Đề xuất xe điện lắp hệ thống cảnh báo âm thanh: Cần thiết nhưng phải linh hoạt cho phù hợp

Việc lắp đặt hệ thống AVAS đối với ô tô điện là cần thiết để đảm bảo an toàn giao thông. Ảnh minh họa

Từ tùy chọn đến bắt buộc

Trong dự thảo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường đối với xe ô tô đang được Cục Đăng kiểm Việt Nam lấy ý kiến, xuất hiện một nội dung đáng chú ý: Các loại xe điện chạy bằng pin thuần điện (BEV hoặc PEV) sẽ phải trang bị hệ thống cảnh báo âm thanh AVAS (Acoustic Vehicle Alerting System). Đây là hệ thống được thiết kế riêng cho các phương tiện giao thông đường bộ có độ ồn thấp, nhằm phát ra âm thanh cảnh báo để người xung quanh có thể nhận biết sự hiện diện của xe.

Theo dự thảo, hệ thống AVAS phải tự động kích hoạt khi xe di chuyển ở tốc độ dưới 20 km/h hoặc khi lùi xe. Trong trường hợp xe đã có âm thanh cảnh báo khi lùi, hệ thống AVAS không cần tạo thêm âm thanh cho tình huống này. Đáng chú ý, dự thảo quy định khi khởi động xe, AVAS sẽ mặc định ở chế độ kích hoạt, dù người lái có thể có công tắc hoặc núm điều khiển để tạm vô hiệu hệ thống. Không chỉ dừng ở yêu cầu trang bị, dự thảo còn đặt ra những tiêu chuẩn khá chi tiết cho loại âm thanh mà AVAS được phép phát ra.

Theo đó, âm thanh phải liên tục, thay đổi tự động theo tốc độ để biểu thị hành vi của xe, đồng thời không được gây nhầm lẫn với còi ưu tiên, chuông báo cháy, hay mô phỏng tiếng động vật. Những quy định này cho thấy cơ quan soạn thảo không chỉ quan tâm đến việc “có tiếng”, mà còn đến chất lượng và tính an toàn của âm thanh cảnh báo trong môi trường giao thông hỗn hợp.

Theo đại diện Phòng Phương tiện giao thông đường bộ, Cục Đăng kiểm Việt Nam, QCVN 09:2024/BGTVT đã có quy định về AVAS nhưng ở dạng không bắt buộc. Lý do khiến cơ quan này đề xuất chuyển sang bắt buộc lần này là bối cảnh thị trường đã thay đổi. Lý giải cho sự thay đổi trên, vị đại diện này cho rằng, trước đây, tại một số thị trường châu Âu hay Nhật Bản, hệ thống AVAS đã xuất hiện nhưng chỉ ở dạng tùy chọn. Vậy nên nếu áp dụng bắt buộc sẽ gây khó khăn cho ô tô nhập khẩu.

Tuy nhiên, hiện châu Âu đã đưa hệ thống AVAS trở thành trang bị bắt buộc trên ô tô điện và lượng xe không được trang bị hệ thống này nhập khẩu vào đã không còn. Do đó việc bắt buộc xe ô tô điện phải có hệ thống AVAS vào thời điểm này là phù hợp. Cũng theo Cục Đăng kiểm Việt Nam, xe thuần điện có thể di chuyển ở tốc độ thấp mà người xung quanh khó nhận biết bằng tiếng động cơ, và việc bắt buộc AVAS nhằm tăng bảo vệ an toàn cho người đi bộ, đi xe máy, xe đạp.

Dự thảo của Cục Đăng kiểm đang trong giai đoạn lấy ý kiến. Nếu được thông qua, quy chuẩn mới sẽ thay thế QCVN 09:2024/BGTVT. Việc chuyển từ “khuyến khích” sang “bắt buộc” đối với AVAS được đánh giá là phù hợp với xu hướng quốc tế, đồng thời không còn gây rào cản lớn cho thị trường nhập khẩu như giai đoạn trước. Tuy nhiên, câu chuyện không dừng ở việc ban hành quy định.

