Đề xuất đại học được tự bổ nhiệm giáo sư, phó giáo sư theo cơ chế mới

Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) vừa đăng tải dự thảo Thông tư quy định tiêu chuẩn, điều kiện và quy trình bổ nhiệm, miễn nhiệm chức danh giáo sư, phó giáo sư trên Cổng thông tin điện tử để lấy ý kiến góp ý của các cơ quan, tổ chức, cá nhân.

Dự thảo đề xuất thay đổi căn bản cơ chế bổ nhiệm giáo sư, phó giáo sư hiện nay, từ mô hình Nhà nước công nhận ứng viên đạt tiêu chuẩn, sau đó cơ sở giáo dục đại học thực hiện bổ nhiệm, sang mô hình các trường tự chủ tuyển chọn cạnh tranh theo vị trí việc làm. Nhà nước ban hành chuẩn tối thiểu và thực hiện hậu kiểm dựa trên mức độ rủi ro.

Theo Bộ GD&ĐT, thay đổi này nhằm tăng quyền tự chủ cho các cơ sở giáo dục đại học, đồng thời nâng cao chất lượng thực chất của đội ngũ giáo sư, phó giáo sư.

Khắc phục tình trạng “đếm điểm” công trình, xem nhẹ giảng dạy

Theo dự thảo, các tiêu chuẩn chung và yêu cầu thành tích tối thiểu đối với ứng viên giáo sư, phó giáo sư được áp dụng thống nhất trên toàn quốc. Những ứng viên đáp ứng chuẩn tối thiểu sẽ được Hội đồng đánh giá, chấm điểm độc lập và xếp hạng. Trên cơ sở đó, cơ sở giáo dục đại học lập danh sách đề xuất tuyển chọn cạnh tranh cho từng vị trí việc làm.

Điểm đáng chú ý là dự thảo hướng tới thay đổi cách đánh giá ứng viên, khắc phục tình trạng chú trọng số lượng công trình khoa học mà xem nhẹ năng lực giảng dạy. Theo đó, trọng số tiêu chuẩn giảng dạy phải chiếm tối thiểu 30%.

Bộ GD&ĐT đề xuất chuyển quyền tuyển chọn, bổ nhiệm giáo sư, phó giáo sư cho các trường đại học. (Ảnh minh họa)

Về đánh giá chất lượng khoa học, dự thảo đề xuất bỏ hoàn toàn bảng quy đổi điểm công trình khoa học. Thay vào đó, chất lượng nghiên cứu được đánh giá thực chất thông qua 5 công trình khoa học tiêu biểu của ứng viên. Hồ sơ bắt buộc phải có phản biện ẩn danh. Trong đó, hồ sơ ứng viên giáo sư cần 5 chuyên gia phản biện, có ít nhất một chuyên gia quốc tế; hồ sơ phó giáo sư cần 3 chuyên gia.

Dự thảo cũng bổ sung các quy định kiểm soát xung đột lợi ích, bảo đảm tính khách quan trong quá trình tuyển chọn. Quyết định bổ nhiệm có thể bị thu hồi nếu phát hiện vi phạm liêm chính học thuật.

Đặc biệt, lần đầu tiên số lượng giáo sư, phó giáo sư tối đa của từng nhóm ngành được xác định tự động. Cụ thể, việc bổ nhiệm giáo sư, phó giáo sư theo vị trí cơ hữu, đồng cơ hữu và hợp đồng toàn thời gian sau khi nghỉ hưu chỉ được thực hiện khi tổng số người giữ chức danh của nhóm ngành sau bổ nhiệm không vượt quá số lượng tối đa.

Tự do luân chuyển và thu hút nhân tài

Bộ GD&ĐT cũng đề xuất tạo điều kiện thuận lợi hơn cho việc luân chuyển, thu hút nhân lực khoa học chất lượng cao giữa các trường đại học. Theo đó, nhà khoa học đã giữ chức danh giáo sư hoặc phó giáo sư từ 3 năm trở lên, trong nước hoặc quốc tế, khi chuyển sang cơ sở giáo dục đại học khác không phải chứng minh lại thành tích tối thiểu và không bị tính vào hạn mức cơ bản.

Các đại học trọng điểm có đề án phát triển đẳng cấp quốc tế được đề xuất tự chủ thu hút giáo sư, phó giáo sư nước ngoài ngoài hạn mức.

Về trách nhiệm giải trình, dự thảo yêu cầu các cơ sở giáo dục đại học công khai kế hoạch vị trí việc làm, tiêu chí đánh giá, thành viên Hội đồng, điểm số chi tiết và lý do lựa chọn ứng viên. Thay vì trực tiếp xét lại từng hồ sơ, Bộ GD&ĐT chuyển sang quản trị dữ liệu toàn ngành và tổ chức kiểm tra đột xuất khi phát hiện dấu hiệu rủi ro (số lượng bổ nhiệm tăng bất thường hoặc có khiếu nại với căn cứ).

Không dừng lại ở khâu tuyển chọn, dự thảo còn đề xuất cơ chế theo dõi, đánh giá hoạt động của giáo sư, phó giáo sư sau khi được bổ nhiệm.

Theo đó, người được bổ nhiệm sẽ được giao nhiệm vụ cụ thể, theo dõi hằng năm và đánh giá tổng thể theo chu kỳ 3-5 năm.

Trong 3 năm đầu triển khai cơ chế mới, nhịp bổ nhiệm được đề xuất tối đa 20% mỗi năm theo lĩnh vực nhằm bảo đảm chất lượng, tránh tình trạng số lượng giáo sư, phó giáo sư tăng đột biến.