Dệt may thích ứng trước sức ép mới của thương mại toàn cầu

Áp lực đối với doanh nghiệp ngày càng lớn khi cạnh tranh không chỉ ở giá thành hay chi phí lao động mà chuyển sang năng lực đáp ứng các tiêu chuẩn về chuỗi cung ứng, môi trường và phát triển bền vững.

*Nỗ lực giữ đà tăng trưởng

Theo Hiệp hội Dệt May Việt Nam, 6 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu dệt may đạt 22,2 tỷ USD, tăng 1,7% so với cùng kỳ năm 2025. Riêng tháng 6, xuất khẩu đạt 4,22 tỷ USD, tăng 10,9% so với tháng trước cho thấy hoạt động sản xuất và giao hàng đã có dấu hiệu khởi sắc hơn trong quý II.

Sản xuất hàng dệt may xuất khẩu. Ảnh: Tuấn Anh/TTXVN

Ông Vũ Đức Giang, Chủ tịch Hiệp hội Dệt may Việt Nam cho biết, phần lớn doanh nghiệp trong ngành đã có đơn hàng sản xuất đến hết quý III, trong khi nhiều doanh nghiệp quy mô lớn đã có đơn hàng đến hết năm. Tuy nhiên, để hoàn thành mục tiêu xuất khẩu 48 tỷ USD trong năm 2026, toàn ngành vẫn cần duy trì kim ngạch bình quân trên 4 tỷ USD mỗi tháng trong nửa cuối năm.

“Dệt may tiếp tục là một trong những ngành xuất khẩu chủ lực của nền kinh tế, tạo việc làm cho hàng triệu lao động, đóng góp tích cực vào cán cân thương mại và an sinh xã hội. Tuy nhiên, khó khăn lớn nhất hiện nay không phải là thiếu đơn hàng mà là đơn giá gia công liên tục giảm, trong khi chi phí nguyên phụ liệu, logistics, lao động và các yêu cầu tuân thủ quốc tế đều gia tăng, khiến biên lợi nhuận của doanh nghiệp ngày càng thu hẹp”, ông Vũ Đức Giang thông tin.

Ông Phạm Văn Việt, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty TNHH Việt Thắng Jean phân tích, tăng trưởng xuất khẩu dệt may trong nửa đầu năm 2026 vẫn ở mức khiêm tốn khi ngành phải đối mặt đồng thời với nhiều sức ép từ bên ngoài và nội tại.

Chi phí logistics tiếp tục neo ở mức cao, thời gian vận chuyển kéo dài, trong khi giá nguyên phụ liệu đã tăng khoảng 15-20% khiến chi phí sản xuất đội lên đáng kể. Tuy nhiên, doanh nghiệp gần như không thể điều chỉnh giá bán do sức mua trên thị trường thế giới còn yếu, buộc nhiều doanh nghiệp chỉ đặt mục tiêu duy trì sản xuất và giữ thị phần.

Theo ông Phạm Văn Việt, sức mua thị trường châu Âu suy giảm mạnh, đặc biệt ở phân khúc thời trang có giá trị gia tăng cao. Tại Hoa Kỳ, nhu cầu chưa phục hồi ổn định, cùng với những biến động về chính sách thương mại khiến doanh nghiệp gặp nhiều khó khăn trong việc mở rộng đơn hàng.

Đối với các thị trường mới nổi tại châu Phi và một số khu vực khác, sức mua còn thấp, chủ yếu tập trung vào các sản phẩm giá rẻ và hàng ký gửi, bán trước thanh toán sau nên giá trị xuất khẩu không cao. Động lực tăng trưởng hiện nay của ngành dệt nay chủ yếu đến từ thị trường Nhật Bản và một số nước châu Á nhưng khu vực này chủ yếu tiêu thụ các sản phẩm cơ bản, chưa thể bù đắp sự sụt giảm từ các thị trường truyền thống.

