Hoàn thiện cơ chế kiểm soát tại điểm bán, nguồn cung và chất lượng thuốc lá

Làm rõ phạm vi sản phẩm, hành vi bị cấm

Thảo luận tại Tổ về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, ĐBQH Tô Huy Vũ nhất trí với sự cần thiết sửa đổi luật nhằm bảo vệ sức khỏe nhân dân, ngăn ngừa việc sử dụng thuốc lá trong thanh thiếu niên và giảm phơi nhiễm khói thuốc.

Đại biểu ghi nhận dự thảo đã cụ thể hóa quy định về thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng; bổ sung quy định cấm trưng bày, kiểm soát bán hàng trên môi trường điện tử; đồng thời duy trì các công cụ cấp phép kinh doanh và kiểm soát đầu tư sản xuất thuốc lá. Tuy nhiên, những hạn chế trong thực thi luật không chỉ xuất phát từ thiếu quy định mà còn liên quan đến việc nhận diện sản phẩm, tuân thủ tại điểm bán, khả năng tiếp cận dịch vụ cai nghiện và nguồn lực thực hiện. Vì vậy, việc sửa đổi cần giải quyết đúng nguyên nhân, bảo đảm quy định rõ ràng, khả thi và được áp dụng thống nhất.

Quang cảnh thảo luận Tổ 1 (Hà Nội). Ảnh: Phi Long

Về phạm vi điều cấm, ĐBQH Tô Huy Vũ cho rằng việc quy định riêng đối với sản phẩm hoàn chỉnh, thiết bị, bộ phận chứa nguyên liệu và nguyên liệu có thể ngăn tình trạng tháo rời sản phẩm để né tránh lệnh cấm. Tuy nhiên, Chính phủ cần làm rõ căn cứ nhận diện linh kiện thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và cách phân biệt với hàng hóa có nhiều công dụng hợp pháp, bảo đảm thống nhất trong kiểm tra, xử lý từ khâu nhập khẩu đến lưu thông trong nước.

"Đề nghị làm rõ cách nhận diện sản phẩm không chứa nicotine, ranh giới giữa nguyên liệu thuốc lá với thuốc và nguyên liệu làm thuốc được phép sử dụng. Các tiêu chí quyết định phạm vi điều cấm cần được quy định đủ rõ trong luật, tránh để cơ quan thực thi phải tự suy luận", ĐBQH Tô Huy Vũ nhấn mạnh.

Đối với đề xuất giao Chính phủ bổ sung sản phẩm thuộc diện quản lý, cấm sử dụng căn cứ vào tình hình thực tế, đại biểu đồng tình với yêu cầu chủ động xử lý khi xuất hiện sản phẩm mới. Tuy nhiên, luật cần xác định rõ tiêu chí, căn cứ khoa học và nguyên tắc công bố trước khi áp dụng, bởi việc bổ sung có thể ảnh hưởng trực tiếp đến người dân, doanh nghiệp. Đồng thời, cần thống nhất quy định về cấm sử dụng với cấm sản xuất, kinh doanh, vận chuyển, tránh tình trạng mỗi cơ quan hiểu và áp dụng khác nhau.

ĐBQH Tô Huy Vũ cũng ủng hộ quy định cấm trưng bày thuốc lá và phương án chỉ đưa bảng giá, sản phẩm cho khách xem khi được hỏi mua. Tuy nhiên, dự thảo nghị định cần quy định cụ thể trường hợp được phép xuất trình sản phẩm và cách thực hiện để người bán, cơ quan kiểm tra có căn cứ áp dụng thống nhất.

ĐBQH Tô Huy Vũ (Hà Nội) phát biểu thảo luận tại Tổ 1. Ảnh: Phi Long

Ngoài ra, về quy định chuyển tiếp, đại biểu đề nghị giải trình rõ căn cứ cho phép điểm bán lẻ tiếp tục trưng bày trong sáu tháng, trong khi bán buôn phải thực hiện lệnh cấm ngay khi luật có hiệu lực. Đối với người chưa đủ 18 tuổi, dù pháp luật đã nghiêm cấm bán thuốc lá nhưng tình trạng vi phạm vẫn phổ biến. Đại biểu đồng tình với việc bổ sung quyền từ chối bán khi người mua không chứng minh được đủ tuổi, đồng thời đề nghị giữ yêu cầu treo biển không bán thuốc lá cho người chưa đủ 18 tuổi để người bán và người mua dễ nhận biết.

