Đề xuất cấm trưng bày thuốc lá dưới mọi hình thức

Thứ trưởng Bộ Y tế Trần Văn Thuấn phát biểu khai mạc Hội thảo. Ảnh: Đ. KHOA

Gánh nặng kinh tế do thuốc lá vượt 2% GDP/năm

Sáng 27/02, tại Hà Nội, Bộ Y tế tổ chức Hội thảo "Truyền thông chính sách của Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá".

Phát biểu khai mạc, Thứ trưởng Bộ Y tế Trần Văn Thuấn - cho biết, Hội thảo là diễn đàn đối thoại, phản biện chính sách với các ý kiến đa chiều, thẳng thắn và khoa học từ các nhà quản lý, chuyên gia trong lĩnh vực này nhằm góp phần hoàn thiện dự án Luật, đồng thời bảo đảm tính khả thi, đồng bộ và hiệu quả khi triển khai Luật.

Theo Thứ trưởng Trần Văn Thuấn, đến nay Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá đã thực thi 13 năm và đạt nhiều kết quả đáng ghi nhận. Tỷ lệ hút thuốc ở cả thanh thiếu niên và người trưởng thành đều có xu hướng giảm so với trước đây. Tuy nhiên, công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá đang đứng trước những thách thức mới.

Báo cáo tổng kết thi hành Luật cho thấy, trong thời gian qua, một số quy định của Luật đã không còn phù hợp, xuất hiện các khó khăn, vướng mắc, bất cập, đặc biệt là sự xuất hiện của thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm thuốc lá mới khác.

Tình trạng không tuân thủ quy định về địa điểm cấm hút thuốc cũng khá phổ biến, dẫn đến gây hại cho sức khỏe người khác do hít khói thuốc lá thụ động, trong đó phụ nữ và trẻ em là đối tượng bị ảnh hưởng nhiều nhất. Việc mua thuốc lá dễ dàng với giá thành 1 bao thuốc khá rẻ cũng làm gia tăng việc tiếp cận và sử dụng thuốc lá.

Báo cáo tại Hội thảo cho biết, hiện Việt Nam có khoảng 15,8 triệu người hút thuốc; tỷ lệ hút thuốc ở người trưởng thành là 20,8%, trong đó nam giới chiếm 41,1%. Mỗi năm, thuốc lá gây ra hơn 100.000 ca tử vong cùng nhiều gánh nặng về kinh tế, tổn thất môi trường. Đáng lo ngại, sự gia tăng nhanh của thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm thuốc lá mới đang tạo ra nguy cơ nghiêm trọng đối với thế hệ trẻ.

Thực tế giám sát cũng cho thấy, tình trạng vi phạm quy định về bán và trưng bày thuốc lá vẫn còn phổ biến. Trung bình có 13 điểm bán thuốc lá quanh mỗi trường học tại các đô thị lớn.

Mặc dù thời gian qua, bằng rất nhiều nỗ lực, cố gắng, song Việt Nam vẫn đang là một trong 15 quốc gia có tỷ lệ nam giới trưởng thành hút thuốc lá nhiều nhất trên thế giới và đứng thứ 3 trong khu vực ASEAN. Trong bối cảnh đó, việc sửa đổi, bổ sung Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá trở nên cấp thiết.

Cấm triệt để việc trưng bày thuốc lá

TS. Nguyễn Trọng Khoa - Phó Cục trưởng Cục Quản lý khám, chữa bệnh cho biết, Việt Nam cần có những điều chỉnh mạnh mẽ về chính sách nhằm tiếp tục giảm tỷ lệ sử dụng thuốc lá, hướng tới mục tiêu đến năm 2030: giảm tỷ lệ hút thuốc ở nam giới từ 15 tuổi trở lên xuống dưới 36% và ở nữ giới xuống dưới 1%; giảm tỷ lệ tiếp xúc thụ động với khói thuốc tại nơi làm việc xuống dưới 25%, tại nhà hàng dưới 65%, quán bar và cà phê dưới 70%, khách sạn dưới 50%.

