Đến lượt kinh đô điện ảnh Hollywood săn lùng các tài năng AI

Những cuộc đình công rầm rộ của năm 2023 và 2024 đã lùi vào quá khứ, nhưng dư chấn của nó vẫn còn đó. Trong khi các nghiệp đoàn vẫn đang vật lộn với những điều khoản pháp lý về bản sao kỹ thuật số, thì ở một tầng sâu hơn của ngành công nghiệp, một cuộc "đại di cư" về kỹ năng đang diễn ra.

Hàng ngàn nhân sự kỳ cựu, những người từng tự hào về đôi bàn tay khéo léo và khối óc sáng tạo thủ công, nay đang âm thầm quay lại ghế nhà trường. Họ không học cách viết kịch bản hay chỉ đạo diễn xuất theo lối cũ, mà học cách "thuần hóa" chính công nghệ đang đe dọa chén cơm của mình: Trí tuệ nhân tạo (AI). Đây không còn là câu chuyện về nỗi sợ hãi sự thay thế, mà là câu chuyện về sự thích nghi để sinh tồn trong một trật tự thế giới mới.

Sự thức tỉnh của những "cựu binh"

Michael Eng, một nghệ sĩ hiệu ứng hình ảnh (VFX) kỳ cựu, người đã dành cả thanh xuân để tỉ mẩn tạo ra những phép màu trên màn bạc, là hiện thân rõ nét nhất cho tình cảnh của người lao động Hollywood hiện tại. Quay ngược lại thời điểm một năm trước, khi ngành sản xuất phim bị đình trệ do hậu quả của các cuộc đàm phán lao động và sự tái cơ cấu của các hãng phim lớn, Eng bỗng thấy mình đứng bên lề cuộc chơi.

Các người có kinh nghiệm lâu năm ở Hollywood cũng có thể rời cuộc chơi nếu không trang bị kiến thức mới

Trong những ngày tháng thất nghiệp, ngồi trước màn hình máy tính lướt qua hàng loạt thông báo tuyển dụng tại Los Angeles, anh nhận ra một sự thật trần trụi đến đau lòng: Kinh nghiệm hàng chục năm của anh dường như đang bị vô hiệu hóa bởi một dòng yêu cầu mới xuất hiện ngày càng dày đặc: "kinh nghiệm về học máy" (machine learning).

Đó là một khoảnh khắc của sự khủng hoảng hiện sinh. Đối với những người làm nghề sáng tạo như Eng, việc phát hiện ra kỹ năng của mình trở nên lỗi thời không chỉ là vấn đề thu nhập, mà là sự sụp đổ về bản sắc. Tuy nhiên, thay vì để nỗi sợ hãi nhấn chìm hay tham gia vào những cuộc tranh luận vô tận trên mạng xã hội về việc AI là "kẻ cắp nghệ thuật", Eng đã chọn một lối đi khác. Anh tìm đến Curious Refuge, một học viện trực tuyến chuyên giảng dạy làm phim bằng AI.

Ra mắt vào tháng 5.2023, giữa tâm bão của sự hoài nghi, Curious Refuge nhanh chóng trở thành một "thánh địa" cho những người làm nghề đang hoang mang. Eng chia sẻ về quyết định của mình với một sự dứt khoát của người cùng đường tìm thấy lối thoát: "Tôi chỉ đơn giản là đón nhận nó. Tôi đã nhảy vào cuộc". Và thực tế đã chứng minh sự dũng cảm của anh là đúng đắn. Ngay sau khi nắm vững các công cụ AI, Eng đã không chỉ có việc làm trở lại mà còn mở rộng sự nghiệp sang vai trò giảng dạy, truyền lửa cho thế hệ tiếp theo tại Studio Arts ở Los Angeles.

Eng không đơn độc trong cuộc hành hương về miền đất hứa kỹ thuật số này. Anh chỉ là một trong số hơn 10.000 học viên đã tìm đến Curious Refuge để cập nhật kỹ năng. Theo thống kê từ hai nhà đồng sáng lập Caleb và Shelby Ward, 95% học viên hiện tại là những chuyên gia dạn dày kinh nghiệm trong ngành giải trí hoặc quảng cáo. Con số này nói lên một thực tế đầy nghịch lý: Chính những người đang nắm giữ các vị trí quan trọng trong guồng máy Hollywood lại là những người lo sợ bị đào thải nhất, và cũng là những người tích cực nhất trong việc trang bị vũ khí mới.

