Đề xuất chuyển quản lý nhà nước về quyền đối với giống cây trồng sang Bộ Khoa học và Công nghệ

Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Hoàng Minh báo cáo tại phiên họp (Ảnh: Media Quốc hội)

Ngày 24/9, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, Uỷ ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ (SHTT).

Báo cáo tại phiên họp, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Hoàng Minh cho biết, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật SHTT vẫn kế thừa phạm vi điều chỉnh như Luật SHTT hiện hành, cụ thể là Luật quy định về quyền tác giả, quyền liên quan đến quyền tác giả, quyền sở hữu công nghiệp, quyền đối với giống cây trồng và việc bảo hộ các quyền đó.

Theo khoản 2 Điều 11 của Luật SHTT, Bộ Khoa học và Công nghệ chịu trách nhiệm trước Chính phủ chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành thực hiện quản lý nhà nước về SHTT và trực tiếp quản lý nhà nước về quyền sở hữu công nghiệp; Bộ Nộng nghiệp và Môi trường thực hiện quản lý nhà nước về quyền đối với giống cây trồng. Việc phân công này về cơ bản phù hợp với điều kiện lịch sử tại thời điểm ban hành Luật.

Tuy nhiên, trong bối cảnh phát triển mới, mô hình quản lý này chưa phát huy được tiềm năng của việc bảo hộ giống cây trồng đối với việc phát triển ngành nông nghiệp cũng như yêu cầu phát triển nông nghiệp công nghệ cao. Hoạt động bảo hộ giống cây trồng chưa gắn kết chặt chẽ với hệ sinh thái khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển giao công nghệ và thương mại hóa tài sản trí tuệ. Việc chuyển chức năng quản lý nhà nước về quyền đối với giống cây trồng sang Bộ Khoa học và Công nghệ là cần thiết nhằm bảo đảm tính thống nhất, hiệu lực, hiệu quả của hệ thống SHTT trong bối cảnh tinh gọn bộ máy và thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo.

Chính phủ cũng đưa ra 3 lý do cho việc “chuyển đổi”. Theo đó, thứ nhất, quyền đối với giống cây trồng có bản chất gần với sáng chế trong lĩnh vực công nghệ sinh học và nông nghiệp công nghệ cao. Cơ chế xác lập, thẩm định, cấp văn bằng, chuyển giao và bảo vệ quyền khá tương đồng; các tiêu chí bảo hộ (tính mới, khác biệt, đồng nhất, ổn định) mang tính kỹ thuật tương tự tính mới, tính sáng tạo, khả năng áp dụng đối với sáng chế. Bên cạnh đó, tên giống cây trồng không được bảo hộ dưới dạng nhãn hiệu (khi thẩm định đơn đăng ký nhãn hiệu, cơ quan quản lý nhà nước về quyền sở hữu công nghiệp phải tra cứu dữ liệu về tên giống cây trồng để từ chối bảo hộ nhãn hiệu). Việc quản lý tập trung giúp loại bỏ triệt để xung đột giữa bảo hộ nhãn hiệu và bảo hộ tên giống cây trồng trong quá trình xác lập quyền đối với nhãn hiệu.

Thứ hai, hiện hai Bộ cùng quản lý hai nhóm quyền SHTT có độ liên quan cao, dễ dẫn đến phân tán và giảm hiệu quả. Nhiều quốc gia (như New Zealand, Australia) gắn bảo hộ giống cây trồng với cơ quan quản lý SHTT. Công ước UPOV cũng không bắt buộc chức năng này phải thuộc Bộ nông nghiệp. Việc hợp nhất về một đầu mối nâng cao hiệu lực thực thi và thống nhất chính sách phát triển tài sản trí tuệ.

Thứ ba, dù quy mô không lớn nhưng hoạt động quản lý nhà nước về giống cây trồng cũng phải bao gồm đầy đủ các nội dung quản lý nhà nước như xây dựng cơ chế, chính sách, xác lập quyền, hợp tác quốc tế, thanh tra, kiểm tra, đào tạo. Việc chuyển hoạt động này sang Bộ Khoa học và Công nghệ cho phép sử dụng chung nguồn lực sẵn có để thực hiện đồng bộ các nội dung quản lý nhà nước, cũng như hạ tầng số, cơ sở dữ liệu SHTT  góp phần tinh giản bộ máy, đơn giản hóa thủ tục và thúc đẩy chuyển đổi số.

Đối với người dân và doanh nghiệp, theo ông Minh: “việc chỉ cần liên hệ một cơ quan để thực hiện các thủ tục liên quan đến cả hai lĩnh vực quyền sở hữu công nghiệp và quyền đối với giống cây trồng sẽ giúp việc xác lập và bảo vệ quyền trở nên thuận tiện, đơn giản hơn”.

Thẩm tra sơ bộ dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ, ông Phan Chí Hiếu, Chủ nhiệm Uỷ ban Pháp luật và Tư pháp cho biết, Thường trực Uỷ ban Pháp luật và Tư pháp cơ bản tán thành việc chuyển trách nhiệm quản lý nhà nước về quyền đối với giống cây trồng từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường sang Bộ Khoa học và Công nghệ nhằm tinh gọn đầu mối, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý.

Ông Hiếu đề nghị, Chính phủ chỉ đạo chặt chẽ việc chuyển giao chức năng, nhiệm vụ, hồ sơ, cơ sở dữ liệu và nguồn nhân lực giữa hai Bộ, bảo đảm việc chuyển giao được thực hiện thống nhất, liên tục, không làm gián đoạn công việc, không làm mất hoặc phân tán năng lực chuyên môn hiện có. Trường hợp cần thiết, đề nghị sửa đổi quy định tại khoản 4 Điều 13 của Luật Trồng trọt về việc cấp Quyết định công nhận lưu hành giống cây trồng đồng thời với việc cấp Bằng bảo hộ giống cây trồng để bảo đảm việc áp dụng rõ ràng, thống nhất bởi nội dung này sẽ do 2 cơ quan thực hiện.