Di sản tàu hơi nước, giá trị mới cho điểm đến

Tàu hỏa hơi nước trở thành điểm nhấn du lịch độc đáo. Ảnh: TTXVN

Trải nghiệm di sản trăm năm

Theo TTXVN, vườn thú nổi tiếng Pairi Daiza (Bỉ) thu hút sự chú ý khi đưa đầu máy hơi nước Reine Elisabeth hơn trăm tuổi vào phục vụ du khách, biến di sản thành một phần của trải nghiệm tham quan. Đầu máy nặng 9,5 tấn được chế tạo tại Bỉ năm 1900, từng kéo các đoàn tàu chở than tại Tây Ban Nha trong gần 70 năm. Sau khi mỏ than đóng cửa, nó được đưa sang Anh và thuộc sở hữu của nhà sưu tập Peter Rampton. Năm 2022, Pairi Daiza đưa đầu máy này trở lại Bỉ, mở ra chương mới cho di sản này.

Tại Pairi Daiza, thay vì trở thành hiện vật tĩnh chỉ để trưng bày, chiếc đầu máy một lần nữa được đốt lò, tạo hơi nước và chuẩn bị vận hành trở lại. Tiếng hơi nước, máy móc chuyển động trên đường ray giúp tái hiện một phần không gian kỹ thuật từng gắn với lịch sử công nghiệp của Bỉ, một trong những trung tâm công nghiệp sớm của châu Âu.

Pairi Daiza đã thành công khi biến lịch sử của Reine Elisabeth thành một phần sản phẩm du lịch độc đáo. Câu chuyện từ mỏ than Tây Ban Nha, sang Anh rồi trở lại quê nhà Bỉ khiến hành trình của chiếc đầu máy xưa cũ trở nên có chiều sâu.

Kinh nghiệm này cho thấy di sản chỉ thực sự tạo ra giá trị khi được đặt vào mô hình khai thác phù hợp. Khi đó, bảo tồn di sản có thể trở thành lợi thế cạnh tranh riêng của điểm đến, trong bối cảnh du khách mong muốn trải nghiệm trực tiếp có chiều sâu.

Mở rộng không gian du lịch

Đường sắt di sản có thể trở thành công cụ mở rộng không gian du lịch, thay vì chỉ là sản phẩm của một điểm tham quan riêng lẻ. Đoàn tàu đưa du khách đến các thành phố nhỏ, thị trấn công nghiệp cũ hoặc vùng nông thôn sẽ kích hoạt nhu cầu đối với dịch vụ lưu trú, ăn uống, bán lẻ và sự kiện văn hóa tại các điểm đến dọc theo hành trình.

Công ty đường sắt quốc gia Bồ Đào Nha khai thác 51 chuyến tàu từ tháng 6 đến 10/2026 trên tuyến Regua - Tua. Đoàn tàu gồm 5 toa lịch sử từ đầu thế kỷ 20, chở hơn 250 hành khách, với hành trình qua thung lũng Douro. Đây là di sản thế giới được UNESCO công nhận. Tại các điểm dừng, hành khách có thể tiếp cận các sản phẩm địa phương, điểm di sản và hoạt động văn hóa đặc sắc.

Cứ hai tuần một lần, vào sáng thứ Bảy, không khí tại ga Hermanstad (Nam Phi) trở nên nhộn nhịp khi đầu máy hơi nước Class 15CA số 2850 có tuổi đời gần một thế kỷ rền vang khởi động, sẵn sàng đưa du khách vào hành trình trở về quá khứ. Trên tuyến Pretoria - Irene, từ trẻ em đến những cụ già mê tàu hỏa, tất cả đều háo hức nhìn ngắm đầu tàu, toa xe gỗ cổ, cửa sổ mở toang để hít thở mùi than và dầu máy quen thuộc. Đây là di sản sống động nhắc nhớ về thời kỳ hoàng kim của ngành đường sắt Nam Phi; đồng thời trở thành điểm nhấn du lịch độc đáo của quốc gia này.

Cùng cách tiếp cận này, Ý tổ chức hành trình Treno Natura năm 2026 bằng đầu máy hơi nước và những toa tàu từ thập niên 1930, đưa du khách qua Siena và các vùng của Tuscany. Tại Thụy Sĩ, những chuyến tàu hơi nước lịch sử tiếp tục được khai thác trong mùa du lịch 2026, trong đó có tuyến Rigi gắn với lịch sử đường sắt núi từ năm 1871.

Những mô hình này cho thấy đường sắt di sản hồi sinh thành những sản phẩm du lịch đặc sắc, kết nối di sản công nghiệp với cảnh quan, văn hóa, kinh tế địa phương và các điểm đến dọc tuyến. Qua đó, góp phần mở rộng không gian du lịch.

Nhu cầu đi lại bằng đường sắt gia tăng tạo thêm dư địa cho hành trình kết hợp giữa giao thông và trải nghiệm di sản. Theo khảo sát gần đây của Liên minh châu Âu (EU), khoảng 2/3 người được hỏi cho biết sẽ chọn tàu cho chuyến du lịch trong nước hoặc tới các nước láng giềng.

Tuy nhiên, sức hút của một đầu máy cổ không đủ để tạo nên sản phẩm du lịch bền vững. Phía sau mỗi chuyến tàu là cả hệ thống toàn diện về kinh phí phục chế, tiêu chuẩn an toàn, nhân lực kỹ thuật, bảo dưỡng, vận hành và các dịch vụ kết nối. Vì vậy, điều cốt lõi là khả năng nhận diện những giá trị xác thực, câu chuyện đủ sức hấp dẫn và phù hợp với nhu cầu trải nghiệm thực tế hôm nay. Một khi được tổ chức đúng cách, di sản này có thể trở thành điểm khởi đầu hành trình mới, làm giàu giá trị cho cả điểm đến và cộng đồng địa phương.