc chuyển đổi tài sản thành dạng phi truyền thống nhằm né tránh truy vết.

Do đó, bổ sung cơ sở pháp lý để xử lý các loại tài sản này được đánh giá là cần thiết để đáp ứng yêu cầu thực tiễn.