Đề xuất một số quy định mới về lao động Việt Nam ở nước ngoài theo hợp đồng

Lao động đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng của chương trình EPS dự khóa đào tạo giáo dục định hướng và bổ túc tiếng Hàn tại Hà Nội của Trung tâm Lao động ngoài nước. (Ảnh MINH DUY).

Gỡ một số vướng mắc, bất cập về đưa lao động đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng

Bộ Nội vụ cho biết, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 112/2021/NĐ-CP ngày 10/12/2021 quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng năm 2020 (sau đây gọi là Nghị định số 112/2021/NĐ-CP) và Nghị định số 372/2025/NĐ-CP ngày 31/12/2025 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 112/2021/NĐ-CP (sau đây gọi là Nghị định số 372/2025/NĐ-CP).

Qua gần 5 năm thực hiện, Nghị định số 112/2021/NĐ-CP và Nghị định số 372/2025/NĐ-CP đã tạo khuôn khổ pháp lý ổn định cho việc cấp, quản lý giấy phép hoạt động dịch vụ; chuẩn hóa điều kiện về nhân viên nghiệp vụ, cơ sở vật chất, trang thông tin điện tử; quy định rõ cơ chế ký quỹ của doanh nghiệp và của người lao động; điều kiện hoạt động tại các thị trường Đài Loan (Trung Quốc), Nhật Bản, giúp việc gia đình.

Nghị định số 372/2025/NĐ-CP đã cắt giảm 45% điều kiện đầu tư kinh doanh, bãi bỏ 3 thủ tục đăng ký thị trường, chuyển sang cơ chế thông báo trực tuyến theo Quyết định số 2020/QĐ-TTg ngày 13/9/2025 của Thủ tướng Chính phủ, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp dịch vụ Việt Nam trên thị trường cung ứng lao động quốc tế.

Đến nay, cả nước có 498 doanh nghiệp dịch vụ được cấp giấy phép. Trong năm 2025, số lao động đi làm việc ở nước ngoài là 144.345 người. Chỉ riêng 10 tháng đầu năm 2026, đã có hơn 115.000 người lao động đi làm việc ở nước ngoài.

Cũng theo Bộ Nội vụ, bên cạnh kết quả đạt được, quá trình thi hành cho thấy một số vướng mắc, bất cập cần được xử lý tại Nghị định mới. Cụ thể như sau:

Trước hết, Luật số 22/2026/QH16 (Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng) đã thay đổi căn bản phương thức quản lý: Chuyển thủ tục (1) chấp thuận chuẩn bị nguồn lao động, (2) báo cáo phương án đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài của doanh nghiệp trúng thầu, nhận thầu, tổ chức, cá nhân đầu tư ra nước ngoài sang cơ chế thông báo và hậu kiểm; bãi bỏ các điều về hồ sơ, trình tự cấp, điều chỉnh, cấp lại, công bố giấy phép và Điều 40 về hồ sơ đăng ký hợp đồng nhận lao động thực tập tại Luật để giao Chính phủ quy định; chuyển thẩm quyền xác nhận đăng ký hợp đồng lao động trực tiếp giao kết về cơ quan chuyên môn về lao động cấp tỉnh; bổ sung quy định xử lý tiền ký quỹ khi doanh nghiệp giải thể, bị thu hồi hoặc nộp lại giấy phép; sắp xếp lại trách nhiệm quản lý theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Nhiều quy định của Nghị định số 112/2021/NĐ-CP và Nghị định số 372/2025/NĐ-CP không còn căn cứ pháp lý hoặc không còn phù hợp; số lượng nội dung phải sửa đổi, bổ sung chiếm phần lớn kết cấu của hai Nghị định nên cần ban hành Nghị định mới thay thế.

Tiếp đó, các thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh trong lĩnh vực này hiện đang được điều chỉnh bởi nhiều văn bản có hiệu lực tạm thời. Cụ thể như: Nghị định số 128/2025/NĐ-CP ngày 11/6/2025 về phân quyền, phân cấp trong quản lý nhà nước lĩnh vực nội vụ (hết hiệu lực từ ngày 1/3/2027); Nghị quyết số 66.16/2026/NQ-CP ngày 7/4/2026 và Nghị quyết số 66.18/2026/NQ-CP ngày 18/5/2026 của Chính phủ về phân quyền, cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh (có hiệu lực đến hết ngày 28/2/2027). Nếu Nghị định quy định chi tiết Luật không được ban hành kịp thời, kể từ ngày 1/3/2027 sẽ phát sinh khoảng trống pháp lý.

