Đề xuất mở rộng phạm vi công chứng ngoài trụ sở

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định điều hành phiên họp. Ảnh: Hồ Long

Bảo đảm tính rõ ràng trong quy định phạm vi giao dịch phải công chứng

Đa số ĐBQH tán thành việc ban hành Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng nhằm tiếp tục thể chế hóa kịp thời, đầy đủ các quan điểm, đường lối, chủ trương, chính sách, pháp luật của Đảng, Nhà nước về hoạt động bổ trợ tư pháp, đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Đồng thời, bảo đảm sự đồng bộ, thống nhất với quy định pháp luật có liên quan, có tính dự báo đối với sự phát triển của hoạt động công chứng trong thời gian tới.

ĐBQH Nguyễn Đại Thắng (Hưng Yên) cho rằng, nhiều nội dung sửa đổi trong dự thảo Luật đã hướng tới tháo gỡ vướng mắc trong thực tiễn, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp trong tiếp cận dịch vụ công chứng.

ĐBQH Nguyễn Đại Thắng (Hưng Yên). Ảnh: Hồ Long

Về phạm vi giao dịch phải công chứng tại khoản 2, Điều 1 dự thảo Luật, tại khoản 1, Điều 3 quy định ngoài các giao dịch cụ thể còn bao gồm “các giao dịch khác có tính chất quan trọng, đòi hỏi điều kiện tham gia giao dịch chặt chẽ và mức độ an toàn pháp lý cao”.

Đại biểu Nguyễn Đại Thắng cho rằng, quy định như dự thảo Luật còn mang tính khái quát, định tính, chưa được lượng hóa bằng các tiêu chí pháp lý cụ thể. Điều này có thể dẫn đến việc mở rộng tùy nghi phạm vi công chứng, phát sinh cách hiểu và áp dụng không thống nhất giữa các địa phương, từ đó làm giảm tính rõ ràng, minh bạch của pháp luật.

Về bản chất, công chứng là thiết chế phòng ngừa tranh chấp, do đó phạm vi bắt buộc công chứng phải được xác định rõ ràng ngay trong luật. Kinh nghiệm của các nước theo hệ thống công chứng châu Âu lục địa cho thấy, phạm vi này thường được quy định chặt, gắn với từng loại giao dịch cụ thể, như bất động sản, thừa kế, doanh nghiệp, qua đó bảo đảm tính ổn định và thống nhất trong áp dụng pháp luật.

Từ phân tích trên, đại biểu Nguyễn Đại Thắng đề nghị, cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu lược bỏ quy định mang tính định tính nêu trên, hoặc quy định cụ thể trong dự thảo Luật để bảo đảm thống nhất trong tổ chức triển khai thực hiện.

Người dân có quyền lựa chọn công chứng

Một nội dung được nhiều đại biểu quan tâm là quy định hạn chế công chứng ngoài trụ sở và chỉ cho phép công chứng giao dịch bất động sản tại địa phương nơi có tài sản.

Theo ĐBQH Lê Thanh Hoàn (Thanh Hóa), nếu giữ nguyên quy định này và chỉ quy định lộ trình trong tương lai với quá nhiều điều kiện, đó là sau khi cơ sở dữ liệu công chứng được vận hành và các cơ sở dữ liệu liên quan được cơ cơ quan chủ quản cơ sở dữ liệu công bố, thì chúng ta không chỉ đang thiết kế một quy phạm kỹ thuật mà đang tiếp tục cấu trúc dịch vụ công chứng theo hướng khép kín và tiềm ẩn nguy cơ lợi ích nhóm.

ĐBQH Lê Thanh Hoàn (Thanh Hóa). Ảnh: Quang Khánh

Công chứng dù mang tính chất dịch vụ công nhưng đã được xã hội hóa. Điều đó có nghĩa: phải có cạnh tranh về chất lượng dịch vụ; người dân phải có quyền lựa chọn; phải có động lực để nâng cao chất lượng dịch vụ.

Đại biểu dự phiên họp. Ảnh: Quang Khánh

Chúng ta đang nói đến xã hội hóa công chứng nhưng nếu người dân không được quyền lựa chọn văn phòng công chứng ngoài địa bàn thì đó không còn là xã hội hóa mà là “phân vùng bằng pháp luật”. Chúng ta nói đến cạnh tranh chất lượng dịch vụ nhưng nếu một văn phòng công chứng chỉ cần đặt đúng chỗ ở khu vực có nhiều giao dịch, có khách hàng tự đến, thì đó không còn là cạnh tranh chất lượng mà là “đặc quyền theo vị trí”.

Trong khi đó vẫn cho phép công chứng di chúc, văn bản từ chối nhận di sản là bất động sản, không phụ thuộc vào nơi có bất động sản. Quy định này là mâu thuẫn lập luận do chưa liên thông được cơ sở dữ liệu.

“Việc thực hiện cung cấp dịch vụ phi địa giới hành chính không phụ thuộc vào đơn vị hành chính là chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước. Nếu chúng ta vẫn giữ cách tiếp cận cũ sẽ làm chậm quá trình chuyển đổi số, làm giảm năng lực cạnh tranh của hệ thống pháp lý quốc gia”, đại biểu Lê Thanh Hoàn lưu ý.

ĐBQH Nguyễn Trường Giang (Lâm Đồng) phát biểu. Ảnh: Quang Khánh

Cùng quan điểm này, ĐBQH Nguyễn Trường Giang (Lâm Đồng) đề nghị, cần mở rộng thẩm quyền công chứng mà không chia theo địa hạt và công chứng viên khi không đủ thông tin thì có quyền từ chối công chứng đối với các hợp đồng giao dịch liên quan đến bất động sản.

Một quy định pháp luật nếu tạo vô tình tạo ra độc quyền, hạn chế cạnh tranh về chất lượng dịch vụ và có thể phát sinh ra lợi ích nhóm thì dù mục tiêu ban đầu có thể quản lý nhưng hệ quả cuối cùng lại làm suy yếu chính hệ thống pháp luật đó. Nêu rõ điều này, đại biểu Lê Thanh Hoàn đề nghị, Quốc hội cần cân nhắc thận trọng, không để những quy định mang tính kỹ thuật tiếp tục trở thành rào cản phát triển và chủ trương xã hội hóa dịch vụ công chứng.