Di tích cấp quốc gia xuống cấp, đặt ra yêu cầu cấp thiết về bảo tồn

*Người dân lo mất dấu tích lịch sử

Đình Đỉnh Lự (xã Hồng Lộc) được xây dựng từ đầu thế kỷ XVI, thờ danh tướng Nguyễn Xí, nơi đây không chỉ là không gian sinh hoạt văn hóa của người dân địa phương mà còn là chứng nhân của những mốc son lịch sử cách mạng. Đây cũng là nơi thành lập Chi bộ Cộng sản đầu tiên của tỉnh Hà Tĩnh, gắn với phong trào cách mạng và cao trào Xô viết Nghệ - Tĩnh. Đình được xếp hạng di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia năm 1990.

Trải qua hàng trăm năm, ngôi đình vẫn lưu giữ những dấu tích quan trọng của lịch sử địa phương. Tuy nhiên, thời gian và điều kiện thời tiết đang khiến công trình xuống cấp nghiêm trọng. Nhiều cấu kiện gỗ bị mối mọt, một số cột có dấu hiệu nghiêng lệch, các mối nối phải gia cố tạm thời. Những hư hỏng này khiến người dân lo ngại về mức độ an toàn của công trình, nhất là khi tổ chức các hoạt động tưởng niệm, sinh hoạt văn hóa và đón khách đến dâng hương.

Ông Phan Bá Thanh, người quản lý đình Đỉnh Lự cho biết, nơi đây từng là địa điểm hội họp, sinh hoạt của các tổ chức cách mạng, nơi vận động quần chúng đấu tranh đòi quyền lợi trong những năm đầu phong trào cách mạng. Vì vậy, ngôi đình có ý nghĩa đặc biệt đối với người dân địa phương.

Nhiều hạng mục tại đình Đỉnh Lự đã xuất hiện dấu hiệu hư hỏng, đặt ra yêu cầu cấp thiết về tu bổ, bảo tồn. Ảnh: Hữu Quyết – TTXVN

Công trình đã được chỉnh trang qua một số giai đoạn, song nhiều cấu kiện gỗ cũ vẫn được giữ lại và hiện đã xuống cấp. Gỗ đã bị mối mọt, nhiều vị trí xuống cấp, nếu không sớm sửa chữa thì khi có bão lớn sẽ rất nguy hiểm. Những ngày lễ, người dân tập trung về đình đông nên chúng tôi mong muốn công trình được gia cố, tu bổ kịp thời. Người dân mong muốn các cơ quan chức năng sớm có phương án tu bổ đồng bộ, bảo đảm an toàn, gìn giữ giá trị lịch sử và tạo điều kiện phát huy di tích.

Cách đình Đỉnh Lự không xa là miếu Biên Sơn, di tích lịch sử cấp quốc gia được công nhận năm 1991, gắn với việc thờ nữ tướng Phan Thị Sơn có công trong chống giặc Minh. Đây từng là địa điểm hội họp, liên lạc, cất giấu tài liệu phục vụ phong trào cách mạng trong những năm 1930-1931. Qua nhiều năm, người dân và chính quyền địa phương đã gìn giữ, sửa chữa một số hạng mục. Tuy nhiên, phần mái của công trình bị dột, bia di tích chịu tác động của nước mưa, tường xuất hiện các vết nứt. Không gian thờ tự và khuôn viên chưa đáp ứng mong muốn của người dân về một địa điểm lịch sử được bảo tồn tương xứng với giá trị.

Đình Hội Thống, xã Đan Hải, là di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia có tuổi đời hơn 360 năm. Ảnh: Hữu Quyết – TTXVN

Ông Cù Huy Tiệm, người dân thôn Trung Sơn, xã Hồng Lộc chia sẻ, miếu Biên Sơn là nơi người dân địa phương và con em xa quê thường xuyên đến dâng hương, tưởng nhớ người có công với đất nước. Bà con mong muốn di tích được tu bổ, mở rộng khuôn viên, xây dựng các hạng mục phụ trợ phù hợp để phục vụ khách đến tham quan, tìm hiểu lịch sử. Việc bảo tồn di tích còn có ý nghĩa giáo dục truyền thống, giúp thế hệ trẻ hiểu hơn về những đóng góp của các thế hệ đi trước trong đấu tranh cách mạng và bảo vệ quê hương.

Phó Chủ tịch UBND xã Hồng Lộc Lê Viết Bình thông tin, địa phương đã huy động nguồn lực xã hội hóa, vận động các nhà hảo tâm và sử dụng một phần ngân sách để tu sửa các công trình. Tuy nhiên, quy mô và mức độ xuống cấp của công trình cho thấy việc bảo tồn cần được thực hiện đồng bộ, gắn với quy hoạch mở rộng di tích. Địa phương đã đưa khu di tích vào quy hoạch chung, đồng thời xây dựng quy hoạch chi tiết và đề xuất xin chủ trương của tỉnh, các cơ quan có thẩm quyền. Tuy nhiên, nhu cầu kinh phí lớn trong khi nguồn lực hiện có còn hạn chế khiến việc triển khai gặp khó khăn. Địa phương mong muốn các cấp, ngành quan tâm hỗ trợ kinh phí để sớm tu bổ, bảo tồn các công trình này.

