Địa phương được phân cấp quản lý, bắt buộc ứng dụng BIM trong thiết kế kiến trúc

Quốc hội đã biểu quyết thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc. Ảnh: Quochoi.vn

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc số 40/2019/QH14 bổ sung nhiều quy định về bảo tồn bản sắc văn hóa trong kiến trúc, ứng dụng công nghệ số và mô hình BIM; đồng thời tăng cường phân cấp cho chính quyền cấp xã trong lập, thẩm định, ban hành quy chế quản lý kiến trúc.

Cụ thể, bản sắc văn hóa dân tộc trong kiến trúc được xác định là những đặc trưng về tổ chức không gian, hình thức kiến trúc, kỹ thuật xây dựng, cảnh quan, phản ánh tri thức văn hóa, lịch sử, tập quán sinh hoạt và điều kiện tự nhiên của cộng đồng dân cư, được hình thành trong xã hội và một khu vực xác định. Việc xác định bản sắc văn hóa phải dựa trên cơ sở khoa học, điều tra, khảo sát thực tế, có sự tham gia của chuyên gia và cộng đồng.

Các yếu tố nhận diện gồm khu vực, tuyến phố, điểm dân cư, công trình kiến trúc có giá trị cần bảo tồn, kế thừa; các đặc trưng về hình thái không gian, chiều cao, mật độ xây dựng, vật liệu, màu sắc, hình thức kiến trúc tổng thể và tại từng khu vực. Đồng thời, việc quản lý phải xác định yêu cầu kế thừa, phát huy giá trị kiến trúc truyền thống phù hợp với quá trình phát triển đô thị và nông thôn.

Các đại biểu Quốc hội tham dự phiên họp tại hội trường sáng 24-8. Ảnh: Quochoi.vn

Dự thảo Luật vừa được thông qua quy định UBND có thẩm quyền lập, ban hành quy chế quản lý kiến trúc chịu trách nhiệm xác định và cụ thể hóa bản sắc văn hóa dân tộc về kiến trúc của địa phương trong quy chế. Các cơ quan, tổ chức, cá nhân có trách nhiệm bảo vệ, giữ gìn và phát huy những giá trị này.

Một điểm mới đáng chú ý là yêu cầu thiết kế kiến trúc phải xác định giải pháp tổ chức không gian, hình thức kiến trúc phù hợp với quy hoạch, đáp ứng yêu cầu về công năng, kỹ thuật, mỹ thuật và bảo đảm thể hiện bản sắc văn hóa trong kiến trúc.

Thiết kế cũng phải xem xét toàn diện các yêu cầu về kinh tế - xã hội, công năng, kỹ thuật, phòng, chống cháy, nổ, bảo vệ môi trường, sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả, bản sắc văn hóa dân tộc và các yêu cầu khác đối với công trình.

Đáng chú ý, dự thảo Luật vừa được thông qua bổ sung quy định: “Khi thiết kế kiến trúc, lập hồ sơ thiết kế kiến trúc phải ứng dụng công nghệ số, áp dụng mô hình thông tin công trình (BIM) theo quy định của pháp luật về xây dựng.”

Quy định này được kỳ vọng thúc đẩy chuyển đổi số trong hoạt động thiết kế, quản lý và triển khai các dự án xây dựng, đồng thời nâng cao khả năng phối hợp, kiểm soát thông tin công trình trong suốt quá trình đầu tư.

Đối với khu vực nông thôn, Luật nhấn mạnh yêu cầu kế thừa giá trị kiến trúc truyền thống, bản sắc văn hóa dân tộc, kết hợp hài hòa giữa truyền thống và hiện đại; ưu tiên sử dụng vật liệu xây dựng địa phương và giải pháp kỹ thuật tiên tiến. Kiến trúc xanh, tiết kiệm năng lượng và tạo lập các giá trị đặc trưng của nông thôn cũng được khuyến khích.

Tại các khu vực có nguy cơ chịu ảnh hưởng của thiên tai, Luật khuyến khích áp dụng mẫu thiết kế kiến trúc đối với công trình công cộng, nhà ở nông thôn, đồng thời bảo đảm yêu cầu thích ứng với biến đổi khí hậu và phòng, chống thiên tai.

Luật cũng điều chỉnh đáng kể việc lập quy chế quản lý kiến trúc đô thị và nông thôn. Theo đó, quy chế quản lý kiến trúc đô thị được lập cho đô thị, đô thị mới và xã, đặc khu được định hướng là đô thị. Quy chế quản lý kiến trúc nông thôn được lập cho xã và đặc khu, trừ trường hợp được định hướng là đô thị.

