Đền thờ tướng quân Cao Lỗ trên đất Hoằng Giang

Đền thờ tướng quân Cao Lỗ.

Theo truyền thuyết, Cao Lỗ vốn thông minh, sức vóc hơn người, võ nghệ tinh thông. Khi An Dương Vương lên ngôi, Cao Lỗ đã đến yết kiến và xin làm tướng dưới trướng. Mến mộ tài năng của Cao Lỗ, An Dương Vương đã phong cho ông làm tướng, trấn giữ Bắc đạo (xứ Kinh Bắc). Tương truyền, sau khi giúp An Dương Vương xây đắp xong Loa thành, thần Kim Quy đã rút một chiếc móng trao cho nhà vua và dặn dùng móng này làm lẫy nỏ thần, nếu có giặc đến thì bắn, không phải lo gì. Cũng chính Cao Lỗ là người đã có công giúp An Dương Vương chế tạo nỏ thần. Cao Lỗ còn là viên tướng luôn sát cánh cùng An Dương Vương vào sinh ra tử.

Tương truyền, do ỷ vào sức mạnh của nỏ thần khiến An Dương Vương chủ quan, lơ là việc phòng bị. Vì thế, sau khi nỏ thần bị đánh tráo, lại thiếu phòng bị nên An Dương Vương thua to, phải bỏ chạy, Cao Lỗ cũng đi theo. Trên đường chạy về phương Nam, An Dương Vương và thuộc tướng đã đi qua vùng đất làng Hợp Đồng. Thấy nơi đây đất đai tốt tươi, một số người họ Cao đi theo đã dừng chân ở lại lập nghiệp. Tưởng nhớ tiền nhân Cao Lỗ, con cháu dòng họ Cao về sau đã lập đền thờ ông trên đất làng Hợp Đồng - nơi có đông đảo người họ Cao sinh sống.

Không chỉ là nơi thờ tự danh tướng Cao Lỗ, đền thờ tướng quân Cao Lỗ còn chứa đựng những giá trị kiến trúc, nghệ thuật đặc sắc, phản ánh đậm nét tinh hoa văn hóa dân tộc. Dù trải qua nhiều biến cố thời gian, đền vẫn giữ được nét cổ kính, thiêng liêng, là niềm tự hào của người dân Hoằng Giang. Tại đây, nhiều hiện vật, bài vị, tượng thờ và các câu chuyện dân gian được lưu truyền qua nhiều thế hệ.

Điểm nhấn đặc biệt khi nhắc đến đền thờ Cao Lỗ chính là kiến trúc nghệ thuật đặc sắc cổ kính, mang đậm dấu ấn văn hóa truyền thống Việt Nam, đền được xây dựng uy nghi, trang nghiêm, hài hòa thiên nhiên sông nước hữu tình. Mỗi chi tiết chạm khắc đều thể hiện sự tinh xảo, khéo léo và tôn nghiêm, tạo nên không gian tâm linh thanh tịnh, bình yên, chứa đựng nhiều giá trị lịch sử, nghệ thuật độc đáo.

Đền được xây dựng theo kiến trúc “Nội công ngoại quốc” - tức hình vuông bên ngoài, hình chữ công bên trong. Ngôi đền nổi bật với hệ mái ngói cong vút, lớp mái chồng diêm uốn lượn như cánh chim phượng hoàng vươn lên trời cao, thể hiện khát vọng tự do, trường tồn của dân tộc. Khuôn viên đền thoáng đãng, hài hòa với thiên nhiên, tạo cảm giác linh thiêng nhưng vẫn gần gũi, thanh bình.

Nổi bật là cổng tam quan với những đường nét chạm khắc tinh tế, khắc họa rồng, phượng, hoa sen, .. tượng trưng cho quyền lực, sự thanh cao và lòng kiên trung. Bước qua cổng, người xem được chiêm ngưỡng những bức phù điêu cổ kính, các hoành phi câu đối được sơn son thếp vàng rực rỡ, mỗi câu chữ đều hàm chứa ý nghĩa sâu sắc, ca ngợi công đức của danh tướng Cao Lỗ và tinh thần quật cường của dân tộc.

Bên trong chính điện, tượng thờ Cao Lỗ được tạo tác vô cùng sinh động, thể hiện thần thái uy nghi, mạnh mẽ. Các chi tiết trang trí như đầu đao, bờ nóc, vì kèo, đấu củng... được điêu khắc tỉ mỉ, tinh xảo, kết hợp hài hòa giữa nghệ thuật điêu khắc gỗ và trang trí sơn thếp, tạo nên vẻ đẹp trầm mặc, linh thiêng nhưng không kém phần rực rỡ.

Với những giá trị đặc sắc, năm 1999 đền thờ Cao Lỗ được xếp hạng Di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia. Ông Nguyễn Văn Hiệp, công chức văn hóa UBND xã Hoằng Giang cho biết: “Để tưởng nhớ công lao của tướng quân Cao Lỗ, hằng năm vào các ngày 11, 12 tháng 2 (âm lịch), người dân trong làng, con em xa quê lại tề tựu cùng nhau tổ chức lễ hội truyền thống nhằm tưởng nhớ ơn đức của thần và cầu mong những điều tốt đẹp, với các nghi thức tế lễ cổ truyền, như: rước kiệu, dâng hương, tế lễ thần linh... Bên cạnh phần lễ, phần hội diễn ra sôi nổi với nhiều trò chơi dân gian hấp dẫn: đánh cờ người, kéo co, chọi gà, hát chèo, hát văn...”.

Bài và ảnh: Khắc Công

(Bài viết có sử dụng nguồn tư liệu Di tích lịch sử đền thờ tướng quân Cao Lỗ).