Đêm Trung thu và một thứ 'khí' không la bàn nào đo được

'Thằng Cuội' và đêm Trung thu

Câu hát quen thuộc trong bài “Thằng Cuội” của nhạc sĩ Lê Thương (sáng tác từ thế kỷ 20) đã đi qua tuổi thơ của rất nhiều thế hệ người Việt. Lạ là ngày nhỏ tôi nghe “Thằng Cuội” dịp Trung thu chỉ mong nhìn thấy chú Cuội, cây đa, chị Hằng trên cung trăng. Lớn lên, vẫn giai điệu ấy - nhưng thứ hiện về là ngôi nhà cũ, khoảng sân, cánh đồng, cha mẹ, ông bà... và những người từng cùng ngồi dưới trăng đêm Trung thu vỗ tay hát:

“Bóng trăng trắng ngà, có cây đa to

Có thằng Cuội già, ôm một mối mơ… 

Đêm Trung thu, có người nhớ thuở chăn trâu, chiều ra đồng bắt châu chấu, mò cua, bắt ốc... Có người nhớ đêm Trung thu chạy theo đoàn múa lân khắp xóm, trong tay là chiếc đèn nhỏ. Có người lại nhớ đêm Rằm mất điện, cả nhà mang ghế ra sân hóng mát, trẻ con chơi đùa, người lớn ngồi chuyện trò, rồi khuya thì phá cỗ Trung thu dưới trăng.

Rồi những đứa trẻ từng chạy dưới trăng lớn lên mỗi người một ngả... Người rời quê lên phố, người đi xa hàng ngàn cây số lâu lâu với về. Khi trở lại thì cánh đồng trước cửa đã thành đường, nhà cũ đã xây mới, cây đa ngày xưa không còn... Tuổi thơ có thể thiếu nhiều thứ, nhưng dường như lại có rất nhiều khoảng trời.

Bởi vậy, bài hát "Thằng Cuội" xưa đôi khi có sức mạnh kỳ lạ, không đưa người ta trở lại quá khứ, nhưng có thể đánh thức những ký ức tưởng đã ngủ yên. Ngày bé, ai cũng mong lớn nhanh, nhưng lớn lên mới biết có những thứ chẳng thể mua lại là Tuổi thơ, Sức khỏe của người thân hồi cả nhà còn đông đủ.

Hình ảnh đêm Trung thu miền quê trong một bức họa. Ảnh internet

Trung thu với khoảng sân, vầng trăng và “khí” nhà 

“Thằng Cuội” vốn là bài hát dành cho trẻ nhỏ, nhưng đến một độ tuổi người lớn nghe lại thấy trong đó câu chuyện về một nơi để trở về. Hình ảnh trong “Thằng Cuội” gợi lại không gian các làng quê Việt Nam: Mái nhà có hiên, trước nhà có sân, quanh nhà có cây... Ngày có nắng, chiều đón gió, đêm Rằm bước qua bậc cửa là nhìn thấy trăng Trung thu cổ tích.

Người xưa đã biết vận dụng môi trường tự nhiên để tạo nơi ở phù hợp với nhu cầu thể chất, đời sống, tinh thần trong khí hậu nhiệt đới. Các kiến trúc sư ngày nay khi đề cập việc kế thừa bản sắc văn hóa dân tộc có nói về những ngôi nhà xưa hiện diện trong những chi tiết rất bình thường: mái hiên tránh nắng, khoảng sân dành cho sinh hoạt, cây trong vườn tạo bóng mát, cửa mở để đón gió. Đêm Trung thu, chính khoảng sân ấy là nơi trẻ nhỏ chơi đùa, người lớn trò chuyện, cả gia đình cùng nhìn lên một vầng trăng rồi cùng nhau phá cỗ.

