Đề xuất người dưới 15 tuổi khi còn sống được hiến mô cho anh, chị, em ruột

Dự thảo Luật đề xuất bổ sung một số trường hợp hiến mô, bộ phận cơ thể người, trong đó có: Người từ đủ 15 tuổi đến dưới 18 tuổi được hiến mô tái sinh khi còn sống để điều trị cho người là thành viên gia đình khi không có người hiến trưởng thành phù hợp, sau khi được tư vấn và được người đại diện theo pháp luật của người đó và người hiến đồng ý, trừ hiến máu và các thành phần máu.

Đại biểu Trần Thị Hoa Ry (đoàn Cà Mau) nhìn nhận, đây là chính sách cần quy định thận trọng, bởi những người chưa thành niên thuộc nhóm cần được pháp luật bảo vệ đặc biệt. Đồng thời, quan hệ gia đình trong trường hợp này vừa là cơ sở của hành vi hiến mang tính nhân đạo nhưng cũng có thể tạo ra áp lực về tâm lý, tình cảm đối với người hiến.

Vì vậy, đại biểu cho rằng nếu chỉ có sự đồng ý của người đại diện theo pháp luật là chưa đủ, điều quan trọng hơn là phải xác định được ý chí, nguyện vọng độc lập của người hiến.

Đại biểu Trần Thị Hoa Ry. Ảnh: Media QH

Bà đề nghị trong dự thảo luật cần thể hiện rõ 3 điều kiện đó là: Phải có sự đồng ý trực tiếp, tự nguyện của người chưa thành niên và người đó có quyền thay đổi quyết định trước khi hiến, lấy mô. Người hiến phải được cung cấp đầy đủ thông tin, tư vấn phù hợp với độ tuổi về lợi ích, nguy cơ và hậu quả có thể xảy ra. Cuối cùng cần có cơ chế đánh giá và giám sát độc lập để đảm bảo việc hiến, lấy không xuất phát từ ép buộc, gây áp lực hoặc xung đột lợi ích trong gia đình.

"Với người chưa thành niên, nguyên tắc cần được đặt ra là lợi ích và sự an toàn của người hiến phải được ưu tiên, kể cả khi mục đích hiến là để cứu chữa người thân", nữ đại biểu nhấn mạnh.

Phát biểu cùng nội dung, đại biểu Trương Hồ Hải (đoàn An Giang) đánh giá khái niệm "thành viên gia đình" rất rộng, cần quy định hẹp lại, cụ thể chỉ có anh, chị, em ruột.

Ông Hải cho biết, những người dưới 15 tuổi vẫn có thể hiến để điều trị các bệnh lý về máu ác tính, ung thư máu, suy tủy đòi hỏi độ tương thích lâm sàng rất cao (tỷ lệ tương thích cao nhất ở anh, chị, em ruột).

Đại biểu Trương Hồ Hải. Ảnh: Media QH

Nếu bệnh nhi 6 tuổi mắc ung thư máu cấp tính và chỉ có một chị ruột 10 tuổi tương thích, việc lấy tủy, tế bào, hiến mô có thể tái tạo, không gây tổn hại vĩnh viễn cho người chị nhưng là con đường sống duy nhất của bệnh nhi. Vì vậy, rào cản độ tuổi 15 tuổi sẽ tước đi cơ hội sống của bệnh nhân nhi ngay cả khi có nguồn hiến phù hợp.

Đại biểu dẫn kinh nghiệm quốc tế (Mỹ, châu Âu) vẫn cho phép trẻ em hiến mô, tế bào gốc cho anh, chị, em ruột, với điều kiện tuân thủ quy trình đánh giá y khoa và tâm lý độc lập, có sự đồng ý của đại diện hợp pháp.

Ông kiến nghị cho phép người dưới 15 tuổi được hiến mô tái sinh khi còn sống và chỉ áp dụng cho anh, chị, em ruột khi có sự đồng ý của cha mẹ/người giám hộ; bổ sung quy trình đánh giá tâm lý, y khoa độc lập nhằm bảo đảm lợi ích tối cao của trẻ em.

Cần tôn trọng ý nguyện của người hiến sau khi chết

Phát biểu sau đó, đại biểu Lý Anh Thư (đoàn An Giang) thống nhất với ý kiến 2 đại biểu trên.

Về tôn trọng ý nguyện hiến sau khi chết, đại biểu cho biết, dự thảo chưa xác định rõ giá trị pháp lý của nguyện vọng bằng lời nói.

Đại biểu Lý Anh Thư. Ảnh: Media QH

Bà đề nghị chỉnh lý theo hướng: "Người đủ từ 18 tuổi trở lên đã đăng ký hiến bộ phận cơ thể sau khi chết thì việc lấy bộ phận cơ thể được thực hiện theo phạm vi đăng ký hiến và các điều kiện khác của luật. Cơ sở khám bệnh, chữa bệnh có trách nhiệm thông báo, giải thích và phối hợp với gia đình người hiến.

Trường hợp chưa đăng ký hiến, nguyện vọng hiến trước khi chết phải thể hiện bằng văn bản hoặc ghi nhận trong hồ sơ có người chứng kiến không có quyền lợi liên quan. Việc lấy bộ phận cơ thể phải được đại diện gia đình đồng ý bằng văn bản".

Nữ đại biểu cho rằng khi quy định rành mạch như trên sẽ giúp nhân viên y tế xử lý kịp thời, tôn trọng ý nguyện của người hiến và bảo vệ được gia đình trước những tranh chấp có thể xảy ra.

Đại biểu Trần Thị Hoa Ry cho biết, dự thảo cho phép lấy xác đối với trường hợp người chết không xác định được nơi cư trú cuối cùng và có giấy chứng tử do UBND cấp xã cấp nơi người đó chết, mặc dù người đó chưa đăng ký hiến xác. Đại biểu đề nghị cân nhắc kỹ quy định này vì liên quan trực tiếp đến nguyên tắc tự nguyện.

"Nếu một người khi còn sống không đăng ký hiến xác, không thể hiện ý chí đồng ý bằng lời nói hoặc văn bản thì việc không xác định được nơi cư trú cuối cùng không thể coi là căn cứ để suy đoán người đó đồng ý hiến xác. Không xác định được nơi cư trú là tình trạng quản lý hành chính chứ không phải là thể hiện ý chí hiến xác. Hai vấn đề này về bản chất pháp lý là hoàn toàn khác nhau", đại biểu phân tích.

Nếu luật một mặt xác định việc hiến, lấy mô, bộ phận cơ thể người và hiến xác phải dựa trên nguyên tắc tự nguyện, nhưng mặt khác lại cho phép lấy xác khi không có căn cứ xác định ý chí tự nguyện của người chết thì dẫn đến thiếu thống nhất.

Đại biểu đề nghị làm rõ cơ sở pháp lý, đạo đức và thực tiễn của quy định này.