Quang cảnh Hội thảo. Ảnh: Đ. KHOA

Theo đó, Dự thảo Luật sửa đổi lần này tập trung vào hai nhóm chính sách trọng tâm: Thứ nhất, cấm toàn diện việc sản xuất, kinh doanh, tàng trữ, vận chuyển, quảng cáo, khuyến mại, tài trợ, chứa chấp và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, thuốc lá mới. Thứ hai, cấm các cơ sở bán buôn, bán lẻ trưng bày thuốc lá dưới mọi hình thức.

Chia sẻ về đề xuất này, ông Nguyễn Trọng Khoa - cho hay hiện chưa có hành vi nghiêm cấm trưng bày trong Luật Phòng, chống tác hại thuốc lá. "Việc vẫn cho phép trưng bày bao, tút thuốc lá tương ứng với việc cho phép điểm bán quảng cáo mặt hàng thuốc lá, qua đó khuyến khích tiêu thụ và sử dụng thuốc lá” – ông Khoa chỉ rõ.

Vì vậy, việc cấm trưng bày nhằm loại bỏ hình thức quảng cáo trá hình, giảm sức hấp dẫn và khả năng tiếp cận thuốc lá đối với trẻ em và thanh thiếu niên, hạn chế hành vi mua thuốc lá ngoài dự định và hỗ trợ người hút thuốc bỏ thuốc lá. Chính sách này cũng không phù hợp với nghĩa vụ quốc tế mà Việt Nam đã cam kết tại Công ước khung về Kiểm soát thuốc lá (WHO FCTC), trong đó yêu cầu cấm toàn diện đối với quảng cáo, khuyến mãi và tài trợ thuốc lá nếu không trái Hiến pháp.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, đã có 59 quốc gia cấm trưng bày thuốc lá tại điểm bán. Các quốc gia áp dụng biện pháp này có tỷ lệ hút thuốc ở người lớn thấp hơn khoảng 7% so với các quốc gia không áp dụng.

Theo đó, Bộ Y tế đề xuất cấm triệt để việc trưng bày thuốc lá. Khi cấp giấy phép bán thuốc lá cần có điều kiện về nơi trưng bày như phải có tủ đựng thuốc lá riêng, bảo đảm yêu cầu không chung, lẫn với hàng hóa khác.

Tủ có cửa, rèm, mành kéo che kín, bảo đảm không quan sát được bao thuốc khi đóng cửa tủ và phải thường xuyên đóng cửa tủ sau khi mở để lấy thuốc lá (theo kinh nghiệm của Singapore).

Từ kinh nghiệm quốc tế, Ths, BS Nguyễn Tuấn Lâm – đại diện WHO tại Việt Nam - khuyến nghị Việt Nam cần cân nhắc loại bỏ hoàn toàn các khu vực dành riêng cho hút thuốc trong nhà và trên các phương tiện giao thông. Đồng thời, quy định môi trường không khói thuốc trên toàn bộ khuôn viên trường đại học và làm rõ danh sách các địa điểm có nguy cơ cháy nổ cao để bảo đảm áp dụng quy định phù hợp.

Ông Lâm cũng đề xuất giao một đơn vị chịu trách nhiệm thực thi chính, tăng cường các chiến dịch giám sát và xử phạt vi phạm môi trường không khói thuốc, trong đó chú trọng xử phạt chủ cơ sở. Bên cạnh đó, cần có các sáng kiến và giải pháp mới, đặc biệt là giải pháp số hóa nhằm nâng cao hiệu quả thực thi, như thiết lập đường dây nóng hoặc ứng dụng phản ánh vi phạm.

Dự kiến, Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá sẽ được trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI (dự kiến vào tháng 4/2026).

Đ. KHOA