Đề xuất không áp dụng thời hiệu khởi kiện với yêu cầu đòi lại tài sản đặt cọc

Ảnh minh họa.

Theo dự thảo, cơ quan soạn thảo đã phân định cụ thể thời hiệu khởi kiện đối với ba nhóm tranh chấp phổ biến liên quan đến hợp đồng đặt cọc.

Thứ nhất, đối với tranh chấp về hợp đồng đặt cọc, thời hiệu khởi kiện được xác định theo Điều 429 của Bộ luật Dân sự 2015, với thời hạn 3 năm kể từ thời điểm người có quyền biết hoặc phải biết quyền và lợi ích hợp pháp của mình bị xâm phạm.

Thứ hai, đối với yêu cầu tuyên bố giao dịch đặt cọc vô hiệu, thời hiệu khởi kiện là 2 năm theo Điều 132 của bộ luật này.

Thứ ba, đối với yêu cầu bồi thường thiệt hại phát sinh từ việc vi phạm nghĩa vụ trong thỏa thuận đặt cọc, thời hiệu được áp dụng theo Điều 588 của Bộ luật Dân sự 2015, cũng là 3 năm kể từ thời điểm phát sinh quyền yêu cầu.

Điểm đáng chú ý trong dự thảo là đề xuất không áp dụng thời hiệu khởi kiện đối với yêu cầu trả lại tài sản đặt cọc, căn cứ theo khoản 2 Điều 155 của Bộ luật Dân sự 2015.

Theo cơ quan soạn thảo, hiện tồn tại hai quan điểm khác nhau về vấn đề này.

Quan điểm thứ nhất cho rằng, yêu cầu đòi lại tài sản đặt cọc là yêu cầu bảo vệ quyền sở hữu. Trong trường hợp này, tài sản đặt cọc chỉ được “gửi tạm” cho bên nhận đặt cọc để bảo đảm cho việc giao kết, thực hiện hợp đồng. Quyền sở hữu vẫn thuộc về bên đặt cọc, trừ khi xảy ra các điều kiện pháp lý làm chuyển giao quyền sở hữu theo quy định hoặc thỏa thuận. Do đó, yêu cầu đòi lại tài sản thuộc phạm vi bảo vệ quyền sở hữu và không bị giới hạn bởi thời hiệu khởi kiện.

Quan điểm thứ hai lại nhìn nhận đây là tranh chấp phát sinh từ hợp đồng, do đó cần áp dụng thời hiệu khởi kiện theo Điều 429 của Bộ luật Dân sự 2015, tức là 3 năm kể từ khi quyền và lợi ích hợp pháp bị xâm phạm.

Dù theo quan điểm nào, cơ quan soạn thảo cũng nhấn mạnh rằng không phải trong mọi trường hợp hợp đồng không được giao kết hoặc không được thực hiện thì bên đặt cọc đương nhiên có quyền đòi lại tài sản. Việc giải quyết tranh chấp cần dựa trên đánh giá toàn diện các điều khoản hợp đồng, chứng cứ và mức độ lỗi của các bên liên quan.

Đáng lưu ý, quyền sở hữu đối với tài sản đặt cọc không phải là quyền “tuyệt đối”, do đó cần được xem xét trong mối quan hệ với nghĩa vụ hợp đồng và các điều kiện pháp lý cụ thể.

Hiện tại, Vụ Pháp chế và Quản lý khoa học, Tòa án nhân dân Tối cao, đang dự thảo theo phương án thứ nhất, tức không áp dụng thời hiệu khởi kiện đối với yêu cầu đòi lại tài sản đặt cọc.