Chuyên gia phong thủy Hà Thanh cũng từng chia sẻ rằng, phong thủy truyền thống coi trọng sự hài hòa giữa nơi ở với môi trường xung quanh. Nhưng không vì thế mà biến thành những câu chuyện huyền bí về “đổi vận”, hay “hút tài lộc”. “Khí” của một ngôi nhà bắt đầu từ cảm giác của người sống trong đó, phụ thuộc vào căn nhà sáng hay tối, thoáng hay bí, có gió trời, cây xanh và những khoảng mở với thiên nhiên... 

Cuộc sống hiện đại nhiều tiện nghi, nhiều người tự nhốt mình vào những ngôi nhà quanh năm đóng kín cửa. Cho nên, nhà nào có một ô cửa giàu ánh sáng tự nhiên, ban công có cây, khoảng sân nhỏ, hay đơn giản là chỗ ngồi có thể nhìn thấy bầu trời đều rất quý.

Lớn lên nhiều người nhớ về bài hát "Thằng Cuội" và đêm Trung thu tuổi thơ. Ảnh internet

Có một thứ “khí” không la bàn nào đo được

Một ngôi nhà có đủ ánh sáng, cây xanh, bài trí đẹp chưa chắc là nơi khiến người ta muốn trở về. Bởi hơi ấm của mái nhà được tạo nên bởi con người - đó là tiếng mẹ gọi về ăn cơm, ông bà ngồi trước cửa đợi con cháu, ngọn đèn còn sáng khi biết trong nhà còn người chưa về, bữa cơm mọi người chờ nhau thêm một chút... Những điều ấy chẳng thuộc một công thức phong thủy nào, nhưng lại góp phần tạo nên cảm giác về một mái nhà.

Có ngôi nhà rất rộng nhưng chỉ là chỗ ở. Có căn nhà nhỏ, có khi đã phá dỡ xây mới lâu rồi thì nhiều năm sau người ta vẫn nhớ từng bậc cửa, góc sân và chỗ ngồi của một người thân. Nếu gọi đó là “khí” của một mái nhà - thì đó là thứ khí không la bàn nào đo được. Trung thu về, những ký ức ấy càng trở nên rõ ràng.

Đêm Trung thu gắn với sum họp, vầng trăng tròn gợi sự trọn vẹn, đoàn viên. Nhưng càng trưởng thành, người ta càng hiểu đoàn viên không phải tất cả mọi người đều có mặt. Bởi vì, có người đi làm xa, có người sống xa xứ, có người không còn cha mẹ để trở về thăm... và có những mái nhà xưa chỉ còn trong ký ức. Bởi thế, một bài hát thiếu nhi quen thuộc, hòa tiếng trống rộn ràng đêm Trung thu cũng đủ để người xa xứ như thấy trở về ngôi nhà xưa, nhớ nơi sinh ra và những người từng cùng mình đi qua năm tháng.

Đi qua nhiều mùa Trung thu, nhiều người muốn tìm lại vầng trăng năm ấy và ngôi nhà nhỏ với những người từng cùng mình phá cỗ dưới vầng trăng tuổi thơ. Ảnh internet

Trung thu, trở về với những điều gần gũi

Cuộc sống bây giờ có quá nhiều màn hình, và một gia đình có thể ngồi chung trong một căn phòng nhưng mỗi người lại nhìn vào một chiếc điện thoại, hoặc xem tivi. Đêm Trung thu là dịp để sống chậm hơn. Nhà ai có sân thì bước ra ngoài ngắm trăng. Ở chung cư thì mở cửa ban công sẽ thấy bầu trời... Nhưng dù ở đâu, thì một cuộc điện thoại hỏi thăm cha mẹ giúp Trung thu có thêm ý nghĩa.

Trung thu không nhất thiết phải biến điều thành những câu chuyện huyền bí về "đổi vận", hay "hút tài lộc". Bài hát "Thằng Cuội" vốn dành cho trẻ nhỏ, nhưng đến một tuổi nào đó nghe trong đó một nơi để trở về. Đi qua nhiều mùa Trung thu, thứ khiến người ta muốn tìm lại không phải vầng trăng ký ức - mà là ngôi nhà nhỏ với những người từng cùng mình phá cỗ đêm Trung thu ngày ấy.