Đề xuất giảm trừ chi phí y tế, giáo dục khi tính thuế: Đúng hướng nhưng thiếu lực

Mức trần đề xuất còn “vênh” thực tế

Dự thảo Nghị định của Bộ Tài chính đưa ra hai phương án giảm trừ chi phí y tế và giáo dục, với mức trần tối đa dao động từ 41 - 47 triệu đồng/năm. Đây là lần đầu tiên các khoản chi thiết yếu này được đưa vào diện giảm trừ trước khi tính thuế thu nhập cá nhân, thể hiện sự thay đổi rõ rệt trong tư duy chính sách theo hướng lấy người nộp thuế làm trung tâm.

Cô và trò Trường Tiểu học Đại Thịnh A, xã Quang Minh. Ảnh: Phạm Hùng

Ở góc độ chuyên gia, đa số ý kiến đều ghi nhận đây là bước tiến phù hợp với thông lệ quốc tế. Chuyên gia kinh tế Nguyễn Đức Độ, Phó Viện trưởng Viện Kinh tế - Tài chính (Học viện Tài chính) đánh giá, việc cho phép giảm trừ chi phí y tế, giáo dục là một tín hiệu tích cực, phản ánh sự chuyển dịch của chính sách thuế theo hướng chú trọng hơn đến an sinh và chất lượng sống. Theo TS Nguyễn Đức Độ, đây là những khoản chi thiết yếu, mang tính đầu tư cho nguồn nhân lực, do đó cần được nhìn nhận đúng vai trò trong cấu trúc thu nhập của người dân.

Tuy nhiên, TS Nguyễn Đức Độ cũng lưu ý cách thiết kế chính sách cần tính đến sự khác biệt giữa các nhóm thu nhập. Nếu không đánh giá đầy đủ tác động, chính sách có thể mang lại lợi ích nhiều hơn cho nhóm có thu nhập khá - những người có khả năng kê khai và chứng minh chi phí, trong khi nhóm thu nhập thấp lại khó tiếp cận.

Cùng quan điểm, TS Nguyễn Ngọc Tú, giảng viên Trường Đại học Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội cho rằng, việc bổ sung giảm trừ hai khoản chi này là hoàn toàn đúng hướng, phù hợp với kinh nghiệm quốc tế khi nhiều quốc gia đã áp dụng chính sách tương tự để chia sẻ gánh nặng với người dân. Tuy nhiên, với mặt bằng chi phí hiện nay tại Việt Nam, mức trần đề xuất vẫn còn khá thấp.

Theo TS Nguyễn Ngọc Tú, chi phí y tế có thể nâng lên khoảng 30 triệu đồng/năm, còn giáo dục cần ở mức 50 - 60 triệu đồng/năm hoặc cao hơn, bởi ngoài học phí chính khóa, người dân còn chi cho ngoại ngữ, kỹ năng, thể thao, nghệ thuật… Đây đều là những khoản đầu tư cho phát triển con người trong dài hạn.

Trong khi đó, ở góc độ chuyên gia thuế, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Kế toán và Tư vấn thuế Trọng Tín Nguyễn Văn Được cho rằng, cách tiếp cận hiện nay của cơ quan soạn thảo vẫn mang tính thận trọng, nhưng chưa phản ánh đầy đủ thực tế chi tiêu. “Chi phí y tế có sự phân hóa rất lớn giữa các nhóm bệnh, từ chi phí khám chữa bệnh thông thường đến các ca bệnh hiểm nghèo có thể lên tới hàng trăm triệu đồng mỗi năm. Vì vậy, việc áp dụng một mức trần cứng là chưa hợp lý”, ông Được chỉ ra.

Không chỉ từ phía chuyên gia, thực tế đời sống cũng cho thấy khoảng cách lớn giữa mức trần đề xuất và chi phí thực tế. Tại các đô thị lớn, chi phí học tập ngày càng tăng, đặc biệt ở bậc đại học và các chương trình đào tạo chất lượng cao. Nhiều gia đình phải chi hàng chục triệu đồng mỗi học kỳ cho con, chưa kể các khoản học thêm, kỹ năng, ngoại ngữ.

Ở lĩnh vực y tế, gánh nặng chi phí càng rõ nét hơn. Những trường hợp bệnh nặng, bệnh mãn tính hoặc cần điều trị dài ngày có thể khiến gia đình rơi vào áp lực tài chính rất lớn. Trong bối cảnh đó, mức giảm trừ vài chục triệu đồng/năm bị đánh giá là chưa đủ để tạo ra “điểm tựa” thực sự.

