Đề xuất xử lý hình sự người trốn đăng ký, sơ tuyển sức khỏe nghĩa vụ quân sự

Liên quan đến vi phạm nghĩa vụ quân sự, đại biểu Huỳnh Văn Hung (Chỉ huy trưởng BCH Quân sự TP Cần Thơ) cho biết Điều 332 của Bộ luật Hình sự hiện hành đã quy định về tội trốn tránh nghĩa vụ quân sự.

Tại dự thảo Bộ luật quy định tại Điều 324: Người nào không chấp hành quyết định gọi khám sức khỏe nghĩa vụ quân sự, quyết định gọi nhập ngũ, quyết định, lệnh gọi tập trung huấn luyện, diễn tập, kiểm tra sẵn sàng động viên, sẵn sàng chiến đấu đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm, thì bị phạt cải tạo không giam giữ đến 2 năm hoặc phạt tù từ 3 tháng đến 2 năm.

Đại biểu Huỳnh Văn Hung. Ảnh: Media QH

Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây thì bị phạt tù từ 1 năm đến 5 năm, gồm: tự gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của mình để trốn tránh nghĩa vụ; phạm tội trong thời chiến; lôi kéo người khác phạm tội.

Từ thực tiễn trên, đại biểu đề nghị bổ sung thêm một số hành vi không chấp hành quyết định gọi đăng ký nghĩa vụ quân sự và quyết định gọi sơ tuyển sức khỏe nghĩa vụ quân sự vào dự thảo.

Theo ông, việc này để đảm bảo thống nhất, đồng bộ với các quy định tại khoản 8, Điều 3, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 9 luật về quân sự, quốc phòng có hiệu lực từ 1/9.

Nghĩa vụ quân sự là nghĩa vụ vẻ vang của công dân được thực hiện theo các bước chặt chẽ, bước trước làm cơ sở để thực hiện bước sau, không thể thiếu bước nào. Nếu không quy định xử lý hình sự ở các hành vi trốn tránh đăng ký nghĩa vụ quân sự hoặc sơ tuyển sức khỏe nghĩa vụ quân sự sẽ không thể phòng ngừa sớm, từ xa các hành vi vi phạm nghĩa vụ quân sự.

Đại biểu nêu thực tế có công dân cố tình trốn tránh nghĩa vụ quân sự, chấp nhận phạt hành chính 10 năm liền để trốn tránh.

Đại biểu Phạm Hùng Hưng (Phó Tư lệnh Quân khu 2) đề nghị bổ sung các hành vi không chấp hành quyết định gọi đăng ký nghĩa vụ quân sự và quyết định gọi sơ tuyển sức khỏe nghĩa vụ quân sự để có cơ sở xử lý hình sự.

Theo ông đề xuất này sẽ góp phần tăng thêm hiệu lực, hiệu quả công tác tuyển quân hiện nay.

Tăng nặng mức hình phạt không phải vì mục đích bắt bớ, xử lý nhiều

Đồng tình với việc bổ sung quy định về nhóm tội phạm có tổ chức và tội thành lập hoặc tham gia nhóm tội phạm có tổ chức, Đại biểu Sầm Minh Hồ (Phó Giám đốc Công an tỉnh Cao Bằng) cho biết thực tế tội phạm có tổ chức có đặc điểm nguy hiểm khác hẳn với trường hợp một cá nhân phạm tội hoặc nhiều người cùng thực hiện một hành vi phạm tội trong vụ án cụ thể.

Đại tá Sầm Minh Hồ phân tích trong tội phạm có tổ chức, điều đáng quan tâm không chỉ là hành vi phạm tội đã xảy ra, mà còn là sự hình thành và tồn tại của một cấu trúc tội phạm. Đó là có người tổ chức, người chỉ huy, người thực hiện, người hỗ trợ; giữa các thành viên có sự phân công, phối hợp và có thể duy trì hoạt động trong thời gian dài.

Đại biểu Sầm Minh Hồ. Ảnh: Media QH

Khi một nhóm tội phạm đã hình thành, nhóm đó có khả năng tiếp tục thực hiện nhiều hành vi phạm tội khác, tuyển thêm thành viên, mở rộng phạm vi hoạt động và sử dụng các nguồn lực, phương thức ngày càng tinh vi.

Vì vậy, ông cho rằng nếu chỉ xử lý từng hành vi phạm tội cụ thể sau khi hậu quả đã xảy ra thì chưa phản ánh đầy đủ tính nguy hiểm của chính cấu trúc tội phạm này.

Việc bổ sung quy định trên cho thấy cách tiếp cận từ xử lý tội phạm đã xảy ra được chuyển sang cách tiếp cận chủ động hơn, nhằm ngăn chặn sự hình thành và duy trì các nhóm tội phạm có tổ chức.

Phó Giám đốc Công an tỉnh Cao Bằng khẳng định, việc bổ sung các điều luật hay tăng nặng mức hình phạt không phải vì mục đích bắt bớ hay xử lý nhiều, mà là để mọi người nhận diện, biết được và tự giác phòng ngừa, không vi phạm.

Với đấu tranh với tội phạm sử dụng công nghệ cao, lãnh đạo Công an tỉnh Cao Bằng chia sẻ năm 2025 và 9 tháng đầu năm 2026, Công an tỉnh đã xác lập và đấu tranh 7 chuyên án với tội phạm sử dụng công nghệ cao có tính xuyên quốc gia, sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông để thành lập, duy trì, điều hành hoặc che giấu hoạt động của nhóm tội phạm có tổ chức.

Đặc biệt, có chuyên án đã làm rõ số tiền tội phạm chiếm đoạt lên tới trên 2.300 tỷ đồng. Một chuyên án khác đấu tranh với nhóm đối tượng thực hiện hành vi lừa dối khách hàng bằng hình thức bán thuốc nam giả, giả danh lương y ở vùng miền núi tỉnh Bắc Kạn (cũ).

Trong thời gian ngắn, các đối tượng đã lừa đảo hơn 40.000 bị hại trên toàn quốc, chiếm đoạt số tiền trên 140 tỷ đồng, hoạt động tại 3 tỉnh, thành phố.

Đại biểu Sầm Minh Hồ khẳng định thực tiễn này phản ánh trực tiếp sự thay đổi về phương thức hoạt động của tội phạm. Trong môi trường số, các đối tượng không cần gặp mặt trực tiếp nhưng vẫn có thể tuyển mộ thành viên, trao đổi thông tin, phân công nhiệm vụ và điều hành hoạt động.

Phạm vi hoạt động của nhóm tội phạm có thể vượt ra ngoài địa giới hành chính hoặc lãnh thổ quốc gia, nên việc bổ sung các quy định về việc này giúp pháp luật hình sự có thêm công cụ để nhận diện và xử lý các dạng tổ chức tội phạm có phương thức hoạt động mới, phục vụ công tác phòng ngừa từ sớm, từ xa.