Về khoảng cách 100m giữa điểm bán thuốc lá với cơ sở giáo dục, cơ sở y tế, ĐBQH Tô Huy Vũ đề nghị làm rõ phạm vi áp dụng khi dự thảo thay danh sách cơ sở cụ thể bằng khái niệm rộng hơn. Cần giải trình cách xử lý đối với điểm bán đang hoạt động hợp pháp, công khai căn cứ xác định khoảng cách và có phương án xử lý khi xuất hiện cơ sở giáo dục, y tế mới gần điểm bán hiện hữu.

Làm rõ điều cấm, bảo đảm cơ chế bảo vệ người chưa thành niên khả thi

Đối với quy định sản lượng thuốc lá được phép sản xuất, nhập khẩu để tiêu thụ trong nước phải phù hợp với nhu cầu thị trường, đại biểu đề nghị Chính phủ làm rõ cách xác định nhu cầu, nguyên tắc phân bổ sản lượng cho từng doanh nghiệp và cơ chế điều chỉnh. Việc phân bổ cần bảo đảm công khai, minh bạch, đồng thời thống nhất với mục tiêu giảm nhu cầu sử dụng, giảm nguồn cung và giảm khả năng tiếp cận thuốc lá.

Về công bố tiêu chuẩn áp dụng đối với xì gà, thuốc lá sợi, thuốc lào, ĐBQH Tô Huy Vũ đồng tình với yêu cầu bổ sung để tăng cường quản lý chất lượng. Tuy nhiên, cần xác định rõ chủ thể có trách nhiệm công bố, phân định trách nhiệm giữa các khâu nhập khẩu, bán buôn, bán lẻ, tránh yêu cầu công bố lặp lại đối với cùng một sản phẩm nhưng vẫn bảo đảm khả năng kiểm tra, truy trách nhiệm khi có vi phạm.

Về ngoại lệ phục vụ nghiên cứu, kiểm nghiệm, giám định, đại biểu đề nghị tách thành quy định riêng, áp dụng rõ ràng đối với sản phẩm, thiết bị và nguyên liệu; xác định cụ thể những hoạt động được phép cùng điều kiện kiểm soát, tránh việc chỉnh lý câu chữ làm thu hẹp ngoại lệ và gây vướng mắc trong thực thi.

Đại biểu ghi nhận dự kiến kinh phí triển khai ban đầu khoảng 2–3 tỷ đồng cùng các nguồn ngân sách, Quỹ Phòng bệnh và nguồn hợp pháp khác. Tuy nhiên, do nguồn lực thực hiện còn hạn chế, Chính phủ cần làm rõ việc bố trí kinh phí, phân công nhiệm vụ giám định, kiểm tra, xử lý hàng hóa và hỗ trợ cai nghiện để bảo đảm các quy định mới có thể triển khai khi luật có hiệu lực.

Đối với quy định về cai nghiện thuốc lá, ĐBQH Tô Huy Vũ đề nghị thống nhất thời điểm áp dụng quy định mới và bãi bỏ quy định giao Chính phủ quy định điều kiện thành lập, hoạt động từ ngày 1/3/2027, bảo đảm đồng bộ phương án bỏ điều kiện kinh doanh và chuyển sang quản lý theo yêu cầu chuyên môn.

ĐBQH Tô Huy Vũ đề nghị bổ sung bảng đối chiếu từng hạn chế được nêu trong Báo cáo tổng kết thi hành Luật với giải pháp tương ứng, làm rõ nội dung xử lý trong luật, nội dung đã được quy định tại pháp luật khác, nội dung giao nghị định hoặc tổ chức thực hiện và những vấn đề cần lộ trình tiếp theo. Theo đại biểu, trọng tâm hoàn thiện là xác định rõ phạm vi các điều cấm, bảo đảm cơ chế bảo vệ người chưa thành niên có thể thực hiện được, tăng khả năng tiếp cận hỗ trợ cai nghiện và chuẩn bị đồng bộ các quy định hướng dẫn, nguồn lực thi hành. Qua đó, các quy định mới vừa phát huy hiệu quả bảo vệ sức khỏe, vừa giúp người dân và doanh nghiệp nhận biết, tuân thủ đúng pháp luật.

Hoàn thiện quy định, bảo đảm quyền lợi các nhóm yếu thế

Cũng tại thảo luận tổ về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trẻ em, Luật Người khuyết tật, Luật Khám bệnh, chữa bệnh, Luật Dược, Luật Người cao tuổi và Luật Bảo hiểm y tế, ĐBQH Tô Huy Vũ cơ bản tán thành sự cần thiết ban hành Luật và việc trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp này.

Góp ý về Luật Trẻ em, đại biểu tán thành chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm đối với cơ sở cung cấp dịch vụ bảo vệ trẻ em. Tuy nhiên, dự thảo bãi bỏ Điều 56 cũng đồng thời bỏ yêu cầu người đại diện cơ sở không bị truy cứu trách nhiệm hình sự, xử lý vi phạm hành chính về hành vi xâm hại trẻ em.