Người dân nhìn chung ủng hộ chủ trương nhưng vẫn bày tỏ băn khoăn. Chị Nguyễn Hải Yến (phường Hà Đông, Hà Nội) cho biết, gia đình có con nhỏ và bố mẹ già nên chi phí y tế, giáo dục luôn chiếm tỷ trọng lớn. “Nếu mức trần thấp và thủ tục khó, nhiều khoản chi thực tế sẽ không được tính đến, như vậy hiệu quả hỗ trợ sẽ bị hạn chế”, chị Yến nói.

Đề xuất cho phép giảm trừ chi phí y tế và giáo dục trong dự thảo Nghị định hướng dẫn Luật Thuế thu nhập cá nhân của Bộ Tài chính được đánh giá là bước tiến quan trọng, tiệm cận hơn với đời sống người dân. Ảnh: Thanh Bình

Nâng trần có kiểm soát, tháo gỡ chứng từ để chính sách đi vào cuộc sống

Trước thực tế đó, nhiều chuyên gia cho rằng, cần điều chỉnh mức giảm trừ theo hướng sát thực tế hơn, nhưng không nên bỏ hoàn toàn mức trần.

Ông Nguyễn Văn Được đề xuất nên thiết kế chính sách linh hoạt hơn, có thể tính theo nhu cầu thực tế và số lượng người phụ thuộc, thay vì áp dụng một mức cố định cho tất cả. Theo ông Được, với những gia đình có nhiều con hoặc có người mắc bệnh nặng, chi phí y tế và giáo dục có thể lên tới hàng trăm triệu đồng mỗi năm, do đó cần có cơ chế phù hợp để phản ánh đúng thực tế.

Tuy nhiên, việc duy trì một mức trần nhất định vẫn là cần thiết để đảm bảo kiểm soát ngân sách và tránh bị lợi dụng chính sách. Vấn đề là mức trần cần đủ “mở”, có thể phân tầng theo từng nhóm chi phí hoặc từng đối tượng. Chẳng hạn, chi phí khám chữa bệnh thông thường có thể áp dụng mức trần cơ bản, trong khi các trường hợp đặc biệt như bệnh hiểm nghèo có thể được xem xét vượt trần với điều kiện chặt chẽ.

Chuyên gia Nguyễn Ngọc Tú cũng đồng tình với cách tiếp cận này, cho rằng cần nâng trần nhưng phải đi kèm điều kiện về hóa đơn, chứng từ để đảm bảo minh bạch. Đồng thời, chính sách nên mở rộng phạm vi, không chỉ giới hạn trong các khoản chi trong nước, miễn là có chứng từ hợp lệ.

Một vấn đề quan trọng khác là “nút thắt” chứng từ. Hiện nay, dự thảo yêu cầu các khoản chi phải có hóa đơn hợp lệ, riêng chi phí y tế cần có bảng kê chi tiết. Quy định này là cần thiết nhưng lại chưa phù hợp với thực tế.

Trong lĩnh vực giáo dục, nhiều khoản thu tại trường công lập chỉ có phiếu thu nội bộ; các dịch vụ như ăn bán trú, học kỹ năng thường không có hóa đơn riêng. Ở khu vực ngoài công lập, nhiều trung tâm hoặc giáo viên dạy thêm chưa thực hiện đầy đủ nghĩa vụ xuất hóa đơn.

Trong lĩnh vực y tế, người bệnh thường phải mua thuốc ngoài bệnh viện hoặc sử dụng dịch vụ tại các cơ sở tư nhân, dẫn đến khó khăn trong việc tập hợp chứng từ hợp lệ.

Chuyên gia Nguyễn Văn Được cảnh báo, nếu quy định quá cứng nhắc, chính sách có thể vô tình tạo lợi thế cho nhóm có thu nhập cao - những người có đầy đủ hồ sơ tài chính, trong khi nhiều người thu nhập thấp lại khó tiếp cận. Điều này đi ngược lại mục tiêu công bằng của chính sách.

Do đó, các chuyên gia kiến nghị cần mở rộng hình thức chứng minh chi phí, như chấp nhận biên lai điện tử, sao kê chuyển khoản hoặc các xác nhận hợp pháp khác. Đồng thời, cần đẩy mạnh chuyển đổi số, kết nối dữ liệu giữa cơ quan thuế với hệ thống y tế, giáo dục và bảo hiểm để giảm thủ tục cho người dân.

Phương Nga