Đi tìm bản sắc cho những cây cầu ở Ðồng Nai

Tác phẩm Nhịp nối 2 bờ của nghệ sĩ nhiếp ảnh Nguyễn An quảng bá nét đẹp cầu Ghềnh. Ảnh: Nguyễn An

Trong dòng chảy đô thị hóa mạnh mẽ, những nhịp cầu bắc qua sông Đồng Nai được kỳ vọng trở thành biểu tượng kiến trúc - văn hóa đặc trưng, góp phần định hình diện mạo một Đồng Nai hiện đại nhưng giàu bản sắc.

Mỗi cây cầu một câu chuyện văn hóa

Trong cấu trúc đô thị hiện đại, cầu không chỉ là hạ tầng kết nối mà còn là không gian mang tính biểu tượng. Với hệ thống sông ngòi dày đặc, hiện Đồng Nai có hàng chục cây cầu lớn nhỏ bắc qua sông. Từ cầu Đồng Nai, cầu Hóa An, cầu An Hảo đến cầu Hiệp Hòa, cầu Ghềnh… mỗi công trình đều gắn với một lát cắt lịch sử, một dấu ấn phát triển. Tuy nhiên, phần lớn các cây cầu hiện nay vẫn mang dáng dấp thuần túy kỹ thuật, chưa thực sự trở thành biểu tượng kiến trúc - văn hóa đặc trưng.

Nghệ sĩ Nhân dân Giang Mạnh Hà, Chủ tịch Hội Văn học nghệ thuật Đồng Nai cho biết: Với những cây cầu lớn, Đồng Nai rất cần điểm nhấn về kiến trúc, nghệ thuật, bản sắc văn hóa riêng cho không gian đô thị. Trong đó, cần tạo cho các cây cầu những công trình, tác phẩm đặc trưng, mang dấu ấn khác biệt để nhận diện Đồng Nai. Mỗi cây cầu là một ý tưởng, một câu chuyện có chủ đề về hành trình lịch sử, văn hóa, con người Đồng Nai trên 325 năm hình thành và phát triển.

“Ý tưởng sáng tạo biến những cây cầu bê tông thành biểu tượng kiến trúc văn hóa tiêu biểu của thành phố Đồng Nai mới đã được Tỉnh ủy tiếp thu, chỉ đạo bằng văn bản. Theo đó, Hội Văn học nghệ thuật Đồng Nai được giao nhiệm vụ đề xuất các ý tưởng cụ thể, trước mắt tập trung vào 3 cây cầu: Hóa An, An Hảo và Thống Nhất” - ông Hà nhấn mạnh.

Tổng thể 3 cây cầu tiêu biểu trong đô thị Biên Hòa được đề xuất nghiên cứu để trở thành biểu tượng kiến trúc - văn hóa đặc trưng của Đồng Nai.

Theo các kiến trúc sư (KTS), nhà nghiên cứu, việc “thổi hồn” để các cây cầu trở thành biểu tượng kiến trúc cần bắt đầu từ chính lịch sử, địa danh và giá trị văn hóa của vùng đất Đồng Nai.

Chủ tịch Hội KTS Đồng Nai Khương Nguyễn Đức Chương cho hay: Đồng Nai - vùng đất của sông nước, của những nhịp cầu nối liền đôi bờ đang bước vào giai đoạn phát triển mạnh mẽ. Nhưng cùng với hiện đại hóa, chúng ta phải đối diện với một câu hỏi lớn: Bản sắc kiến trúc của Đồng Nai sẽ được thể hiện như thế nào?

Cụ thể, với cầu An Hảo, cửa ngõ quan trọng đi vào cù lao Phố, nhiều ý tưởng đề xuất khai thác yếu tố di sản bởi đây là vùng đất có nhiều dấu ấn về lịch sử, văn hóa. Hiện nay, trên vùng đất này có nhiều nhân vật lịch sử, nhiều di tích cấp tỉnh, cấp quốc gia, hệ thống đình, chùa, miếu đa dạng, phong phú. Ngoài ra, cầu An Hảo còn gắn liền với sự phát triển công nghiệp ở Đồng Nai.

Trong khi đó, cầu Hóa An được đề xuất tái hiện bản sắc qua các mảng phù điêu, hoa văn gốm Biên Hòa tích hợp trên lan can, kết hợp hệ thống chiếu sáng nghệ thuật. Không gian dưới chân cầu có thể trở thành điểm dừng chân ngắm cảnh công viên ven sông, hướng về cù lao Phố, tạo nên sự kết nối giữa công trình và đời sống đô thị. Với cầu Thống Nhất, việc thiết kế các không gian quảng trường nhỏ tại 2 đầu cầu sẽ góp phần tạo điểm nhấn, kết nối cộng đồng.

Biểu tượng kiến trúc - văn hóa đặc trưng

KTS Khương Văn Mười, nguyên Phó Chủ tịch Hội KTS Việt Nam cho rằng: Trong bối cảnh Đồng Nai đang phát triển mạnh về hạ tầng giao thông, đặc biệt là hệ thống cầu đường, việc tạo dựng bản sắc kiến trúc cho các cây cầu là hết sức cần thiết. Không chỉ những cây cầu đã xây dựng mà cả những cây cầu đang và sẽ triển khai trong quy hoạch cũng cần được nghiên cứu, bổ sung yếu tố bản sắc, phù hợp với từng vị trí, không gian và câu chuyện lịch sử riêng.

“Các cây cầu không chỉ đóng vai trò kết nối giao thông mà còn là điểm nhấn kết nối giữa quá khứ và tương lai. Đặc biệt, với lợi thế cảnh quan dọc sông Đồng Nai, cần chú trọng quy hoạch các không gian sinh hoạt cộng đồng ven sông, tạo điểm đến hấp dẫn cho người dân và du khách. Khi không gian đô thị trở nên sinh động, giàu trải nghiệm sẽ góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội” - KTS Khương Văn Mười chia sẻ.

Để hiện thực hóa các cây cầu thành những biểu tượng kiến trúc - văn hóa đặc trưng của Đồng Nai, các nhà nghiên cứu, KTS trong và ngoài tỉnh đã đề xuất cần tổ chức các cuộc thi thiết kế kiến trúc quy mô rộng, qua đó huy động trí tuệ của giới chuyên môn và cộng đồng sáng tạo, lựa chọn những phương án tối ưu, vừa đảm bảo tính thẩm mỹ vừa khả thi trong triển khai. Song song đó, việc ứng dụng công nghệ hiện đại như: trình diễn ánh sáng nghệ thuật, 3D mapping… cũng mở ra khả năng “làm mới” các cây cầu, biến nơi đây thành điểm đến hấp dẫn về đêm, góp phần phát triển du lịch.

Thực tế cho thấy, nhiều đô thị lớn trong và ngoài nước đã thành công khi biến những cây cầu thành biểu tượng nhận diện. Với Đồng Nai, lợi thế về hệ thống sông ngòi cùng bề dày lịch sử hơn 325 năm hình thành và phát triển chính là “chất liệu” quý giá để hiện thực hóa mục tiêu sáng tạo biểu tượng kiến trúc, văn hóa 3 cây cầu: Hóa An, An Hảo và Thống Nhất.