Khai thác thị trường ngách cung cấp đồng phục và đã xuất khẩu đến nhiều quốc gia khác nhau, Công ty TNHH May mặc DONY không gặp khó khăn về đơn hàng nhưng hiệu quả kinh tế vẫn chưa đạt được như mong muốn. Ông Phạm Quang Anh, Giám đốc Công ty TNHH May mặc DONY cho biết, nửa đầu năm số lượng đơn đặt hàng tăng hơn 20% so với cùng kỳ 2025, tuy nhiên số đơn hàng hoàn thành và mang lại doanh thu thì gần như không tăng.

Nguyên nhân là sau khi ký hợp đồng ở quý I, xung đột ở khu vực Trung Đông kéo dài khiến hoạt động logistics bị ảnh hưởng nghiêm trọng, chi phí vận chuyển tăng cao, nguồn cung nguyên phụ liệu nhập khẩu về trễ hơn kế hoạch; một số đơn hàng dự kiến giao trong quý II buộc phải dời qua quý III/2026.

Theo ông Phạm Quang Anh, thách thức lớn hiện nay là chi phí nguyên liệu và logistics đều tăng nhưng thời điểm này doanh nghiệp chưa thể đàm phán tăng giá bán do đối tác cũng gặp khó khăn. Ưu tiên lớn nhất của doanh nghiệp dệt may vẫn là duy trì đơn hàng, giữ chân khách hàng và bảo đảm việc làm cho người lao động.

Nếu các yếu tố bất ổn của kinh tế thế giới từng bước được tháo gỡ, chi phí logistics và nguyên liệu giảm, thị trường có thể phục hồi từ nửa cuối năm. Tuy nhiên, để phát triển bền vững, ngành dệt may vẫn cần một chiến lược dài hạn về nguyên liệu, công nghệ, chuỗi cung ứng và thương hiệu nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh trong bối cảnh thương mại toàn cầu ngày càng nhiều biến động.

*Cần chiến lược phát triển rõ ràng

Theo dự báo của các tổ chức quốc tế, tăng trưởng GDP toàn cầu năm 2026 chỉ dao động từ 2,5% đến 3,1%, trong khi tăng trưởng thương mại hàng hóa thế giới giảm mạnh từ mức 4,6% của năm 2025 xuống còn khoảng 1,9%. Điều này phản ánh xu hướng phục hồi chậm của nhu cầu tiêu dùng tại nhiều nền kinh tế lớn.

Bên cạnh đó, lạm phát vẫn chưa được kiểm soát hoàn toàn, chi phí năng lượng duy trì ở mức cao, trong khi các căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông và khu vực eo biển Hormuz tiếp tục tạo thêm rủi ro đối với chuỗi cung ứng toàn cầu.

Xu hướng gia tăng bảo hộ thương mại cũng đang tạo sức ép lớn lên các doanh nghiệp xuất khẩu. Nếu trước đây lợi thế cạnh tranh chủ yếu dựa vào chi phí lao động thấp hoặc năng lực sản xuất quy mô lớn thì hiện nay doanh nghiệp phải cạnh tranh đồng thời ở nhiều yếu tố như tốc độ giao hàng, xuất xứ nguyên liệu, mức thuế quan, khả năng truy xuất nguồn gốc, phát thải carbon, tiêu chuẩn môi trường, kinh tế tuần hoàn cũng như việc đáp ứng các tiêu chuẩn về ESG.

Đáng chú ý, Hoa Kỳ tiếp tục giữ vai trò là thị trường xuất khẩu lớn nhất của ngành dệt may Việt Nam, song cũng là thị trường tiềm ẩn nhiều rủi ro nhất về chính sách thương mại. Mặc dù duy trì được tăng trưởng về kim ngạch, doanh nghiệp dệt may Việt Nam vẫn phải đối mặt với áp lực cạnh tranh gay gắt về giá.