Bối cảnh này diễn ra giữa lúc sự e ngại vẫn bao trùm một bộ phận lớn ngành công nghiệp. Sự kiện ra mắt nữ diễn viên ảo Tilly Norwood vào năm ngoái vẫn còn là một vết sẹo chưa lành. Khi đó, hiệp hội diễn viên SAG-AFTRA đã lên án kịch liệt, coi đó là hành động thay thế con người bằng những "bản thể tổng hợp" (synthetics) vô hồn. Những người phản đối AI nhìn thấy ở đó sự băng hoại của nghệ thuật, nơi cảm xúc con người bị thay thế bằng thuật toán. Nhưng đối với những người lao động trực tiếp như Eng, những tranh cãi triết học xa xỉ buộc phải nhường chỗ cho thực tế mưu sinh. Họ hiểu rằng, AI không chờ đợi ai, và Hollywood - cỗ máy kinh doanh giấc mơ tàn nhẫn nhất thế giới - cũng vậy.

Cánh cửa mới cho những kẻ "ngoại đạo"

Nhưng câu chuyện về AI tại Hollywood năm 2026 không chỉ là câu chuyện phòng thủ của những người trong cuộc. Nó còn là biên niên sử về những cánh cửa bất ngờ mở ra cho những người từng bị thế giới nghệ thuật chối từ. Trong một ngành công nghiệp vốn nổi tiếng với những rào cản "con ông cháu cha" và chi phí gia nhập đắt đỏ, AI đang đóng vai trò là kẻ san bằng vĩ đại. Petra Molnar là một ví dụ điển hình cho sự "dân chủ hóa" mà công nghệ này mang lại.

AI mang lại cơ hội cho những kẻ ngoại đạo

Câu chuyện của Molnar giống như một kịch bản phim đầy cảm hứng. Từng khao khát bước chân vào trường nghệ thuật tại quê nhà Budapest nhưng thất bại, cô trôi dạt đến London và làm việc như một nhân viên vệ sinh nha khoa. Giấc mơ nghệ thuật dường như đã bị chôn vùi dưới những dụng cụ y tế và mùi thuốc sát trùng. Nhưng khi đại dịch COVID-19 đóng băng mọi phòng khám, cô gái trẻ đã tận dụng khoảng thời gian trống để mày mò sáng tạo. Sự trỗi dậy của các chatbot như ChatGPT và công cụ tạo ảnh Midjourney đã dẫn lối cô đến với Curious Refuge vào năm 2023.

Từ một người làm nghề y tế, Molnar đã lột xác hoàn toàn. AI trở thành cây cọ vẽ mới, giúp cô vượt qua rào cản về kỹ thuật vẽ tay hay chi phí thiết bị đắt đỏ. Cô bắt đầu tạo ra những video quảng cáo ấn tượng, không cần đến một ekip hùng hậu hay những phim trường tốn kém. Đỉnh cao của sự chuyển mình này là khi tác phẩm cô thực hiện cho công ty hạ tầng AI WhiteFiber được trình chiếu trên màn hình LED cao bảy tầng tại Quảng trường Thời đại, New York, vào tháng 9 năm ngoái.

"AI thực sự đã thay đổi cuộc đời tôi", Molnar thừa nhận. Câu nói ấy không mang màu sắc của sự cường điệu công nghệ, mà là tiếng lòng của một người tìm thấy tiếng nói nghệ thuật nhờ vào sự hỗ trợ của thuật toán. Trường hợp của cô đặt ra một vấn đề thú vị cho giới quan sát: Phải chăng AI đang phá vỡ thế độc quyền của Hollywood?

Chris Jacquemin, người đứng đầu chiến lược kỹ thuật số tại công ty quản lý tài năng danh tiếng WME, so sánh sự bùng nổ của AI tạo sinh hiện nay với thời điểm YouTube ra đời cách đây hai thập kỷ. "Sẽ có những công việc mất đi, nhưng cũng sẽ có những công việc mới được tạo ra," ông nhận định. Rào cản tài chính và kỹ thuật để kể chuyện đang được hạ thấp xuống mức tối thiểu. Trước đây, để làm một bộ phim khoa học viễn tưởng, bạn cần hàng triệu đô la. Nay, bạn chỉ cần một kịch bản xuất sắc và khả năng điều khiển các mô hình AI. Điều này cho phép một thế hệ những người kể chuyện mới xuất hiện – những người mà trước đây không có cơ hội tiếp cận với các công cụ làm phim, những người như Molnar, mang đến những luồng gió mới mẻ và đa dạng cho một ngành công nghiệp đang dần cạn kiệt ý tưởng.