Bên cạnh đó, chưa có quy định về cơ chế phối hợp giữa trung ương và địa phương trong việc kiểm tra, xác minh thực tế điều kiện của doanh nghiệp đề nghị cấp giấy phép, nhất là cơ sở vật chất để tổ chức giáo dục định hướng; việc thẩm định cấp giấy phép chủ yếu dựa trên hồ sơ, cơ quan cấp phép ở trung ương khó kiểm tra thực tế tại các địa phương trong thời hạn giải quyết thủ tục, tiềm ẩn nguy cơ doanh nghiệp kê khai không đúng thực tế và địa phương không nắm được doanh nghiệp có cơ sở đào tạo trên địa bàn.

Hơn nữa, chưa có cơ chế xác định rõ thời điểm, trình tự xử lý khi doanh nghiệp không duy trì điều kiện hoạt động dịch vụ; chưa quy định rõ việc xử lý tiền ký quỹ, trách nhiệm đối với người lao động khi doanh nghiệp giải thể, phá sản, bị thu hồi hoặc nộp lại giấy phép; quy định về ký quỹ, bảo lãnh của người lao động với đơn vị sự nghiệp chưa đầy đủ.

Thêm vào đó, hình thức giấy phép và phương thức thực hiện thủ tục chưa đáp ứng yêu cầu cung cấp dịch vụ công trực tuyến toàn trình, kết nối với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, Cơ sở dữ liệu quốc gia về đăng ký doanh nghiệp, Cơ sở dữ liệu lý lịch tư pháp và Cơ sở dữ liệu bảo hiểm xã hội theo yêu cầu của Nghị quyết số 57- NQ/TW; các quy định về trách nhiệm phối hợp giữa các bộ, ngành, địa phương chưa được cập nhật theo tổ chức bộ máy sau sắp xếp.

Sau khi Luật số 22/2026/QH16 có hiệu lực thi hành từ ngày 1/3/2027 tới và Chính phủ ban hành Nghị định quy định chi tiết, Nghị định số 112/2021/NĐ-CP và Nghị định số 372/2025/NĐ-CP sẽ hết hiệu lực.

Do đó, việc ban hành Nghị định quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng để khắc phục những hạn chế, bất cập của Nghị định số 112/2021/NĐ-CP, Nghị định số 372/2025/NĐ-CP và quy định chi tiết Luật số 22/2026/QH16 là cần thiết.

Rút ngắn thời hạn giải quyết thủ tục hành chính

Với 10 chương với 63 điều và 2 phụ lục, dự thảo Nghị định có những điểm mới nổi bật sau.

(1) Chuyển toàn bộ thủ tục hành chính, thông báo, báo cáo sang thực hiện trực tuyến trên Cổng Dịch vụ công quốc gia và cơ sở dữ liệu về người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng; không yêu cầu nộp giấy tờ đã được liên thông dữ liệu; giấy phép có bản điện tử ký số;

(2) Giảm 50% quy mô tối thiểu cơ sở vật chất giáo dục định hướng, giữ nguyên tắc một nhân viên nghiệp vụ được phụ trách nhiều nội dung hoạt động, đồng thời quy định rõ tiêu chí về số lượng nhân viên nghiệp vụ (cơ hữu tại doanh nghiệp), đồng thời nâng tiêu chuẩn điều kiện cơ sở vật chất trên mỗi học viên;

(3) Rút ngắn thời hạn giải quyết thủ tục, không thu lệ phí điều chỉnh thông tin, cấp lại, cấp đổi giấy phép;

(4) Thiết lập cơ chế phân loại xử lý đối với các trường hợp nhận diện nội dung đề nghị thay đổi của doanh nghiệp chưa đáp ứng điều kiện (có thể do các yếu tố khách quan), dự thảo quy định doanh nghiệp có thời hạn hoàn thiện điều kiện trong thời hạn 10 ngày làm việc; đối với doanh nghiệp được phát hiện không đáp ứng điều kiện thông qua quá trình thanh tra, kiểm tra thì tiến hành thu hồi khi phát hiện vi phạm;

