'Địa chỉ đỏ' nuôi dưỡng mạch nguồn nhân ái

Ký ức đau thương

Những năm đầu kháng chiến chống thực dân Pháp, việc giữ cho tiếng đọc bài, lời giảng của thầy cô không bị ngắt quãng cũng là một nhiệm vụ kháng chiến. Với Trường THPT Tân Trào, ngôi trường ra đời năm 1946, hành trình ấy được viết bằng những cuộc sơ tán, những lớp học tạm và sự bền bỉ của nhiều thế hệ thầy trò giữa hoàn cảnh chiến tranh khắc nghiệt.

Thầy cô và học sinh Trường THPT Tân Trào về nguồn tại đài hương tưởng niệm các học sinh đã hy sinh vì bom đạn của thực dân Pháp.

Thu Đông năm 1947, thực dân Pháp tiến công lên Việt Bắc. Thực hiện chủ trương tiêu thổ kháng chiến, thị xã phải sơ tán, người dân dời nơi ở, tìm đến những vùng rừng núi an toàn hơn. Trường Trung học Tân Trào khi ấy chuyển lên Bến Khuếch, Chiêm Hóa. Đến năm học 1948 - 1949, trường trở về một thung lũng nhỏ gần Đền Cấm với ba gian nhà tranh nép bên chân núi đá. Nơi đây, núi cao dựng đứng bao quanh, những vách đá và hang sâu tạo thành địa hình che khuất giữa rừng. Giữa không gian ấy, mái trường tranh tre, nứa lá hiện lên khiêm nhường, thiếu thốn nhưng vẫn là nơi chắp cánh cho những ước mơ tuổi trẻ.

Chiến tranh không cho thầy trò một điều kiện học tập bình thường, nhưng gian khó không làm tinh thần học tập lùi bước. Từ Cây Đa Nước Chảy, Đền Cấm đến An Bảo, Linh Sơn, Chân Sơn, mỗi địa điểm sơ tán đều ghi dấu một chặng đường nhà trường tìm cách đứng vững giữa biến động của thời cuộc. Về sau, trong những năm chiến tranh phá hoại ác liệt, nhà trường còn phải tổ chức thành Khu A, Khu B, phân hiệu Dốc Đỏ và Nông Tiến. Lớp học khi ở nhà tranh, khi dưới tán rừng. Thầy cô vừa truyền đạt kiến thức, vừa tham gia phục vụ kháng chiến. Nhiều học sinh rời ghế nhà trường, xếp bút nghiên lên đường chiến đấu; có những giáo viên và cựu học sinh đã hy sinh vì độc lập dân tộc.

Tại vùng sơ tán khu vực Đền Cấm, một ngày đau thương đã ập đến. Khoảng 15 giờ ngày 27/4/1949, khi thầy và trò đang trong giờ học, tiếng giảng bài bỗng bị cắt ngang bởi tiếng hô báo động: “Máy bay!”, “Nó ném bom đấy!”. Tiếng kêu vừa vang lên, những quả bom liên tục dội xuống khu vực trường, một quầng lửa chói lòa cùng tiếng nổ dữ dội đã xé toạc sự yên tĩnh của rừng núi. Đất đá tung lên, khu ký túc xá tan hoang. Những tiếng kêu cứu, tiếng rên đau đớn vang lên giữa khói bụi và cảnh đổ nát. Nơi mới ít phút trước còn có tiếng thầy cô giảng bài, tiếng học trò đọc sách, giờ trở thành hiện trường của một mất mát khủng khiếp.

Lực lượng bộ đội cảnh vệ đóng ngoài Đền Cấm nhanh chóng có mặt để cứu người. Những người lính với tinh thần thép từng đối mặt với hiểm nguy chiến trường đã không cầm được nước mắt khi nâng những thi thể học trò chỉ mới tuổi trăng tròn.

Học sinh Trường THPT Tân Trào tìm hiểu lịch sử phát triển của nhà trường trong 8 thập kỷ.

Theo tài liệu còn lưu giữ tại Trường THPT Tân Trào, giữa những tiếng nấc nghẹn, nữ sinh Nguyễn Thị Hải, khi biết mình khó lòng sống sót, đã khẩn thiết mong các chú bộ đội “Hãy cứu lấy bạn cháu”. Nỗi đau của bản thân dường như lùi lại phía sau trước mong muốn những người bên cạnh được sống. Có 9 học sinh đã hy sinh trong trận bom ấy, trong đó có 4 nữ sinh. Các em ra đi khi tuổi đời còn ở ngưỡng trăng rằm, khi những dự định phía trước vẫn chưa kịp thành hình. Nhân dân địa phương đã mai táng các em gần nơi xảy ra vụ việc. Sau này, gia đình cùng những người thân, bạn bè cũ đưa các em về an nghỉ tại nghĩa trang của tỉnh. Một đài tưởng niệm nhỏ được dựng lên ngay nơi các em ngã xuống.

Nối tiếp truyền thống

Điều khiến ký ức về 9 học sinh còn lay động đến hôm nay không chỉ là sự tàn khốc của chiến tranh, mà còn là phẩm chất con người được bộc lộ giữa thời khắc sinh tử. Sự hy sinh của các em không chỉ được nhắc lại như một câu chuyện bi thương của quá khứ, mà trong câu chuyện ấy, sự hy sinh, tình bạn và lòng nhân ái được tỏa sáng.

Tại Trường THPT Tân Trào hôm nay, việc giáo dục truyền thống cho học sinh không chỉ dừng lại trong những trang sách lịch sử, mà lan tỏa qua những hoạt động ngoại khóa, về địa chỉ đỏ ý nghĩa. Cô Trần Thị Việt Nga, Phó Hiệu trưởng nhà trường cho biết: “Trường thường xuyên tổ chức các hoạt động trải nghiệm tại đài hương tưởng niệm những học sinh đã hy sinh. Qua đó, học sinh có dịp tìm hiểu lịch sử nhà trường, lắng nghe những câu chuyện của các thế hệ đi trước và nhận thức rõ hơn về trách nhiệm của mình”.

Em Nguyễn Mai Anh, học sinh lớp 11B9 chia sẻ: “Em rất xúc động khi cùng các bạn đến đài hương tưởng niệm những học sinh Tân Trào đã hy sinh trong trận ném bom của thực dân Pháp. Tự tay chăm sóc đài tưởng niệm và nghe thầy cô kể về những năm tháng gian khó, mất mát, đau thương của các thế hệ học sinh đi trước, đặc biệt là một tình bạn cao cả khi các anh chị muốn nhường sự sống cho bạn, em càng thấu hiểu về lịch sử 80 năm phát triển của nhà trường, trân quý giá trị của hòa bình hôm nay. Toàn thể các bạn học sinh trường Tân Trào hôm nay sẽ quyết tâm học tập, rèn đức, luyện tài, góp phần xây dựng ngôi trường ngày càng lớn mạnh”.

“Hãy cứu lấy bạn cháu”, lời trăng trối ấy đã vượt khỏi khoảnh khắc đau thương, trở thành một phần ký ức của Trường THPT Tân Trào. Noi gương thế hệ đi trước, trong suốt 8 thập kỷ qua, các thế hệ giáo viên, học sinh nhà trường luôn học cách sống tử tế, biết yêu thương và sống có trách nhiệm. Chính nền tảng nhân văn ấy, cùng truyền thống hiếu học, ý chí vượt khó và khát vọng vươn lên, đã hun đúc bản sắc riêng, làm nên uy tín và vị thế của mái trường Tân Trào hôm nay.