Đề xuất Nhà nước bù đắp chi phí nếu giá điện chưa được điều chỉnh kịp thời

Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải

Ngày 21/9, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực.

Đề xuất áp dụng giá điện sinh hoạt theo giờ

Một trong những nội dung được Chính phủ đề xuất sửa đổi là cơ chế giá điện. Dự thảo bổ sung quy định áp dụng giá bán lẻ điện theo ba khung giờ cao điểm, thấp điểm và bình thường đối với khách hàng sinh hoạt khi điều kiện kỹ thuật cho phép.

Thứ trưởng Công Thương Nguyễn Việt Sơn cho biết, Chính phủ cũng đề xuất xây dựng lộ trình xóa bỏ bù chéo giá điện giữa các nhóm khách hàng theo định hướng tại Nghị quyết 70 của Bộ Chính trị. Việc xóa bỏ bù chéo được đề nghị tách bạch với chính sách hỗ trợ trực tiếp cho hộ nghèo, hộ chính sách và người dân tại các địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn.

Theo tờ trình, chính sách giá điện được sửa đổi theo hướng phản ánh đầy đủ các chi phí sản xuất, kinh doanh hợp lý, qua đó tạo điều kiện huy động nguồn lực đầu tư, bảo đảm an ninh năng lượng và phát triển bền vững hệ thống điện.

Dự thảo đồng thời bổ sung quy định Nhà nước có cơ chế bù đắp chi phí hợp lý trong trường hợp giá bán điện chưa kịp điều chỉnh nhằm bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô, an sinh xã hội.

Thừa ủy quyền Chính phủ, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Việt Sơn trình bày tờ trình dự thảo luật

Thẩm tra sơ bộ về dự thảo, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải cho biết, Thường trực Ủy ban cơ bản tán thành nguyên tắc giá điện được hình thành trên cơ sở chi phí hợp lý, hợp lệ, tạo điều kiện huy động nguồn lực đầu tư và phát triển thị trường điện cạnh tranh.

Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra cho rằng quy định giá hợp đồng mua bán điện phải "bảo đảm thu hồi đầy đủ" chi phí, vốn đầu tư và lợi nhuận hợp lý có thể dẫn đến cách hiểu Nhà nước bảo đảm kết quả tài chính cho nhà đầu tư.

Vì vậy, cơ quan này đề nghị quy định rõ giá điện được hình thành trên cơ sở chi phí hợp lý, hợp lệ, hiệu quả đầu tư, mức độ rủi ro và điều kiện thị trường. Việc xây dựng cơ chế giá không được chuyển toàn bộ rủi ro đầu tư, kinh doanh sang Nhà nước, bên mua điện hoặc người sử dụng điện.

Với cơ chế Nhà nước bù đắp chi phí khi giá điện chưa kịp điều chỉnh, Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường đề nghị làm rõ nguồn, phương thức, thời điểm xác nhận và cách xử lý các khoản chi phí này, tránh cách hiểu mặc nhiên phát sinh nghĩa vụ của ngân sách Nhà nước.

Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị làm rõ phạm vi, đối tượng và lộ trình xóa bỏ bù chéo giá điện. Theo đó, cần phân biệt chính sách này với việc hỗ trợ trực tiếp cho các nhóm yếu thế, bảo đảm nguồn lực hỗ trợ được công khai, minh bạch.

Mở rộng mua bán điện trực tiếp

Về mua bán và vận hành hệ thống điện, dự thảo mở rộng đối tượng tham gia cơ chế mua bán điện trực tiếp, trong đó có đơn vị bán lẻ điện; đồng thời giao Chính phủ quy định cụ thể về quy mô và điều kiện tham gia.

Đối với cơ chế này, cơ quan thẩm tra đề nghị bổ sung các nguyên tắc xác định đầy đủ, công bằng chi phí sử dụng lưới điện, điều độ, dự phòng và các dịch vụ hệ thống mà các bên tham gia phải chi trả.

Mục tiêu là tránh việc chi phí phát sinh từ nhóm khách hàng tham gia mua bán điện trực tiếp được chuyển sang các khách hàng còn lại.

Dự thảo cũng bổ sung quy định về các trường hợp ngừng, giảm mức cung cấp điện; làm rõ thời điểm bên bán điện được quyền ngừng cấp điện khi bên mua không thanh toán theo hợp đồng. Chính phủ sẽ quy định chi tiết trình tự ngừng, giảm cấp điện, phương pháp xác định và mức chi phí ngừng, cấp điện trở lại.

Ngoài ra, dự thảo bổ sung thẩm quyền của Bộ trưởng Bộ Công Thương trong việc phê duyệt khung giá bán buôn điện và quy định chuyển tiếp về cơ cấu biểu giá bán lẻ điện đối với khách hàng là cơ sở lưu trú du lịch.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội tán thành việc sửa đổi, bổ sung một số điều của dự thảo, đồng thời lưu ý chỉ sửa những nội dung thực sự cần thiết, có cơ sở đầy đủ; thực hiện nghiêm các quy định về kiểm soát quyền lực và phòng, chống lợi ích nhóm trong quá trình sửa luật.

Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực dự kiến được trình Quốc hội xem xét, thảo luận tại kỳ họp tháng 10/2026.