(5) Thiết lập cơ chế phối hợp kiểm tra, xác minh điều kiện thực tế giữa Bộ Nội vụ và Sở Nội vụ;

(6) Thống nhất cơ chế thông báo đáp ứng điều kiện đối với tất cả thị trường, ngành, nghề, công việc có điều kiện; dẫn chiếu tiêu chuẩn theo cam kết với nước tiếp nhận và giao Bộ Nội vụ công bố để cập nhật kịp thời;

(7) Quy định đầy đủ việc xử lý tiền ký quỹ khi doanh nghiệp giải thể, phá sản, bị thu hồi hoặc nộp lại giấy phép, bổ sung bảo lãnh của người lao động với đơn vị sự nghiệp và cụ thể hóa trách nhiệm của Bộ, ngành, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, cấp xã theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Ngoài ra, dự thảo Nghị định vẫn có những nội dung giữ nguyên so với quy định hiện hành.

Dự thảo Nghị định kế thừa các quy định đã ổn định, phát huy hiệu quả, gồm: điều kiện cấp giấy phép về vốn điều lệ, chủ sở hữu, thành viên, cổ đông, người đại diện theo pháp luật, nhân viên nghiệp vụ, cơ sở vật chất giáo dục định hướng, trang thông tin điện tử (Điều 4 đến Điều 8), trong đó giữ các nội dung đã cắt giảm theo Quyết định số 2020/QĐ-TTg; mức ký quỹ của doanh nghiệp dịch vụ 2 tỷ đồng và việc quản lý, sử dụng tiền ký quỹ (Điều 26 đến Điều 28); mức trần tiền ký quỹ của người lao động và việc quản lý, sử dụng, hoàn trả (Điều 33 đến Điều 36, Phụ lục II); các điều kiện về nhân viên nghiệp vụ, giáo viên, cơ sở đào tạo đối với thị trường Đài Loan (Trung Quốc), Nhật Bản, nghề hộ lý tại Nhật Bản, giúp việc gia đình (Điều 22 đến Điều 24); tiền ký quỹ thực hiện hợp đồng nhận lao động thực tập (Điều 30 đến Điều 32); điều kiện, thủ tục đăng ký trực tuyến hợp đồng lao động giao kết sau khi xuất cảnh (Điều 49, Điều 50).

Song song với đó là một số nội dung đã được sửa đổi, hoàn thiện.

Thứ nhất, về nguyên tắc thực hiện thủ tục hành chính, thông báo và cập nhật dữ liệu.

Thứ hai, về điều kiện cấp giấy phép.

Thứ ba, về duy trì điều kiện và thông báo thay đổi.

Thứ tư, về nộp lại, thu hồi giấy phép theo khoản 4 Điều 16 của Luật, xác định rõ các trường hợp, mốc thời gian nộp lại giấy phép theo hai nhóm.

Thứ năm, về hoàn trả, xử lý tiền ký quỹ của doanh nghiệp dịch vụ (Điều 29) theo khoản 3 Điều 24 của Luật.

Thứ sáu, về thông báo của doanh nghiệp trúng thầu, nhận thầu và tổ chức, cá nhân đầu tư ra nước ngoài.

Thứ bảy, về đăng ký hợp đồng lao động trực tiếp giao kết (Điều 47, Điều 48) theo khoản 2 Điều 53 của Luật.

Thứ tám, về điều kiện hoạt động dịch vụ tại một số thị trường, ngành, nghề, công việc.

Thứ chín, về xác nhận việc thông báo danh sách người lao động dự kiến đi làm việc ở nước ngoài.

Dự thảo Nghị định rà soát, lược bỏ các quy định không còn căn cứ pháp lý, các nội dung nhắc lại Luật và các quy định không còn phù hợp với phương thức quản lý trên nền tảng số.

So với 9 thủ tục hành chính quy định tại Nghị định số 112/2021/NĐ-CP và các thủ tục quy định tại Luật số 69/2020/QH14, dự thảo Nghị định quy định 7 thủ tục hành chính: (1) cấp giấy phép; (2) điều chỉnh thông tin giấy phép; (3) cấp lại giấy phép; (4) cấp đổi giấy phép; (5) đăng ký hợp đồng nhận lao động thực tập; (6) đăng ký hợp đồng lao động trực tiếp giao kết; (7) đăng ký trực tuyến hợp đồng lao động giao kết sau khi xuất cảnh.