UBND cấp tỉnh quyết định việc lập và ban hành riêng quy chế quản lý kiến trúc nông thôn hoặc tích hợp nội dung này trong quy hoạch chung xã và ban hành đồng thời với việc phê duyệt quy hoạch chung xã. Đối với những khu vực đô thị, xã, đặc khu có yêu cầu riêng về quản lý không gian, kiến trúc cảnh quan, UBND cấp tỉnh quyết định việc lập quy chế quản lý kiến trúc riêng cho khu vực đó.

Đặc biệt, UBND cấp tỉnh có thể phân cấp hoặc ủy quyền cho UBND cấp xã tổ chức lập, thẩm định và ban hành quy chế quản lý kiến trúc có phạm vi hoàn toàn thuộc địa giới đơn vị hành chính cấp xã, nếu đáp ứng đủ điều kiện về tổ chức bộ máy, cán bộ và năng lực chuyên môn.

UBND cấp tỉnh đồng thời phải chuyển giao dữ liệu, bố trí nguồn lực, hướng dẫn chuyên môn, hỗ trợ kỹ thuật và kiểm tra việc thực hiện phân cấp; quyết định phạm vi, thời gian khi thực hiện ủy quyền cho cấp xã. Quy định này tạo cơ sở để chính quyền cơ sở chủ động hơn trong quản lý không gian, kiến trúc và cảnh quan trên địa bàn, phù hợp với yêu cầu đẩy mạnh phân cấp, phân quyền.

Luật quy định UBND cấp tỉnh, cấp xã có trách nhiệm tổ chức rà soát, đánh giá quá trình thực hiện quy chế quản lý kiến trúc định kỳ 5 năm hoặc đột xuất để xem xét điều chỉnh. Quy chế cũng có thể được điều chỉnh khi có thay đổi về quy hoạch hoặc địa giới đơn vị hành chính làm ảnh hưởng đến tính chất, chức năng, quy mô khu vực lập quy chế.

UBND cấp tỉnh có thể quyết định điều chỉnh một số nội dung quy chế khi cần thiết, trên cơ sở đề xuất của cơ quan lập quy chế hoặc UBND cấp xã và kết quả rà soát, đánh giá. Trường hợp cấp xã được cấp tỉnh phân cấp hoặc ủy quyền, UBND cấp xã có thể quyết định điều chỉnh quy chế theo thẩm quyền được giao.

Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh trình bày báo cáo tiếp thu giải trình. Ảnh: Quochoi.vn

Trước khi biểu quyết, Quốc hội đã nghe Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ trình bày Báo cáo một số nội dung chính đã được tiếp thu, giải trình, chỉnh lý và hoàn thiện dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc.

Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết về nhóm đề nghị tăng cường cơ chế kiểm soát chuyên môn của cơ quan cấp tỉnh khi phân cấp cho xã trong lập, ban hành quy chế quản lý kiến trúc: Chính phủ đề nghị giữ nguyên như phương án của dự thảo luật. Việc phân cấp, ủy quyền và cơ chế kiểm soát chuyên môn đã được pháp luật về tổ chức chính quyền địa phương quy định. Khi thực hiện phân cấp, Ủy ban nhân dân tỉnh sẽ quy định cụ thể yêu cầu, cơ chế để bảo đảm chất lượng chuyên môn phù hợp với từng trường hợp.

Về vấn đề quy định thời gian thẩm định quy hoạch phù hợp với từng cấp độ của đồ án, bảo đảm chất lượng thẩm định: Chính phủ đề nghị giữ nguyên quy định về thời hạn tối đa là 20 ngày. Việc rút ngắn thời gian nhằm cải cách thủ tục hành chính, không làm thay đổi yêu cầu về nội dung, chất lượng thẩm định và trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan.

Chính phủ xin tiếp thu về đề nghị đối với công tác quản lý, hành nghề (việc chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm phải gắn với cơ chế kiểm soát, đồng thời đẩy mạnh xây dựng cơ sở dữ liệu). Dự thảo luật đã được rà soát, chỉnh lý, hoàn thiện theo hướng tăng cường hậu kiểm, phát triển nghề nghiệp liên tục, xây dựng và vận hành cơ sở dữ liệu hành nghề, bảo đảm cải cách thủ tục hành chính đi đôi với hiệu lực, hiệu quả trong quản lý nhà nước.