Các đại biểu tham gia thảo luận tại Tổ 1. Ảnh: Phi Long

Đại biểu đề nghị bổ sung yêu cầu này vào khoản 1 Điều 58, áp dụng đối với người đại diện, người đứng đầu cơ sở và người trực tiếp làm việc với trẻ em. Đây là điều kiện cần thiết để bảo vệ trẻ em, đồng thời không trái với chủ trương cắt giảm tiền kiểm. Bên cạnh đó, cần quy định rõ cơ quan tiếp nhận thông báo của cơ sở cũng là cơ quan chịu trách nhiệm kiểm tra và có thẩm quyền đình chỉ hoạt động, tránh tình trạng cơ sở nằm ngoài phạm vi quản lý của một cơ quan cụ thể.

Đối với Luật Người khuyết tật, ĐBQH Tô Huy Vũ đề nghị bổ sung quy định chuyển tiếp, theo đó giấy xác nhận khuyết tật đã cấp trước ngày Luật có hiệu lực tiếp tục được sử dụng cho đến khi được cấp lại hoặc thu hồi theo quy định. Quy định này sẽ tránh việc người khuyết tật phải thực hiện lại thủ tục khi pháp luật thay đổi. Đồng thời, đại biểu cũng đề nghị giữ quy định về quyền của người khuyết tật hoặc người đại diện hợp pháp được đề nghị xác định lại mức độ khuyết tật khi có sự kiện làm thay đổi mức độ khuyết tật. Theo đại biểu, việc giao Chính phủ quy định thủ tục là phù hợp, nhưng quyền được đề nghị phải được quy định trong Luật.

Kiểm soát ngoại lệ công bố giá thuốc

Liên quan đến Luật Dược, ĐBQH Tô Huy Vũ đề nghị làm rõ quy định cho phép công bố giá bán buôn thuốc dự kiến sau khi đã bán lô thuốc đầu tiên trong một số trường hợp. Theo hồ sơ, các trường hợp này gồm thuốc phóng xạ có hạn dùng ngắn; thuốc phục vụ quốc phòng, an ninh, khắc phục sự cố, thiên tai, thảm họa; thuốc cấp cứu, chống độc, chống thải ghép; và thuốc chẩn đoán, dự phòng, điều trị bệnh truyền nhiễm nhóm A.

"Cần quy định rõ các nhóm thuốc hoặc tiêu chí xác định ngay trong Luật, đồng thời giới hạn thời gian công bố sau khi bán, tránh để ngoại lệ trở thành cách né tránh nghĩa vụ công bố giá trước", ĐBQH Tô Huy Vũ nhấn mạnh.

Đối với Luật Người cao tuổi, đại biểu đề nghị áp dụng cách tiếp cận tương tự quy định về cơ sở bảo vệ trẻ em. Theo đó, Luật cần quy định tối thiểu về nghĩa vụ thông báo, yêu cầu an toàn và căn cứ đình chỉ hoạt động của cơ sở chăm sóc người cao tuổi. Các nội dung này cần được bổ sung vào danh mục văn bản quy định chi tiết để ban hành kịp thời, bảo đảm có hiệu lực đồng bộ với Luật. Đại biểu nhấn mạnh người cao tuổi và người khuyết tật sống tại cơ sở chăm sóc đều là những nhóm cần được bảo vệ đặc biệt.

Về Luật Bảo hiểm y tế, ĐBQH Tô Huy Vũ đề nghị làm rõ nhóm “người hoạt động không chuyên trách hưởng phụ cấp từ ngân sách nhà nước theo quy định của pháp luật về chính quyền địa phương” tại điểm g khoản 1 Điều 12. Theo đó, từ ngày 1/6/2026, chức danh người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã không còn được bố trí. Tuy nhiên, dự thảo vẫn duy trì nhóm đối tượng này mà chưa xác định rõ những chức danh nào còn thuộc diện áp dụng, ai có trách nhiệm đóng bảo hiểm y tế và những người trước đây thuộc nhóm này hiện tham gia theo diện nào.

Đại biểu đề nghị Chính phủ làm rõ ba nội dung trên trước khi Quốc hội biểu quyết. Nếu nhóm còn lại là các chức danh phó các hội, đoàn thể ở cấp xã thì cần quy định cụ thể trong Luật. Trong đó, mục tiêu là bảo đảm không người dân nào bị gián đoạn thẻ bảo hiểm y tế chỉ vì việc sắp xếp tổ chức bộ máy.