Đề xuất xây dựng cơ chế xử lý hiệu quả vi phạm IUU trong Luật Đô thị đặc biệt

Sáng 10-6, UBND TPHCM tổ chức Hội nghị sơ kết đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ chống khai thác thủy sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU) 6 tháng đầu năm 2026 và phương hướng, nhiệm vụ 6 tháng cuối năm 2026.

Đồng chí Bùi Minh Thạnh trao khen thưởng cho các cá nhân, tập thể. Ảnh: MẠNH THẮNG

Quản chặt đội tàu "3 không"

Theo Ban Quản lý cảng cá TPHCM, sau 6 tháng đầu năm 2026, thành phố đã hoàn thành 100% nhiệm vụ hệ thống hóa công tác chỉ đạo, điều hành chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU) theo các khuyến nghị của Ủy ban châu Âu (EC). Công tác kiểm soát tàu cá, sản lượng bốc dỡ và truy xuất nguồn gốc thủy sản đang được thực hiện đồng bộ tại các cảng Lộc An, Tân Phước và Bình Châu. Toàn bộ quy trình tiếp nhận khai báo tàu cá đã được số hóa thông qua Hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử (eCDT). Việc xác nhận nguồn gốc thủy sản khai thác cũng được thực hiện theo quy trình hậu kiểm chặt chẽ.

Nhóm tàu "3 không" gồm không đăng ký, không đăng kiểm, không giấy phép cùng các tàu nằm bờ dài ngày cũng được quản lý riêng tại khu neo đậu tập trung, thực hiện điểm danh 100% thuyền viên và giám sát vị trí 24/24 giờ.

Các địa phương ven biển cũng tập trung xử lý những "điểm mù" trong quản lý tàu cá. Ông Võ Văn Thành Sang, Phó Chủ tịch UBND phường Vũng Tàu, cho biết địa phương hiện quản lý 635 tàu cá, trong đó có 532 tàu khai thác xa bờ. Đối với 56 tàu cá thuộc diện chưa đủ điều kiện (tính đến tháng 6-2026), phường đã tổ chức kiểm tra, chụp hình hiện trạng và gắn thiết bị định vị GPS cho 50 tàu đậu bờ lâu dài để theo dõi biến động. Danh sách các tàu này đã được bàn giao cho Đồn Biên phòng Bến Đá để giám sát chặt chẽ, kiên quyết không cho phép xuất bến khi chưa hoàn thiện thủ tục pháp lý.

Phường Vũng Tàu đã xác minh, xử lý toàn bộ 207 trường hợp tàu cá mất kết nối giám sát hành trình (VMS) trên biển. Từ tháng 4-2021 đến nay, địa phương không ghi nhận trường hợp tàu cá nào bị nước ngoài bắt giữ do vi phạm vùng biển nước ngoài.

Không để tàu cá mất kết nối thành khoảng trống pháp lý

Phát biểu kết luận hội nghị, Phó Chủ tịch UBND TPHCM Bùi Minh Thạnh, Trưởng Ban Chỉ đạo IUU TPHCM, đánh giá cao những nỗ lực của các đơn vị, cá nhân trong triển khai các nhiệm vụ chống khai thác IUU thời gian qua.

Ký kết lại quy chế phối hợp giữa các đơn vị. Ảnh: MẠNH THẮNG

Bên cạnh kết quả đạt được, công tác chống khai thác IUU vẫn còn một số hạn chế như tình trạng tàu cá mất kết nối thiết bị giám sát hành trình, tàu vượt ranh giới trên biển.

Phó Chủ tịch UBND TPHCM cho rằng, đây là vấn đề cốt lõi cần được phân tích kỹ cả nguyên nhân khách quan lẫn chủ quan. Nguồn lợi thủy sản trong vùng biển Việt Nam suy giảm khiến một bộ phận ngư dân phải vươn xa hơn để khai thác, thậm chí vượt sang vùng biển nước ngoài. Trong khi đó, việc thực thi pháp luật có lúc có nơi chưa triệt để, nhận thức chấp hành quy định của một bộ phận chủ tàu, thuyền trưởng còn hạn chế, phương thức khai thác chưa bền vững... tiếp tục gây sức ép lên nguồn lợi thủy sản.

Theo đồng chí Bùi Minh Thạnh, cần làm rõ những khoảng trống trong quản lý, giám sát, kiểm tra và xử lý.

Cụ thể, làm rõ thực trạng cho thuê tàu khai thác thủy sản. Hiện việc ký cam kết chấp hành quy định chủ yếu được thực hiện với chủ tàu, nhưng người trực tiếp điều khiển phương tiện và tham gia khai thác trên biển có thể là người thuê tàu. Hay một thực tế khác là nhiều tàu cá đã được mua bán nhưng chưa hoàn tất thủ tục sang tên... Do đó, ngành tư pháp nghiên cứu, tham mưu cho thành phố các cơ chế, giải pháp pháp lý xử lý dứt điểm.

Về nhiệm vụ 6 tháng cuối năm, đồng chí Bùi Minh Thạnh đề nghị đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ trong công tác quản lý, giám sát hoạt động khai thác thủy sản; đồng thời chủ động đề xuất giải pháp.

Theo đồng chí, việc xử lý vi phạm trên biển vẫn còn nhiều bất cập. Có trường hợp lực lượng chức năng phát hiện tàu vi phạm khi đang hoạt động trên biển, nhưng để xử lý phải dẫn giải phương tiện về đất liền bàn giao cho cơ quan chức năng, chi phí cho quá trình này lên tới hàng trăm triệu đồng. Vì vậy, trong góp ý dự thảo Luật Đô thị đặc biệt cần tính toán cơ chế, kèm những quy định chế tài để xử lý vi phạm.

Tàu cá không đủ điều kiện neo đậu trên địa bàn xã Long Hải (TPHCM). Ảnh: THÀNH HUY