Đến Khe Sanh, uống một tách cà phê

Từ Đông Hà ngược lên theo Quốc lộ 9, cảnh vật thay đổi dần theo từng đoạn đường. Phố xá lùi lại phía sau, núi bắt đầu gần hơn, những triền cây nối nhau chạy dài theo cửa kính xe. Có những buổi sáng, Khe Sanh đón tôi bằng một màn sương mỏng. Cũng có ngày trời trong veo, nắng rải xuống những vạt đồi, cái nắng nơi đây không quá gay gắt nhưng đủ làm màu xanh của cây cối trở nên ngút ngát hơn.

Một tách cà phê giữa không gian khoáng đạt của núi rừng Khe Sanh mang đến cho du khách những phút giây thư thái, bình yên - Ảnh: Lê Tú

Với nghề báo, tôi có cơ duyên đến với Khe Sanh nhiều lần. Có chuyến đi từ sáng sớm, công việc nối công việc, hết gặp nhân vật lại đến địa điểm quay. Có hôm chỉ kịp ăn vội một bữa rồi tiếp tục lên đường. Nhưng nếu có thời gian, dù không dài, tôi vẫn thích tìm một chỗ ngồi, nhâm nhi tách cà phê. Ở Khe Sanh, tôi thường muốn uống cà phê chậm hơn.

Không hẳn vì cà phê ở đây nên được thưởng thức theo một cách đặc biệt nào đó, mà bởi không gian khiến người ta tự nhiên muốn chậm lại. Một chiếc bàn nhỏ nhìn ra khoảng trời rộng, xa hơn là những triền núi xanh, đôi khi có mây trôi ngang lưng chừng núi. Tách cà phê nóng đặt trước mặt, mùi thơm nhè nhẹ bay lên. Chỉ thế thôi cũng đủ để quên đi cảm giác mệt sau một chặng đường.

Tôi từng nghe những người thực sự am hiểu cà phê nói về Arabica Khe Sanh bằng những từ rất chuyên môn: Độ cao, thổ nhưỡng, nhiệt độ, độ ẩm, biên độ nhiệt ngày đêm, phương pháp sơ chế, mức độ rang... Còn tôi, cách cảm nhận đơn giản hơn nhiều. Cảm giác cà phê ở đây không quá gắt. Có vị đắng nhưng sau đó là một chút chua thanh và mùi thơm dễ chịu. Đôi khi tôi cố gắng tìm xem trong tách cà phê của mình có hương quả chín như những người sành cà phê vẫn nói hay không, rồi cuối cùng lại bật cười. Thôi thì cứ thưởng thức cà phê theo cách mình thích.

Sau này, khi tìm hiểu nhiều hơn để phục vụ công việc, tôi mới biết những điều mình cảm nhận một cách rất bản năng ấy lại có cơ sở của nó. Khe Sanh nằm trên vùng cao nguyên có độ cao khoảng 450-680m, nhiệt độ trung bình 20-23 độ C, độ ẩm cao và nhiều sương. Chính điều kiện khá đặc biệt giữa hai luồng khí Tây và Đông Trường Sơn đã tạo môi trường phù hợp cho Arabica sinh trưởng. Cà phê Khe Sanh được mô tả có vị đắng nhẹ, chua thanh, hương tự nhiên pha chút hoa quả chín.

Nhưng những con số ấy, với tôi, chỉ thực sự trở nên dễ nhớ khi được đặt vào cảnh vật trước mắt. Là cái se lạnh của một buổi sáng miền cao. Là sương còn đọng trên những tán cây. Là những đồi cà phê trải ra sau một khúc cua. Và là tách cà phê ấm nóng giữa hai bàn tay khi ngoài kia núi rừng vẫn còn bảng lảng trong mây.

Giữa thiên nhiên Khe Sanh, cà phê trở thành một phần thú vị trong những chuyến cắm trại - Ảnh: Lê Tú

Cà phê đã có mặt ở Khe Sanh tròn một thế kỷ. Năm 1926, những cây Arabica đầu tiên được đưa đến trồng thử nghiệm trên vùng đất đỏ bazan này. Một trăm năm là một khoảng thời gian đủ dài để một loại cây từ nơi khác đến trở thành một phần của vùng đất. Cây cà phê đã đi qua những năm tháng chiến tranh, những giai đoạn khó khăn rồi những mùa hồi sinh của Khe Sanh. Đến năm 2025, cà phê Arabica Khe Sanh được cấp chứng nhận đăng ký chỉ dẫn địa lý.

Những thông tin ấy khiến tôi nhìn tách cà phê trước mặt mình khác đi một chút. Bởi phía sau một thức uống quen thuộc là những nương rẫy, những mùa hoa, mùa quả và cuộc sống của biết bao gia đình nơi đây. Tôi từng đi qua những vườn cà phê khi cây đang xanh quả, từng gặp người nông dân giữa mùa thu hoạch, nhìn những quả cà phê đỏ chen trong tán lá. Những năm gần đây, tôi còn gặp những người yêu cà phê Khe Sanh, học cách chế biến mới, làm thương hiệu, đưa sản phẩm đi xa hơn.

Họ nói với tôi về cà phê bằng sự say mê mà đôi khi một người chỉ biết uống cà phê như tôi không theo kịp. Nhưng có một điều tôi hiểu: Họ muốn khi nhắc đến Khe Sanh, bên cạnh lịch sử và chiến tranh, người ta còn nhớ đến một vùng đất đang sống một cuộc sống khác-xanh hơn, bình yên hơn và có những sản vật đáng để tự hào.

Năm nay, cà phê Khe Sanh tròn 100 năm. Một thế kỷ của một loài cây trên vùng đất từng trải qua quá nhiều biến động. Tôi nghĩ mình vẫn sẽ còn nhiều lần trở lại nơi này vì công việc. Vẫn những con đường ngược lên miền Tây Quảng Trị, vẫn núi, vẫn sương, vẫn những đồi cà phê theo mùa xanh lá rồi đỏ quả.

Và sau những cuộc phỏng vấn, những khuôn hình, những trang ghi chép, nếu còn một chút thời gian, tôi vẫn muốn tìm một chỗ ngồi có thể nhìn ra núi. Gọi một tách Arabica Khe Sanh. Tôi có thể vẫn chẳng trở thành người sành cà phê. Vẫn không gọi đúng tên tất cả những hương vị ẩn trong một tách cà phê. Nhưng điều đó có lẽ cũng chẳng quan trọng. Bởi đôi khi, uống cà phê đâu chỉ để hiểu về cà phê.

Có những tách cà phê, người ta nhớ bởi nơi mình đã uống nó, bởi khoảng trời mình đã nhìn thấy khi ấy và bởi cảm giác mình đã có trong một buổi sáng hay một chiều rất bình thường. Với tôi, cà phê Khe Sanh là như thế…