Đề xuất người dưới 15 tuổi được hiến mô tái sinh cho cha, mẹ, anh, chị, em ruột

Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan báo cáo trước Quốc hội (Ảnh: Quang Vinh)

Người dưới 18 tuổi được hiến mô tái sinh khi còn sống

Ngày 21/10, Quốc hội nghe tờ trình và báo cáo thẩm tra về các dự án: Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi). Báo cáo tại phiên họp, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan cho biết, qua 20 năm thi hành, Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác năm 2006 đã tạo hành lang pháp lý quan trọng, góp phần phát triển kỹ thuật ghép mô, bộ phận cơ thể người tại Việt Nam. Tuy nhiên, hoạt động hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác vẫn còn tồn tại, hạn chế cần được giải quyết.

Do đó, theo tờ trình của Chính phủ, việc ban hành dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) nhằm thể chế hóa đầy đủ, kịp thời chủ trương, đường lối của Đảng về bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe Nhân dân và từng bước hoàn thiện khung pháp lý đối với hoạt động hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác.

Dự thảo Luật gồm 7 chương, 39 điều. Trong đó, sửa đổi điều kiện đối với người hiến sống và việc xác định chết não. Cụ thể, nâng độ tuổi người hiến bộ phận cơ thể khi còn sống cho người không phải là thành viên gia đình lên từ đủ 25 tuổi. Trường hợp người chết không đăng ký hiến, việc lấy mô, bộ phận cơ thể người, lấy xác chỉ được thực hiện khi đủ hai điều kiện: Người đó có nguyện vọng hiến trước khi chết; hình thức thể hiện và phương thức xác định nguyện vọng do Chính phủ quy định; được thành viên gia đình hoặc người đại diện của người hiến đồng ý. Người đồng ý cho hiến phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính xác thực của nguyện vọng hiến của người hiến.

Cùng với đó, mở rộng nguồn hiến gắn với kiểm soát chặt chẽ điều kiện người hiến. Trong đó, lấy mô, bộ phận cơ thể người sau khi chết đối với người đã được xác định là chết tuần hoàn. Người dưới 18 tuổi được đăng ký hiến và được hiến bộ phận cơ thể sau khi chết não, chết tuần hoàn. Điều kiện là đã đăng ký hiến, hoặc có nguyện vọng trước khi chết và được người đại diện đồng ý.

Đáng chú ý, người dưới 18 tuổi được hiến mô tái sinh khi còn sống: Người từ đủ 15 tuổi đến dưới 18 tuổi hiến cho người là thành viên gia đình; Người dưới 15 tuổi hiến cho cha, mẹ, anh, chị, em ruột; Chỉ thực hiện khi không có người hiến trưởng thành phù hợp, sau khi được tư vấn và có sự đồng ý của người đại diện và người hiến; không áp dụng đối với máu và thành phần máu. Trường hợp cấp cứu để cứu sống người bệnh là cha, mẹ, anh, chị, em ruột, được lấy mô tái sinh của người không có đăng ký hiến nếu đáp ứng điều kiện về sức khỏe và các điều kiện nêu trên.

Nguyên tắc, điều kiện hiến, nhận tinh trùng, noãn, phôi. Trong đó, người vợ có nguyện vọng được nhận tinh trùng của người chồng đã chết, chết não, chết tuần hoàn hoặc phôi của chính hai vợ chồng để sinh con. Lấy tinh trùng, noãn, mô tinh hoàn, mô buồng trứng của người dưới 18 tuổi để bảo tồn khả năng sinh sản.

Đánh giá tác động kỹ lưỡng hệ lụy về tâm lý, đạo đức, xã hội

Báo cáo thẩm tra dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi), ông Nguyễn Đắc Vinh, Chủ nhiệm Uỷ ban Văn hoá và Xã hội cho biết, quy định người dưới 18 tuổi hiến mô, bộ phận cơ thể người, hiến xác là chính sách mới so với Luật hiện hành nhằm tạo thêm cơ hội cứu chữa cho người bệnh, nhất là đối với bệnh nhi cần mô, bộ phận cơ thể có kích thước, đặc điểm giải phẫu phù hợp, đồng thời tôn trọng nguyện vọng hiến tặng của người dưới 18 tuổi và gia đình. Ủy ban ghi nhận mục đích nhân văn, nhân đạo của chính sách, tuy nhiên, người dưới 18 tuổi, nhất là trẻ em là chủ thể được bảo vệ đặc biệt, do đó, đề nghị tiếp tục đánh giá tác động kỹ lưỡng hệ lụy về tâm lý, đạo đức, xã hội, nguy cơ lợi dụng quan hệ phụ thuộc để tạo áp lực, cưỡng ép lấy mô, bộ phận cơ thể, trên cơ sở đó tiếp tục nghiên cứu các quy định chặt chẽ để bảo đảm ý nghĩa tốt đẹp của chính sách.

Liên quan đến hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể ở người, Ủy ban cơ bản tán thành điều kiện chung đối với người hiến mô từ đủ 18 tuổi trở lên; bổ sung quy định về việc lấy bộ phận cơ thể sau chết tuần hoàn; nâng độ tuổi người hiến khi còn sống cho người không phải thành viên gia đình; nguyên tắc điều phối bộ phận cơ thể người thống nhất toàn quốc.

Tuy nhiên, Ủy ban đề nghị Chính phủ quy định thống nhất về nguyện vọng hiến trước khi chết là căn cứ hiến mô, bộ phận cơ thể người sau khi chết não, chết tuần hoàn. Tiếp tục rà soát, quy định rõ ràng, hợp lý các tiêu chí xác định thứ tự ưu tiên ghép bộ phận cơ thể người, đồng thời, trong quá trình xây dựng văn bản quy định chi tiết, đặc biệt lưu ý cách thức tính điểm xác định ưu tiên, nghiên cứu triển khai thuật toán bảo đảm điều phối minh bạch, khách quan.

Theo báo cáo của Chính phủ, tính đến tháng 3/2026, cả nước đã thực hiện tổng số 11.187 ca ghép bộ phận cơ thể người (trong đó thận: 9.969 ca; gan: 1.005 ca; tim: 177 ca; phổi: 27 ca). Số lượng ca ghép tạng ở nước ta hiện nay đang chủ yếu là ghép tạng từ người cho sống với 10.225 ca trên 11.187 ca chiếm 91,4%, số ca ghép từ người cho chết não chỉ chiếm khoảng 8,6%.