Tuy nhiên, sự dân chủ hóa này cũng đi kèm với nỗi lo về sự hỗn loạn. Khi ai cũng có thể làm phim, thị trường sẽ tràn ngập nội dung. Nhưng chính trong sự bão hòa đó, vai trò của những người được đào tạo bài bản, biết kết hợp tư duy nghệ thuật truyền thống với công cụ mới như các học viên của Curious Refuge, lại càng trở nên quan trọng. Họ là những người định hình chất lượng trong một biển cả nội dung hỗn độn.

Dòng chảy nhân tài và trật tự thế giới mới

Sự chuyển dịch kỹ năng tại Hollywood không còn mang tính tự phát hay phong trào cá nhân. Bước sang năm 2026, nó đang được định chế hóa và trở thành chiến lược cốt lõi của các tập đoàn giải trí. Curious Refuge, khởi đầu là một startup đào tạo trực tuyến khiêm tốn, đã được Promise – một studio giải trí AI được hậu thuẫn bởi những tên tuổi "cây đa cây đề" như Peter Chernin (North Road studio) và quỹ đầu tư Andreessen Horowitz – mua lại vào tháng 2.2025.

Các nhân tài AI đang là mục tiêu Hollywood săn đuổi

Thương vụ này là một tín hiệu không thể rõ ràng hơn: Tiền đang chảy về đâu, tương lai sẽ nằm ở đó. Việc Promise thâu tóm Curious Refuge không đơn thuần là sáp nhập kinh doanh; nó xác nhận vai trò của các học viện AI như những "dòng chảy nhân tài" (talent pipeline) cho tương lai của Hollywood. Các hãng phim lớn không còn đứng ngoài cuộc quan sát. Họ đang chủ động xây dựng đội ngũ chiến binh mới.

Jamie Byrne, đồng sáng lập kiêm Chủ tịch của Promise, nhìn nhận thực tế một cách sắc sảo: "Chúng tôi nhận ra rằng không chỉ các studio như chúng tôi, mà cả những hãng phim truyền thống cũng sẽ săn lùng cùng một loại nhân tài." Cuộc đua giành giật những người am hiểu quy trình sản xuất bằng AI đang nóng lên từng ngày. Những người như Michael Eng hay Petra Molnar, từ chỗ là những người thất nghiệp hay kẻ ngoại đạo, bỗng chốc trở thành những "món hàng hot" trên thị trường lao động.

Tuy nhiên, bức tranh tương lai không hoàn toàn màu hồng. Một nghiên cứu năm 2024 do Hiệp hội Nghệ thuật Ý tưởng và Hiệp hội Hoạt hình ủy quyền đã đưa ra dự báo ảm đạm: gần 120.000 việc làm trong lĩnh vực điện ảnh và hoạt hình có thể bị hợp nhất, thay thế hoặc loại bỏ vào cuối năm nay do AI tạo sinh. Con số lạnh lùng này là lời nhắc nhở về cái giá của sự tiến bộ. Sẽ có những nỗi đau, sự đào thải và những sự nghiệp bị gãy đổ giữa chừng.

Nhưng dù muốn hay không, bánh xe lịch sử vẫn quay. Yves Bergquist, giám đốc dự án AI và Khoa học thần kinh tại Đại học Nam California (USC), gọi giáo dục là "cơ hội lớn nhất trong lĩnh vực AI hiện nay". Sự phức tạp và tốc độ phát triển chóng mặt của công nghệ buộc con người phải không ngừng học hỏi. Các mô hình AI của năm 2026 đã khác xa so với năm 2023, và năm 2027 sẽ còn khác nữa. Khả năng thích ứng giờ đây quan trọng hơn kỹ năng cứng.

Nhìn vào Michael Eng đang đứng trên bục giảng, truyền đạt kiến thức cho những người đồng nghiệp từng hoang mang như mình, hay nhìn Petra Molnar ngước nhìn tác phẩm của mình rực sáng trên Quảng trường Thời đại, người ta thấy được hình ảnh của một Hollywood đang lột xác. Đó không phải là cái chết của nghệ thuật, mà là sự tái sinh trong một hình hài mới. Ở đó, con người không bị thay thế hoàn toàn, nhưng trật tự đã thay đổi: Những ai biết khiêu vũ cùng thuật toán sẽ dẫn đầu, còn những ai từ chối thích nghi sẽ đối mặt với nguy cơ bị bỏ lại phía sau trong cuộc đại di cư số vĩ đại này. Hollywood vẫn là nơi sản xuất những giấc mơ, chỉ có điều, công cụ để dệt nên những giấc mơ ấy đã vĩnh viễn thay đổi.

Bùi Tú