Đền Tranh: Di sản Quốc gia xuống cấp đang chờ quyết sách?

Ông Đinh Công Sứ – Phó Chủ tịch UBND tỉnh Phú Thọ cùng đoàn công tác của tỉnh đã về làm việc tại xã Tề Lỗ để khảo sát thực địa, nghiên cứu phương án xây dựng kè chống sạt lở bờ sông Phan tại khu vực Đền Tranh, thôn Hoàng Thạch.

Thế nhưng, nghịch lý đáng lo ngại là trong khi giá trị của di tích được Nhà nước công nhận ở cấp Quốc gia, tình trạng xuống cấp của công trình lại đang diễn ra từng ngày mà chưa có giải pháp đầu tư tương xứng.

Mục sở thị tại ngôi đền, những dấu hiệu hư hỏng hiện nay tại Đền Tranh không còn là lời cảnh báo mang tính dự báo, mà đã là tổn thất nặng nề về cấu trúc hiện hữu.

Mái ngói đền chính xô lệch, vỡ hỏng gây thấm dột diện rộng mỗi khi mưa lớn; tường bao nứt gãy, bong tróc vữa bảo vệ; hệ thống cấu kiện gỗ chịu lực cốt lõi bị mối mọt xâm hại nặng, đe dọa trực tiếp đến sự ổn định cơ học của toàn bộ công trình.

Đặc biệt, yếu tố đẩy di tích vào trạng thái nguy cấp là hiện tượng sụt lún, sạt lở cục bộ tại khu vực bờ sông Phan tiếp giáp khuôn viên ngôi đền tọa lạc.

Đây là một rủi ro địa chất kép, đe dọa đồng thời cả tính vẹn toàn của di sản lẫn an toàn tính mạng, tài sản của khu dân cư lân cận.

Trong khi bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến phức tạp và mùa mưa bão hằng năm đang cận kề, việc thiếu một vành đai bảo vệ kiên cố sẽ khiến tốc độ xâm thực của dòng chảy diễn ra nhanh hơn mọi kịch bản trên giấy tờ.

Nghiên cứu phương án xây dựng kè chống sạt lở bờ sông Phan tại khu vực Đền Tranh, thôn Hoàng Thạch.

Trước tình trạng đó, ngày 9.6.2026, ông Đinh Công Sứ – Phó Chủ tịch UBND tỉnh Phú Thọ cùng đoàn công tác đã trực tiếp kiểm tra thực địa và nhấn mạnh tính cấp thiết phải sớm triển khai các giải pháp phòng, chống sạt lở. Động thái này cho thấy sự quan tâm kịp thời của lãnh đạo địa phương.

Tuy nhiên, nhìn từ góc độ khách quan, điều dư luận cần không chỉ là những chỉ đạo mang tính định hướng, mà là một cơ chế đặc thù, thời gian thực hiện triển khai “đại phẫu” cụ thể.

Theo tìm hiểu của phóng viên Văn Hóa, trước đó, UBND xã Tề Lỗ đã có báo cáo đề xuất về việc xây dựng kè chống sạt lở sông Phan, phục hồi các hạng mục kiến trúc chính (đền chính, nhà tả mạc, hữu mạc, cung giám sát) và hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật giai đoạn 2026 – 2030 là hoàn toàn xác đáng.

Dù vậy, đặt trong hệ quy chiếu thời gian, việc xếp một công trình đang rệu rã vào danh mục đầu tư trung hạn 5 năm là một giải pháp thiếu tính thực tế. Khi mái đền đã dột và bờ sông đã sạt, công tác bảo tồn cần phải chuyển trạng thái từ "kế hoạch dài hạn" sang "ứng cứu khẩn cấp".

Đền Tranh (thôn Hoàng Thạch, xã Tề Lỗ, tỉnh Phú Thọ) được xếp hạng Di tích lịch sử - văn hóa cấp Quốc gia từ năm 1993.

Ngày 10.6, trao đổi với ông Nguyễn Xuân Bảo - Phó Trưởng ban thường trực, Ban quản lý di tích Đền Tranh, cho biết: Di sản văn hóa là tài sản không thể tái tạo.

Một tuyến đường hư hỏng có thể làm lại, một công trình mới có thể xây dựng lại, nhưng giá trị lịch sử và ký ức văn hóa gắn với một di tích bị hủy hoại thì không thể phục hồi nguyên vẹn.

Do đó, việc bảo vệ Đền Tranh không chỉ là trách nhiệm của địa phương mà cần được nhìn nhận là trách nhiệm của toàn bộ hệ thống quản lý văn hóa và nhân dân.

Từ thực trạng nêu trên, điều Đền Tranh cần lúc này không phải thêm những báo cáo về mức độ xuống cấp, mà là một quyết định đủ nhanh, đủ mạnh và đủ nguồn lực để ngăn chặn nguy cơ mất mát trước khi quá muộn.

Bởi khi một di tích Quốc gia đã phải phát đi tín hiệu "cấp cứu", sự chậm trễ không còn là vấn đề thủ tục, mà có thể trở thành trách nhiệm đối với lịch sử và các thế hệ tương lai.