Đề xuất thành lập Ban Chỉ đạo quốc gia về khắc phục ô nhiễm không khí

Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang trình Thủ tướng Chính phủ xem xét thành lập Ban Chỉ đạo quốc gia về khắc phục ô nhiễm không khí. Động thái này được kỳ vọng tăng cường sự chỉ đạo thống nhất, nâng cao hiệu quả phối hợp giữa các bộ, ngành và địa phương trong xử lý tình trạng ô nhiễm không khí, vốn có tính chất liên vùng và ngày càng đặt ra nhiều thách thức đối với công tác quản lý môi trường.

Theo thông tin được các cơ quan báo chí đăng tải ngày 3/10/2026, sau khi Ban Chấp hành Trung ương ban hành Kết luận số 75-KL/TW, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 208/NQ-CP, xác định nhiệm vụ tập trung giải quyết ô nhiễm không khí tại Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh và các đô thị lớn.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang trình Thủ tướng Chính phủ xem xét thành lập Ban Chỉ đạo quốc gia về khắc phục ô nhiễm không khí.

Theo ông Lê Hoài Nam, Phó Cục trưởng Cục Môi trường, mục tiêu trong giai đoạn 2026-2030 là nâng cao chất lượng không khí tại các đô thị đặc biệt, hướng tới 80% số ngày trong năm có chỉ số chất lượng không khí (AQI) ở mức tốt và trung bình.

Để đạt mục tiêu này, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang triển khai nhiều nhóm giải pháp, bao gồm hoàn thiện chính sách, kiểm kê nguồn phát thải, kiểm soát các nguồn gây ô nhiễm, tăng cường quan trắc, dự báo và công khai dữ liệu chất lượng không khí.

Tăng cường phối hợp quản lý ô nhiễm không khí liên vùng

Cùng với đề xuất thành lập Ban Chỉ đạo quốc gia, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang xây dựng Quy chế phối hợp và các biện pháp quản lý chất lượng môi trường không khí liên vùng, liên tỉnh đối với các tỉnh phía Bắc, dự kiến trình Thủ tướng Chính phủ trong tháng 10/2026.

Theo định hướng, cơ chế phối hợp có thể được kích hoạt khi chỉ số AQI vượt 300 trên phạm vi liên vùng, liên tỉnh và kéo dài trong 3 ngày liên tục. Đây là ngưỡng chất lượng không khí rất xấu, đòi hỏi các cơ quan chức năng phối hợp ứng phó kịp thời.

Thực tế, ô nhiễm không khí không chỉ phát sinh trong phạm vi một địa phương. Bụi mịn và các chất ô nhiễm có thể phát tán theo điều kiện khí tượng, ảnh hưởng đến nhiều tỉnh, thành phố. Vì vậy, việc chỉ triển khai các biện pháp riêng lẻ tại từng địa phương có thể chưa đáp ứng yêu cầu xử lý những đợt ô nhiễm nghiêm trọng trên diện rộng.

Tại Vùng Thủ đô, sáu tỉnh, thành phố gồm Hà Nội, Bắc Ninh, Hưng Yên, Ninh Bình, Phú Thọ và Thái Nguyên đã ký Quy chế phối hợp Vùng Thủ đô trong quản lý môi trường, trong đó có nội dung phối hợp quản lý chất lượng không khí.

Cơ chế điều phối ở cấp quốc gia, nếu được thành lập và vận hành hiệu quả, sẽ góp phần tăng cường trách nhiệm của các cơ quan quản lý, thúc đẩy chia sẻ dữ liệu và thống nhất biện pháp xử lý khi chất lượng không khí diễn biến nghiêm trọng.

Kiểm soát nguồn phát thải, thúc đẩy cải thiện chất lượng không khí

Một trong những nhiệm vụ trọng tâm được Bộ Nông nghiệp và Môi trường xác định là tiếp tục kiểm kê phát thải, xây dựng cơ sở dữ liệu thống nhất về các nguồn gây ô nhiễm không khí. Việc này nhằm xác định quy mô, cơ cấu phát thải theo từng ngành, lĩnh vực và khu vực, làm cơ sở xây dựng lộ trình giảm phát thải phù hợp.

Trong lĩnh vực giao thông, Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh đang triển khai các công việc liên quan đến cấp phép, thiết lập mạng lưới cơ sở kiểm định khí thải xe mô tô, xe gắn máy, chuẩn bị cho việc kiểm định khí thải từ ngày 1/7/2027. Việc kiểm soát khí thải phương tiện cũng cần gắn với bảo đảm chất lượng nhiên liệu và phát triển các phương thức giao thông xanh.

Đối với nông nghiệp, giảm tình trạng đốt hở phụ phẩm sau thu hoạch được xác định là hướng ưu tiên. Thay vì đốt bỏ, phụ phẩm cần được thu gom, phân loại, xử lý và tái sử dụng, qua đó hình thành các chuỗi giá trị tuần hoàn, giảm phát thải và nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên.

Trong lĩnh vực công nghiệp, các giải pháp chuyển đổi công nghệ, chuyển đổi năng lượng và kiểm soát khí thải tiếp tục được thúc đẩy. Song song với đó, mạng lưới quan trắc chất lượng không khí được định hướng đầu tư, mở rộng; hệ thống dữ liệu phát thải và chất lượng không khí từng bước được kết nối từ cơ sở, địa phương đến cấp bộ.

Việc đề xuất thành lập Ban Chỉ đạo quốc gia về khắc phục ô nhiễm không khí cho thấy yêu cầu chuyển từ cách tiếp cận quản lý riêng lẻ sang phối hợp đồng bộ giữa các ngành, địa phương. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế sẽ phụ thuộc vào việc phân công rõ trách nhiệm, kiểm soát chặt nguồn phát thải, công khai dữ liệu và triển khai nhất quán các giải pháp giảm ô nhiễm.

Mục tiêu hướng tới 80% số ngày trong năm có AQI ở mức tốt và trung bình tại các đô thị đặc biệt trong giai đoạn 2026-2030 vì vậy không chỉ đòi hỏi cơ chế chỉ đạo thống nhất, mà còn cần những chuyển biến cụ thể trong giao thông, công nghiệp, xây dựng và sản xuất nông nghiệp.