Đơn giá xuất khẩu bình quân sang Hoa Kỳ giảm 4,92% so với cùng kỳ năm trước, phản ánh thực tế doanh nghiệp phải chấp nhận giảm giá để giữ đơn hàng trong bối cảnh nhu cầu tiêu dùng toàn cầu chưa phục hồi hoàn toàn.

Theo Hiệp hội Dệt May Việt Nam, cuộc cạnh tranh hiện nay không chỉ diễn ra giữa các quốc gia có chi phí lao động thấp như Bangladesh, Campuchia hay Pakistan mà còn mở rộng sang nhiều yếu tố khác như khả năng đáp ứng quy tắc xuất xứ, mức độ hoàn thiện chuỗi cung ứng, năng lực giao hàng nhanh, chất lượng sản phẩm, tiêu chuẩn phát triển bền vững cũng như khả năng thích ứng với các chính sách thương mại mới.

Thách thức tại Hoa Kỳ hiện nay không nằm ở sức mua mà ở nguy cơ điều tra theo Mục 301 của Hoa Kỳ liên quan đến vấn đề lao động cưỡng bức. Cơ quan Đại diện Thương mại Hoa Kỳ đang đề xuất áp dụng mức thuế bổ sung 10% hoặc 12,5% đối với hàng hóa từ 54 quốc gia; trong đó, có Việt Nam.

Đối với ngành dệt may, ngoài nguy cơ tăng thuế, doanh nghiệp còn phải đáp ứng hàng loạt yêu cầu nghiêm ngặt về chứng minh chuỗi cung ứng không sử dụng lao động cưỡng bức, truy xuất đầy đủ nguồn gốc nguyên liệu cũng như đáp ứng các quy định liên quan đến nguyên liệu có xuất xứ từ Hoa Kỳ nếu muốn được hưởng cơ chế ưu đãi thuế.

Ông Phạm Văn Việt cho rằng, trong bối cảnh các yêu cầu về xuất xứ hàng hóa ngày càng chặt chẽ, việc phụ thuộc lớn vào nguyên liệu nhập khẩu sẽ làm gia tăng rủi ro đối với hoạt động xuất khẩu. Để nâng cao sức cạnh tranh, ngành dệt may cần sớm xây dựng chiến lược phát triển nguồn nguyên liệu theo hướng chủ động hơn.

Bên cạnh việc từng bước phát triển công nghiệp nguyên phụ liệu trong nước, cần có cơ chế khuyến khích đầu tư vào các dự án quy mô lớn về dệt, nhuộm và sản xuất nguyên liệu, bởi đây đều là những lĩnh vực đòi hỏi nguồn vốn rất lớn cùng công nghệ hiện đại, tự động hóa và ứng dụng trí tuệ nhân tạo.

Song song đó, ngành dệt may cần đẩy mạnh chuyển dịch mô hình phát triển từ gia công sang xây dựng thương hiệu. Đây quá trình lâu dài, đòi hỏi nguồn lực tài chính, chiến lược phát triển bền bỉ và thời gian để tạo dựng niềm tin với người tiêu dùng nhưng không thể không làm nếu muốn nâng cao giá trị cho ngành hàng và hiệu quả kinh tế cho từng doanh nghiệp.

Đối với thị trường trong nước, ông Phạm Văn Việt đánh giá việc tăng cường kiểm soát nguồn gốc hàng hóa, minh bạch hóa hoạt động thương mại điện tử và siết chặt các quy định về xuất xứ, sở hữu trí tuệ sẽ tạo ra quá trình sàng lọc cần thiết.

Mặc dù các chính sách này có thể khiến sức mua và hoạt động kinh doanh chững lại trong ngắn hạn, nhưng về lâu dài sẽ tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh hơn, qua đó mở ra cơ hội cho các doanh nghiệp đầu tư bài bản, tuân thủ đầy đủ quy định và phát triển thương hiệu.