Điều quan trọng là làm sao để AVAS thực sự phát huy tác dụng trong điều kiện giao thông đặc thù của Hà Nội, nơi tiếng ồn đô thị vốn đã phức tạp và người tham gia giao thông có thói quen dựa vào nhiều giác quan khác nhau. Dự thảo đã có những quy định chi tiết về cách đo âm thanh trong kiểm tra an toàn kỹ thuật đối với xe mới, nhưng việc kiểm tra định kỳ và xử lý các trường hợp vô hiệu hóa AVAS cũng cần được tính đến.

Việc vận hành hệ thống AVAS cần phù hợp tại những ngã tư có lượng phương tiện giao thông cao hoặc xảy ra ùn tắc. Ảnh minh họa

Cần thiết nhưng phải linh hoạt cho phù hợp

Theo các chuyên gia, động cơ điện vận hành gần như không gây tiếng ồn ở dải tốc độ thấp dưới 20-30 km/h. Ở dải tốc độ này, tiếng ồn từ lốp ma sát với mặt đường và tiếng cản gió chưa đủ lớn để người đi bộ nhận biết xe đang tiếp cận. Chuyên gia giao thông, TS Khương Kim Tạo cho rằng, việc tích hợp thêm âm thanh cảnh báo khi chạy dưới 20 km/h là một quy định tốt, giúp cảnh báo cho người đi bộ, xe đạp và người yếu thế nhận biết sự hiện diện của xe để phòng tránh tai nạn.

“Hiện nay, nhiều nước đã khuyến cáo và áp dụng tiếng kêu cho camera lùi để cảnh báo người xung quanh, điều này rất tốt cho an toàn giao thông”, TS Khương Kim Tạo nói.

Tuy nhiên, chuyên gia giao thông này cũng lưu ý rằng, việc áp dụng quy chuẩn quốc tế cần có sự cân nhắc và đưa ra quy định cụ thể để phù hợp với điều kiện giao thông và phương tiện ở nước ta. Đặc biệt là mức độ tiếng kêu của hệ thống AVAS cần được quy định sao cho đủ cảnh báo mà không gây ồn ào, loạn âm thanh.

Với tình hình giao thông ở Việt Nam, đặc biệt là các đô thị lớn như Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh nơi tình trạng ùn tắc giao thông thường xuyên xảy ra, việc quy định giới hạn tốc độ phương tiện ở ngưỡng nào thì phải kích hoạt hệ thống AVAS là rất cần thiết bởi nếu tại các ngã tư đông xe, những phương tiện chạy dưới 20 km/h đều đồng loạt phát tín hiệu cảnh báo sẽ gây ra tình trạng náo loạn thật sự.

“Theo tôi, quy định hợp lý nhất là chế độ lùi thì xe tự động phát âm thanh. Còn chế độ chạy tiến nên để mặc định là tắt, và chỉ phát tiếng kêu khi người lái chủ động bật. Khi xe đi vào những vùng đông người, tài xế có thể bật âm thanh để cảnh báo. Khi tham gia giao thông bình thường tại các nút giao, cứ nhích từng chút một mà xe nào cũng kêu thì không ổn”, TS Khương Kim Tạo nói.

Đồng quan điểm trên, chuyên gia giao thông Nguyễn Văn Thanh, nguyên Chủ tịch Hiệp hội Vận tải ô tô Việt Nam cho rằng, việc lắp đặt hệ thống AVAS cho ô tô điện là cần thiết để đảm bảo an toàn giao thông nhưng nên có thêm công tắc để người điều khiển phương tiện chủ động bật/tắt hệ thống cảnh báo tùy theo điều kiện giao thông cho phù hợp. Khi giao thông thuận lợi, vắng vẻ, hệ thống có thể được kích hoạt còn khi đường đông, ùn tắc có thể tắt công tắc. Trong điều kiện tắc đường, phương tiện chen chúc mà các xe điện đồng loạt phát cảnh báo dễ gây ra tình trạng ô nhiễm tiếng ồn.