Nhiều hạng mục tại đình Hội Thống bị hư hỏng, xuống cấp. Ảnh: Hữu Quyết - TTXVN

*Cần nguồn lực để bảo tồn

Tình trạng xuống cấp cũng diễn ra tại đình Hội Thống, xã Đan Hải, một di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia có tuổi đời hơn 360 năm. Đình thờ Tô Hiến Thành, vị quan thanh liêm dưới triều Lý; đồng thời thờ bà Nguyễn Thị Khuê và ông Vũ Ninh Tiến, những người có công đóng góp tiền của xây dựng đình, sửa chữa đê điều và trang trải sưu thuế cho người dân.

Theo ông Nguyễn Văn Đào, người đã gắn bó với công việc trông coi, vệ sinh đình khoảng 10 năm, công trình nhiều năm không được tu bổ. Đặc biệt, bị hư hỏng nặng sau bão số 5, năm 2025. Cơn bão làm tốc mái các tòa đình, khiến nhiều hạng mục bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Sau khi mái ngói bị hư hỏng, nước mưa ngấm vào bên trong làm hỏng hệ thống rui, mè.

Mỗi khi mưa lớn, nước dột xuống các gian nhà, ảnh hưởng đến không gian thờ tự và việc đón người dân đến dâng hương. Ông đã nhiều lần phản ánh tình trạng hư hỏng với các đoàn đến khảo sát. Tuy nhiên, đến nay, người dân vẫn mong chờ phương án xử lý cụ thể. Nguyện vọng của người dân là di tích sớm được tu bổ để bảo đảm điều kiện thờ tự, sinh hoạt văn hóa và giữ gìn di sản cho các thế hệ sau. Nếu tình trạng hư hỏng kéo dài, những cấu kiện còn lại có nguy cơ tiếp tục xuống cấp, làm tăng khó khăn và chi phí phục hồi.

Bảo tồn đình Đỉnh Lự góp phần gìn giữ địa chỉ đỏ gắn với lịch sử hình thành tổ chức Đảng ở Hà Tĩnh. Ảnh: Hữu Quyết – TTXVN

Theo thống kê, Hà Tĩnh hiện có khoảng 100 di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia. Hệ thống di tích phong phú, đa dạng về loại hình, phản ánh những dấu mốc quan trọng trong lịch sử, văn hóa và quá trình đấu tranh cách mạng của địa phương. Tuy nhiên, một số công trình đã xuống cấp, thậm chí có di tích hư hỏng nghiêm trọng, trong khi kinh phí duy tu, bảo dưỡng thường xuyên còn hạn chế.

Ông Trần Xuân Lương, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Hà Tĩnh nêu rõ, ngành đã tiến hành rà soát, phân loại mức độ xuống cấp để tham mưu, hướng dẫn các địa phương và đơn vị liên quan xây dựng phương án tu bổ phù hợp với điều kiện nguồn lực. Việc phân bổ nguồn lực cần có trọng tâm, ưu tiên các di tích lịch sử cách mạng, di tích cộng đồng, di tích công cộng có sự quản lý của người dân, quan tâm các di tích quốc gia, di tích quốc gia đặc biệt và những công trình có giá trị kiến trúc nghệ thuật đang có nguy cơ hư hỏng nặng. Những di tích này nếu không được tu bổ kịp thời sẽ rất khó khôi phục về sau. Đối với các di tích lưu niệm danh nhân và di tích dòng họ, ngành văn hóa định hướng tăng cường xã hội hóa, vận động sự đóng góp của con cháu, dòng họ và nhân dân để phục hồi, gìn giữ công trình.

Thực tế tại Hà Tĩnh cho thấy, bảo tồn di tích cần được triển khai trên cơ sở đánh giá đúng hiện trạng, xác định mức độ ưu tiên và bố trí nguồn lực phù hợp. Cùng với sự chủ động của địa phương và đóng góp của cộng đồng, việc hỗ trợ kinh phí từ các cấp, ngành có ý nghĩa quan trọng để ngăn chặn tình trạng xuống cấp, bảo vệ giá trị lịch sử, văn hóa của di sản. Mỗi di tích được gìn giữ tốt sẽ góp phần lưu lại dấu tích của quá khứ, tạo không gian giáo dục truyền thống và bồi đắp ý thức trách nhiệm của thế hệ hôm nay đối với lịch sử quê hương.