Đi tìm tên cho người đã khuất

Ông Hà Ngọc Chuyên vẫn luôn đau đáu về người đồng đội. 

Ký ức của người đồng đội

Ở tuổi gần 80, ông Hà Ngọc Chuyên (tỉnh Bắc Ninh) vẫn nhớ rõ người đồng đội năm xưa - liệt sĩ Hà Đình Bảy. Hai người cùng quê Bắc Giang (nay là Bắc Ninh), cùng tuổi, cùng học tại Trường Đại học Sư phạm rồi cùng vào chiến trường, chiến đấu trong một đơn vị.

Năm 1969, ông Hà Đình Bảy hy sinh tại Phú Vang, Thừa Thiên Huế trong trận đánh Phú Thứ. Theo ký ức của ông Chuyên, thi thể các bộ đội hy sinh trong trận đánh đều được người dân địa phương đưa đi chôn cất ở khu vực gần chân cầu Phú Thứ.

Sau ngày đất nước hòa bình, mang theo ký ức về nơi mình và đồng đội từng chiến đấu, ông Chuyên trở lại Phú Vang tìm bạn. Nhưng khi đến nơi, ông mới biết những ngôi mộ đã được cất bốc, quy tập về nơi khác.

Ông đi khắp làng trên xóm dưới, tìm hỏi những người có thể biết thông tin về phần mộ đồng đội. Chiến tranh đã lùi xa, dấu vết cũ dần mất đi, những người biết câu chuyện năm xưa có người đã chuyển đến nơi khác sinh sống. Hai lần trở lại, ông vẫn chưa tìm được câu trả lời.

Đến lần thứ ba, ông Chuyên gặp một người dân địa phương từng tham gia quy tập mộ liệt sĩ ở khu vực chân cầu Phú Thứ. Người này cho biết, những phần hài cốt tại đây đã được đưa về Nghĩa trang Liệt sĩ Phú Vang. Khi quy tập, chỉ xác định được đó là hài cốt liệt sĩ, còn thông tin về danh tính không còn. Manh mối ấy giúp ông Chuyên tin rằng, người đồng đội của mình có thể đang nằm trong số hơn 1.000 phần mộ chưa xác định thông tin tại Nghĩa trang Liệt sĩ Phú Vang. “Tôi đã đọc hết những cái tên khắc trên tấm bia chung tại nghĩa trang nhưng không thấy tên Hà Đình Bảy. Tôi nghĩ cậu ấy đang nằm giữa hơn 1.000 phần mộ chưa xác định danh tính ở đây”, ông Chuyên nói.

Cháu nhận chú làm cha

Liệt sĩ Hà Đình Bảy có hai người chị và một người anh trai. Chị Hà Thị Thông, con gái út của người anh, từ nhỏ đã được nghe gia đình kể nhiều về người chú hy sinh năm 1969. Sau này, chị xin phép gia đình nhận chú làm cha, lập bàn thờ và hương khói, phụng thờ như cha của mình.

Khi kết nối được với ông Hà Ngọc Chuyên, vào dịp 27/7 hằng năm, chị Thông cùng người đồng đội năm xưa của chú lại vượt quãng đường xa trở về Nghĩa trang Liệt sĩ Phú Vang. Họ thắp hương, làm lễ cầu siêu, với mong mỏi một ngày xác định được chính xác phần mộ của liệt sĩ Hà Đình Bảy.

Ông Chuyên tìm đồng đội bằng ký ức của người từng kề vai sát cánh. Chị Thông tìm chú bằng tình cảm của người cháu đã nhận chú làm cha. Hai người gặp nhau ở cùng một mong mỏi: biết chính xác ông đang nằm lại nơi đâu. Nhưng giữa hơn 1.000 phần mộ chưa xác định thông tin tại nghĩa trang, mong muốn ấy suốt nhiều năm vẫn vượt quá khả năng của gia đình.

“Biết chú nằm ở đây, còn chính xác ở đâu thì thực sự quá khó với gia đình. Gia đình mong lắm”, chị Hà Thị Thông chia sẻ.

Niềm hy vọng từ Chiến dịch 500 ngày đêm

Tháng 4/2026, Chính phủ phát động Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Một trong những nhiệm vụ được triển khai là thu thập mẫu sinh phẩm từ các phần mộ chưa xác định danh tính tại các nghĩa trang liệt sĩ, phục vụ giám định ADN và đối chiếu với thân nhân. Với việc ứng dụng khoa học, công nghệ, hành trình xác định danh tính liệt sĩ có thêm những cơ sở mới bên cạnh thông tin, ký ức và dấu vết còn được lưu giữ sau chiến tranh.

Với gia đình chị Hà Thị Thông, chiến dịch mở ra một hy vọng mà trước đây họ khó nghĩ tới: xác định chính xác phần mộ của liệt sĩ Hà Đình Bảy và nếu đủ điều kiện, đưa ông trở về quê hương. “Khi nghe Nhà nước phát động chiến dịch này, tôi được thắp lên một tia hy vọng. Mong sao có thể tìm thấy chính xác phần mộ của chú, để chúng tôi đưa chú về quê hương, về với gia đình sau mấy mươi năm chờ đợi”, chị Thông nói trong nước mắt.

Với ông Hà Ngọc Chuyên, đó cũng là cơ hội để hoàn thành tâm nguyện đã theo ông suốt nhiều năm. “Tìm được liệt sĩ Hà Đình Bảy đang nằm ở đâu thì tôi không còn gì để hối tiếc nữa. Tôi rất hy vọng vào chiến dịch lần này”, ông Chuyên nói.

Câu chuyện của chị Hà Thị Thông và ông Hà Ngọc Chuyên cũng là mong mỏi của nhiều gia đình liệt sĩ vẫn đang chờ đợi thông tin về người thân.

Hơn nửa thế kỷ trước, dấu vết về một phần mộ có thể chỉ còn lại trong ký ức của người đồng đội và lời kể của người dân. Hôm nay, mỗi mẫu sinh phẩm được thu thập, mỗi thông tin được đối chiếu đang mở thêm cơ hội để những phần mộ chưa có tên được xác định danh tính.