Di dời các trường đại học: Hà Nội tái cấu trúc không gian giáo dục nội đô

Quy hoạch 4 cụm đô thị đại học chuyên ngành và phương án xử lý đất nội đô

Ngày 13/5/2026, Chủ tịch UBND TP Hà Nội Vũ Đại Thắng đã ký quyết định Phê duyệt Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm. Theo quy hoạch, thành phố sẽ thực hiện lộ trình di dời các cơ sở giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp từ khu vực nội đô lịch sử ra các cực tăng trưởng ở vùng ngoại thành, hình thành một khu đô thị đại học và nghiên cứu cùng ba khu đào tạo chuyên ngành.

Thông tin cụ thể, ông Trần Quang Tuyên, Phó Giám đốc Sở Xây dựng Hà Nội cho biết, cực phía Tây thuộc khu vực Hòa Lạc - Thạch Thất sẽ phát triển khu đô thị đại học và nghiên cứu, tập trung thu hút các trường thuộc khối khoa học công nghệ, kỹ thuật cao, kinh tế, tài chính gắn liền với hệ sinh thái Khu Công nghệ cao Hòa Lạc. Cực phía Tây Bắc thuộc khu vực Sơn Tây - Ba Vì cũ tập trung đào tạo các ngành an ninh, quốc phòng, văn hóa, nghệ thuật đặc thù, du lịch và sư phạm. Cực phía Tây Nam thuộc khu vực Xuân Mai - Chương Mỹ cũ đào tạo khối ngành văn hóa, du lịch, y dược, hành chính, sư phạm và lâm nghiệp gắn với không gian đô thị sinh thái, y tế và nghỉ dưỡng.

Phối cảnh Đô thị khoa học - công nghệ Hòa Lạc. Ảnh: UBND TP Hà Nội

Cực phía Bắc thuộc khu vực Sóc Sơn và Cảng Hàng không quốc tế Nội Bài tập trung đào tạo nguồn nhân lực kỹ thuật hàng không, logistics và dịch vụ hỗ trợ hàng không hiện đại. Ngoài ra, cực phía Đông tại Gia Lâm và cực phía Nam tại Thường Tín - Phú Xuyên được định hướng nghiên cứu thực nghiệm, đào tạo chuyên sâu về nông nghiệp công nghệ cao và công nghệ sinh học.

Hà Nội hiện tập trung hơn một phần ba số cơ sở đại học cả nước với hơn 50 trường công lập, dự kiến đạt 650.000 đến 700.000 sinh viên vào năm 2030. Việc hình thành các cụm đại học ngoại thành sẽ giúp xây dựng hệ thống hạ tầng kỹ thuật và xã hội đồng bộ, hiện đại.

Đối với cơ sở cũ tại khu vực nội thành, các trường có yếu tố lịch sử và đã được đầu tư đồng bộ sẽ được giữ lại làm cơ sở 1, nhưng được tái cấu trúc công năng thành trung tâm nghiên cứu trình độ cao, chuyển giao công nghệ, đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp. Các hoạt động đào tạo đại trà, ký túc xá và cơ sở thực hành quy mô lớn bắt buộc chuyển ra các đô thị đại học tập trung.

Các đại học, cao đẳng có diện tích đất nhỏ hẹp, cơ sở vật chất không đáp ứng quy chuẩn đào tạo và ít giá trị lịch sử, quy hoạch định hướng di dời toàn bộ ra các khu đô thị vành đai. Quỹ đất sau di dời được ưu tiên bàn giao cho thành phố để đầu tư trường mầm non, tiểu học, THCS, các công trình tiện ích công cộng và không gian cây xanh đô thị.

Đảm bảo nguyên tắc hài hòa giữa phát triển và bảo tồn

Chủ tịch UBND TP Hà Nội Vũ Đại Thắng khẳng định thành phố ủng hộ chủ trương mở rộng, di dời các trường đại học nhưng không thể triển khai đồng loạt khi nguồn lực còn hạn chế. Cùng với ngân sách nhà nước, thành phố nghiên cứu huy động các nguồn lực xã hội, khuyến khích tư nhân tham gia đầu tư ký túc xá, nhà ở cho sinh viên và các công trình dịch vụ phù hợp.

Chủ tịch UBND TP nhấn mạnh việc chuyển từ tư duy mỗi trường đầu tư một hệ thống hạ tầng riêng sang tăng cường dùng chung. Các trường trong cùng một khu vực có thể sử dụng chung ký túc xá, khu thể thao và các công trình dịch vụ, qua đó giảm chi phí đầu tư, nâng cao hiệu quả sử dụng đất và tạo dựng các khu đô thị đại học đồng bộ, hiện đại.

Đối với cực Hòa Lạc, thành phố đánh giá đây là vị trí đặc biệt quan trọng với sự hiện diện của Đại học Quốc gia Hà Nội, Khu Công nghệ cao cùng các cơ sở nghiên cứu và doanh nghiệp công nghệ. Thành phố ủng hộ Đại học Quốc gia Hà Nội đẩy nhanh đầu tư và phát triển tại Hòa Lạc, tuy nhiên Hòa Lạc không phải địa điểm duy nhất cho tất cả các trường. Việc bố trí từng trường, từng ngành cần căn cứ đặc thù chuyên môn và khả năng kết nối hạ tầng của từng khu vực. Đây là vấn đề lớn và phức tạp nên cần có cách tiếp cận tổng thể, đề xuất về đất đai của các trường phải gắn với đề án cụ thể, có nguồn lực và tiến độ triển khai rõ ràng.

Năm học 2026-2027, Đại học Quốc gia Hà Nội sẽ đưa 17.166 sinh viên lên Hòa Lạc học tập. Ảnh: VNU

Ở góc độ quy hoạch, theo TS - KTS Đào Ngọc Nghiêm, nguyên Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc Hà Nội, việc phát triển hệ thống đại học cần được nhìn nhận trong tổng thể không gian đô thị mở rộng của Hà Nội. Trước đây, diện tích Hà Nội chỉ khoảng 154 km², đến trước năm 2008 là 924 km² và hiện nay đã mở rộng 3.354 km². Vì vậy, khái niệm Hà Nội không còn bó hẹp trong nội đô lịch sử mà bao gồm cả đô thị trung tâm và các khu vực phát triển mới.

Các trường đại học không chỉ phục vụ riêng Thủ đô mà có vai trò lan tỏa, thúc đẩy phát triển kinh tế, xã hội, văn hóa cho cả vùng. Do vậy, quy hoạch đại học cần gắn với phát triển vùng, trở thành động lực cho các cực tăng trưởng mới, thay vì chỉ tập trung trong nội đô.

TS.KTS Đào Ngọc Nghiêm cho rằng, việc di chuyển cơ sở đào tạo ra ngoại thành giúp nâng cao điều kiện giảng dạy và giảm áp lực cho nội đô, nhưng phải đảm bảo nguyên tắc hài hòa giữa phát triển và bảo tồn. Thực tế, nhiều trường như Đại học Dược, Bách Khoa, Kinh tế Quốc dân vẫn duy trì cơ sở hiện hữu cho chức năng phù hợp, đồng thời mở rộng cơ sở mới tại khu vực giao thông thuận tiện hơn. Cách làm này vừa bảo tồn giá trị di sản, thương hiệu lâu đời, vừa tạo động lực phát triển cho các tỉnh lân cận.

Thực tế, nhiều trường Đại học Dược, Bách Khoa, ... vẫn duy trì cơ sở hiện hữu, không phá bỏ mà sử dụng cho những chức năng phù hợp nhất định. Còn để tiếp tục phát triển và nâng cao chất lượng sống cho giảng viên, sinh viên, các trường có thể mở rộng hoặc xây dựng cơ sở mới tại những khu vực có không gian rộng rãi, giao thông thuận tiện hơn. Cách làm này vừa bảo tồn giá trị truyền thống, vừa phát huy vai trò của đại học trong thúc đẩy phát triển và giúp cho các tỉnh lân cận phát triển.

Quy mô, định hướng phát triển các khu đào tạo đại học của Hà Nội, theo quy hoạch tầm nhìn 100 năm.